NU+ | Gratis leverscan trekt lange rij in Rotterdam: eerste afwijkingen ontdekt

In Rotterdam kan iedereen die dat wil deze dagen een gratis leverscan laten maken. Drie op de tien Nederlanders hebben leververvetting, vaak zonder het te weten. In de 'leverbus' zijn de eerste gevallen al opgespoord, maar dat is niet het echte doel.

Voor de onderzoeksbus op de parkeerplaats van het Franciscus Gasthuis staat woensdagochtend een flinke rij. De dag ervoor hebben al 81 mensen een soort echo van hun lever gehad.

Bij zeker drie van hen bevatte de lever te veel vet en/of littekenweefsel. Zij krijgen het dringende advies naar de huisarts te gaan.

"Wie verhoogde leverwaarden heeft, heeft ongeveer 20 procent kans om levercirrose te ontwikkelen", legt internist Manuel Castro Cabezas bij de bus uit aan NU.nl. Bij die ziekte werkt je lever steeds minder goed omdat littekenweefsel de plek van gezonde cellen inneemt.

Het kan ook leiden tot leverkanker, al is die kans gelukkig klein. In het slechtste geval houdt je lever er helemaal mee op en is de enige oplossing een transplantatie.

Tegenwoordig ook een soort welvaartsziekte

Terwijl de infectieziekten hepatitis B en C vroeger belangrijke oorzaken van leverproblemen waren, is het tegenwoordig ook een soort welvaartsziekte.

"Overgewicht, diabetes, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten zorgen ook voor een verhoogde kans op leverproblemen", somt Castro Cabezas op. "Het zijn allemaal zaken waardoor je lichaam meer de neiging heeft om vet op te slaan in je lever."

Maar het tij is te keren. Althans, als je er vroeg bij bent. Een bescheiden hoeveelheid vet of littekenweefsel valt nog te herstellen door gezonder te gaan leven en vooral door gewicht te verliezen.

'Ben de laatste tijd aangekomen'

In de rij wachten Sabrina Kooke (37) en haar moeder al een uur geduldig op hun beurt. "Mijn moeder had me hierover geappt en we wilden ons graag laten testen", vertelt ze, een beetje zenuwachtig. "Als je iets kunt controleren, waarom niet? Zeker omdat ik de laatste tijd een aantal kilo's ben aangekomen. Dat neem ik wel serieus."

Bovendien is de opa van Kooke overleden aan leverkanker en is bij haar moeder ooit een plekje op de lever geconstateerd. "Daar kun je honderd mee worden, zeiden ze, maar toch."

Eenmaal aan de beurt gaat elke bezoeker in de bus op een bank liggen bij arts-onderzoeker Laura Konings. Na bijna anderhalf uur in de rij staan en veel informatie te hebben aangehoord over de risico's van obesitas en ongezonde leefstijl, slaan de zenuwen ook bij deze verslaggever een beetje toe. Inclusief een acuut schuldgevoelletje over jarenlange zeer frequente cola- en Haribo-consumptie.

Leververvetting bij kinderen

Je zou hoogstpersoonlijk maar door een jarenlange overdaad aan dropmaantjes je eigen lever aan gort hebben gegeten. Het Franciscus Gasthuis ziet leververvetting en -littekenweefsel soms zelfs al bij minderjarigen met een (heel) ongezond eetpatroon, vertelt Konings.

De scan doet nog het meest denken aan een zwangerschapsecho. Maar dan hoog op de buik, aan de zijkant. Het apparaat vuurt een soort kleine schokjes af tussen je ribben door.

"Die trillingen zijn golven die door je lever gaan en daarna weer worden opgepikt door het apparaat", legt Konings uit. Zo meet de scanner de vermoedelijke hoeveelheid vet en littekenweefsel in de lever. Dat ziet er zo uit:

Geen bevolkingsonderzoek

Het doet denken aan de 'borstenbus'. Jaarlijks staan 875.000 ogenschijnlijk gezonde Nederlandse vrouwen op parkeerplaatsen in het hele land in de rij voor een bus waarin het bevolkingsonderzoek naar borstkanker plaatsvindt. Al is die scan vele malen pijnlijker dan de leverscan.

Maar internist Castro Cabezas pleit helemaal niet voor een bevolkingsonderzoek naar leverproblemen. Het zou ook een schot hagel zijn, net zoals deze internationale 'leverbustour' van de Europese leverpatiëntenvereniging ELPA dat in feite is. Het is een initiatief waarbij je je kunt afvragen of deze aanpak wel zo efficiënt is.

"Het echte doel van de leverbus is bewustwording", legt Castro Cabezas uit. Leverziektes zijn nog weinig bekend bij het grote publiek en ook huisartsen grijpen lang niet altijd vroegtijdig in. "Je zou willen dat er in elk geval bij mensen in risicogroepen eens naar hun lever wordt gekeken. Is die al wat vervet? Huisartsen kunnen dat simpel met bloedonderzoek testen."

Rotterdamse huisartsen kunnen hun patiënt na bloedonderzoek laagdrempelig een scan laten doen in het Franciscus Gasthuis, maar dat is geen landelijke werkwijze. Castro Cabezas stuurt de huisarts de uitslag en die kan zo nodig met de patiënt een plan maken om de lever te laten herstellen.

Dertig jaar tot diagnose

Het zou de Zweedse Tove Frisch (77), vicevoorzitter van de Europese patiëntenvereniging, een hoop ellende hebben gescheeld. Ze liep maar liefst dertig jaar rond met hepatitis C en had al levercirrose voordat de juiste diagnose werd gesteld.

Haar klachten waren vaag, zoals vermoeidheid. Een oplettende arts kreeg pas een vermoeden toen hij 'spinnenkopjes' in haar hals zag: kleine, rode bloedvaatjes.

Van sommige klachten heeft ze nog steeds last, vertelt ze opgewekt maar met opvallend rode en betraande ogen. Niet uit verdriet, maar omdat onder meer haar ogen ondanks de succesvolle behandeling blijvende schade hebben opgelopen.

Op de bank in de bus blijkt er gelukkig ook geen reden tot huilen. "Je resultaten zijn hartstikke goed. Je lever is gezond", leest Konings af van haar scherm. Het verval is nog niet ingezet, al betekent dat niet dat de kans op een leverziekte vanaf nu levenslang nul blijft. Een beetje oppassen met cola kan dus nog steeds geen kwaad.

Kim schrijft over de grote ontwikkelingen in de gezondheidszorg en het onderwijs in Nederland. Mail je tips of vragen.