Demre’den Hollanda’ya uzanan gelenek: Sinterklaas

Hollanda’da kasım ortasından yılbaşına uzanan dönem yılın en önemli zamanıdır. Önce Sinterklaas, ardından Noel ve yeni yıl etkinlikleri gelir. Sinterklaas, yardımcıları Piet’lerle birlikte kasım ortasında İspanya’dan vapurla gelir; hediyelerin dağıtıldığı asıl gece ise 5 Aralık akşamıdır. Çocuklar sürpriz hediyeler alır, şiirler okunur, en lezzetli yemekler yenir. Sinterklaas sofrasında pepernoten ve çikolata harfleri vazgeçilmez. Bu çikolatalar vereceğiniz kişilerin isimlerinin baş harfi olur genellikle.

DEMRE’DEKİ AZİZ 

Sinterklaas, aslında Türkiye’de bildiğimiz Aziz Nikolaos’tan başkası değil. Myra’da, yani bugünkü Demre’de yaşamış bir din adamı; 3. yüzyılın sonlarında doğduğu, 4. yüzyılın ortalarında öldüğü kabul ediliyor. Kalıntılarının 11. yüzyılda İtalya’nın Bari kentine götürüldüğü anlatılır. Yolunuz Demre’ye düşerse Aziz Nikolaos Anıt Müzesi’ni görün derim. Katolik bir azize dayanan bu gelenek günümüzde büyük ölçüde halk geleneğine dönüşmüştür. 17. yüzyılda Protestan din adamları kutlamaları yasaklamaya çalıştı ama gelenek yaşayarak günümüze ulaştı. Noel Baba ile de doğrudan bağı var: Yeni Dünya’ya göç eden Hollandalıların taşıdığı Sinterklaas, zamanla Santa Claus’a yani Noel Baba’ya dönüştü.

KUTLAMALAR NASIL YAŞANIYOR? 

Çocuklar ayakkabılarını şöminelerin yanına ya da kapı önlerine bırakır, yatmadan önce geleneksel şarkılar söyler. Sinterklaas’ın atı için ayakkabının yanına havuç, bir resim ve bir kap su koyarlar. Ertesi sabah ayakkabılarında küçük bir hediye bulurlar. Geleneğin en heyecanlı anı, 5 Aralık akşamıdır: Kapı gürültüyle çalınır, içeriye geleneksel ikramlar atılır; kapının önünde ise Piet’lerin bıraktığı bir hediye çuvalı bulunur. Yetişkinler de akşam yemeğinde önce kura ile eşleştikleri kişiye, kendi yazdıkları bir şiir eşliğinde hediye verir.

Bu yıl ülke çapındaki kutlamalar, 14 Kasım cumartesi günü Brabant’taki Grave’de Sinterklaas’ın yardımcıları ve atıyla karşılanmasıyla başlayacak. O tarihe kadar pek çok şehirde, sokaklarda ve büyük alışveriş merkezlerinde Sinterklaas ile yardımcıları görülmeye başlanır. Sinterklaas geleneksel kıyafetlerini giyer ve takma sakal takar; yardımcıları Piet’ler de geleneksel kostümleriyle dolaşır. Geçmişte yüzlerini siyaha boyamaları geleneğin bir parçasıyken günümüzde bu uygulama tartışmaların odağında yer alıyor. Sinterklaas kutlamaları, yaklaşan Noel’in de habercisi gibidir. Sokaklar, yüksek binalar ve büyük alışveriş merkezleri ışıklarla süslenir; Hollanda’nın pek çok yeri adeta bir ışık seline dönüşür.

ZWARTE PİET TARTIŞMASI 

Sinterklaas’ın yardımcısı Zwarte Piet’in (Kara Piet) siyahi görünümü, Hollanda’da her kış alevlenen hassas bir tartışmanın odağıdır. Soru şu: Bu gelenek masum bir çocuk eğlencesi mi, yoksa sömürge döneminden kalma ırkçı bir klişe mi? Karşı çıkanlar görüntüyü siyahileri aşağılayan bir karikatür olarak görüyor, gelenekten yana olanlar ise Piet’i çocukluk anılarının parçası sayıyor. 2013’te Birleşmiş Milletler’in Hollanda’dan açıklama istemesi tartışmayı uluslararası boyuta taşıdı. Piet figürü ilk kez 1850’de basılan bir çocuk kitabında, azizin adsız hizmetkârı olarak ortaya çıktı. Zamanla değişim geldi. Kamu yayıncısı NTR, 2019’da yüzünde yalnızca is lekeleri taşıyan “Roetveegpiet”e geçti; ulusal varış törenleri de aynı yolu izledi. 2020’de dönemin başbakanı Mark Rutte, eski fikrinin değiştiğini açıkladı, ancak değişimin yasayla dayatılmasını istemedi. Bazı belediyelerde eski görünüm hâlâ sürüyor. Gelenekler donmuş değildir, toplumla birlikte değişir.