Dit is waarom er meer aandacht moet komen voor 'klimaatmigratie'

Hoewel nog veel kennis ontbreekt, zijn er wel schattingen over het toekomstige aantal 'klimaatmigranten', deze lopen uiteen van 44 tot ruim 200 miljoen mensen in 2050. Ter vergelijking: eind 2025 waren er volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR wereldwijd in totaal bijna 120 miljoen mensen gedwongen op de vlucht. 

Opvallend: er worden vooralsnog géén massale migratiestromen vanwege het klimaat richting Europa verwacht. Dat stellen de Adviesraad Migratie en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) in een gezamenlijke publicatie. 

Deze organisaties willen dat er meer aandacht komt voor klimaatmigratie. Niet alleen moeten mensen zich voorbereiden op natuurrampen, ook moet worden nagedacht of burgers in de toekomst nog overal kunnen wonen, en over wat er moet gebeuren met woningen op plekken die straks misschien onbewoonbaar zijn.

Schrikbeeld van miljoenen migranten

"Tot nu toe gaat het debat over klimaat en migratie gepaard met schrikbeelden van miljoenen mensen die naar Europa zouden komen, of er wordt juist helemaal niet over gesproken", zegt Behnam Taebi van de WKR, en hoogleraar energie- en klimaatethiek aan de TU Delft. Zowel aan de linker- als rechterkant van de politiek wordt het speculeren over klimaatmigratie gebruikt voor verschillende doeleinden.

Zo wordt er aandacht mee gevraagd voor het terugdringen van de CO2-uitstoot, maar ook om te pleiten voor een restrictief migratiebeleid, schrijven de organisaties. "Dit benadrukt het belang van zorgvuldig taalgebruik en een gedegen kennisbasis in het debat over dit onderwerp."

Oorlog in Syrië

Ingewikkeld is dat mensen doorgaans andere redenen opgeven voor hun vertrek dan het klimaat. Ze noemen eerder afgeleiden daarvan, zoals droogte, inkomensverlies of watertekort. Zo speelde het klimaat mogelijk een belangrijke rol in de oorlog in Syrië (2011). 

Langdurige droogte in de jaren daarvoor leidde tot problemen in de landbouw. Dit zorgde voor massale migratie naar de grote steden. Falend overheidsbeleid dreef vervolgens de voedselprijzen nog verder op. De onvrede in Syrië groeide, en er ontstond uiteindelijk een burgeroorlog, waardoor groepen mensen het land ontvluchtten.

Meeste migratie in eigen land

Bekend is dat de meeste migratie plaatsvindt binnen het eigen land. Dat wil zeggen dat bij bijvoorbeeld overstromingen, bosbranden of extreme droogte, mensen bij voorkeur naar een andere regio in hun land vluchten. Ook wijken ze uit naar buurlanden.

Maar dat wil niet zeggen dat het Nederland niet kan raken. "Onze belangen kunnen wel degelijk worden geschaad", aldus Taebi. "Bepaalde delen van de wereld kunnen door klimaatverandering onbewoonbaar worden. Dat kan ook landen betreffen waar we nu handel mee drijven." Bovendien verandert het klimaat steeds sneller, en neemt de wereldbevolking nog fors verder toe.

"Deze combinatie van bevolkingsgroei en klimaatverandering betekent dat in de komende decennia honderden miljoenen of zelfs miljarden mensen wonen in gebieden waar door klimaatverandering de leefomstandigheden ernstig verslechteren. Niet iedereen zal vertrekken, maar de kans op migratie neemt wel toe", stellen de Adviesraad Migratie en de WKR.

Vicieuze cirkel

Bovendien komen klimaatvluchtelingen nu geregeld terecht op plekken waar ze weer kans maken slachtoffer te worden van natuurrampen. Een voorbeeld is Mozambique, waar overstromingen vaak voorkomen. Daardoor raken mensen telkens opnieuw ontheemd, en komen ze in een vicieuze cirkel terecht.

"Wat je wilt voorkomen", zegt Taebi, "is dat mensen op een plek terechtkomen, die opnieuw niet goed beschermd is tegen bijvoorbeeld extreme hitte of overstromingsrisico’s. Want als dit om grote groepen mensen gaat, kan dit weer een belangrijke bron van toekomstig conflict zijn."

In Europa komt klimaatgerelateerde migratie overigens eveneens steeds vaker voor, met name door overstromingen en bosbranden. Zo werden afgelopen juli in Spanje en Frankrijk ruim 200 duizend mensen geëvacueerd vanwege natuurbranden. Die mensen keren doorgaans terug naar huis, maar als ze dit vaker meemaken kan het ertoe leiden dat mensen willen verhuizen. 

Terugkeer niet altijd mogelijk

Ook is terugkeer niet altijd mogelijk. Dat gold bijvoorbeeld voor mensen in een wijk in Enschede, waar tientallen huizen door een zware regenbui onbewoonbaar werden. De bewoners gingen op een andere plek wonen, de bedoeling was tijdelijk, maar ze konden niet terugkeren omdat herhaling dreigde. Nederland kent tientallen wijken die net zo kwetsbaar zijn.

Ook het Caribische deel van het Koninkrijk is zeer kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Zo heeft extreem weer er al toe geleid dat mensen ontheemd raakten op Sint Maarten.

Eerder maakten we deze video, met daarin een bewoonster uit Enschede die haar huis kwijt is geraakt: