Dieselovereenkomst is droomdeal voor Poetin: 'Oekraïne in de uitverkoop'

De Verenigde Staten hebben een deal gesloten met Rusland voor de levering van miljoenen tonnen diesel. De Amerikaanse president Donald Trump sloot de overeenkomst tijdens een telefoongesprek waarin zijn Russische ambtgenoot aangaf niets meer te zien in vredesbesprekingen met Oekraïne.

Trump meldde de dieseldeal vrijdag vol trots tijdens een persmoment voor het Witte Huis. "Er komen enorme hoeveelheden olie ons land binnen", zei hij. "En ik wil president Vladimir Poetin bedanken."

De deal bestaat uit een directe levering van 300.000 ton diesel aan de VS. In november volgt een levering van 500.000 ton. In de komende maanden zullen ook meerdere ladingen van miljoenen tonnen diesel worden verscheept.

Met de deal breekt Trump voorlopig met de oliesancties die de VS samen met de Europese Unie en een aantal andere landen aan Rusland hebben opgelegd. Volgens Trump is de Russische diesel nodig om de Amerikaanse energiemarkt te redden.

Tijdens het telefoongesprek waarin de deal werd gesloten, gaf Poetin ook aan niet bereid te zijn tot verdere vredesonderhandelingen met Oekraïne, meldde Kremlin-topadviseur Yuri Ushakov. Poetin zou erop hebben gewezen dat Rusland de aanvallen zal voortzetten totdat het zijn doelen in Oekraïne heeft bereikt.

"Trump sloot de deal met Poetin nadat hij deze informatie had gekregen. Hiermee bewijst hij voor de zoveelste keer Oekraïne in de uitverkoop te doen", stelt buitenlandexpert Laurien Crump van de Radboud Universiteit.

'Schending van internationaal recht maakt de VS niet uit'

Op hetzelfde moment dat Trump en Poetin met elkaar belden, vonden in Miami vredesbesprekingen plaats met Amerikaanse, Oekraïense en Europese delegaties. Die gesprekken kwamen al na een dag tot een einde. Logisch, denkt Crump. "Je kunt niets voor elkaar krijgen in Miami als Poetin op diezelfde dag alle ruimte krijgt van Trump."

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky haalde na de aankondiging van de dieseldeal dan ook uit op X. "Cadeautjes aan Poetin zullen geen vrede brengen of voordelen opleveren voor een beschaafde wereld", schrijft hij. "Rusland zal de diesellevering belonen met meer terreur."

Het is dan ook te verwachten dat deze toenadering van de VS tot Rusland negatieve gevolgen zal hebben voor de oorlog. Volgens Oost-Europahistoricus Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland is dit "een duidelijk signaal dat het de VS niet uitmaakt dat je het internationaal recht schendt".

"Gedrag wordt deels bepaald door feedback", vervolgt hij. "Als je iets fout doet, hoor je daarvoor gestraft te worden. Voor Rusland is dit een teken dat wat het nu doet prima is."

Burgerslachtoffers nemen steeds toe na gesprekken

De theorie van Zelensky dat Rusland harder toeslaat wanneer het dit soort beloningen of toenaderingen ziet, klopt volgens Crump.

Ze stipt aan dat in Oekraïne statistieken worden bijgehouden over de gevolgen die gesprekken tussen Trump en Poetin hebben voor het slagveld. "Uit die gesprekken blijkt iedere keer dat Poetin de ruimte krijgt. En daarna zien we dat het aantal Oekraïense burgerslachtoffers toeneemt."

Ook zaterdag, slechts enkele uren na de bekendmaking van de dieseldeal, voerde Rusland een zware aanval uit op de Oekraïense stad Zaporizhzhia. Daarbij kwamen twaalf mensen om het leven, onder wie drie kinderen. De toename van het aantal burgerslachtoffers in Oekraïne de laatste tijd is opvallend, maar lijkt te passen in de strategie waarvoor Rusland nu kiest.

Zo heeft Rusland de hoge militair Sergey Surovikin - die de bijnaam 'generaal Armageddon' heeft - teruggebracht naar het front om hard toe te slaan in Kyiv. Ook heeft Rusland de laatste tijd verschillende belangrijke bruggen verwoest.

Volgens econoom Timothy Ash van denktank Chatham House is het Russische aanvalsdoel verschoven naar "het onderuithalen van het functioneren van de economie en het moreel van de burgers".

Poetin is Trumps redder in nood

Het lijkt Trump nog weinig te interesseren om een halt toe te roepen aan de Russische agressie. De dieseldeal is volgens hem het laatste redmiddel om het probleem aan te pakken waarop hij momenteel de meeste kritiek krijgt in eigen land: de hoge energieprijzen.

Tijdens zijn verkiezingscampagne beloofde hij keer op keer de energieprijzen te verlagen. Maar zijn oorlog in Iran, die de wereldwijde olie- en dieselexport verstoorde, leidde tot grote tekorten. "Trump weet dat hij de midterms dreigt te verliezen vanwege deze energiecrisis", zegt Crump. "Hij heeft uitgerekend Poetin nodig om hem te redden uit deze crisis."

En dat is ironisch, vindt de buitenlandexpert. "Poetin lacht zich rot. Hij steunt Iran, het land dat ervoor heeft gezorgd dat Trump nu zo in de problemen zit."

Profiteert Europa straks ongevraagd mee?

Trump beweert dat de deal met Rusland voordelen zal opleveren voor de hele wereld, omdat het olietekort wijdverspreid is. Dat is een doorn in het oog van de meeste NAVO-landen, die de oliesancties tegen Rusland het liefst in stand houden.

Volgens Kraft van Ermel-Nijland betekent dat niet dat Europa moet meedoen aan Trumps versoepeling van de sancties. "Uiteindelijk schaffen ze deze diesel vooral aan vanwege hun eigen tekorten."

Maar indirect meeprofiteren van de Russische verkopen is volgens hem bijna onvermijdelijk. "Uiteindelijk kopen we veel spullen uit de VS, die straks vervoerd gaan worden met deze Russische diesel."

Of we er uiteindelijk van meeprofiteren of niet, volgens Crump is het een probleem dat op deze manier de angel uit de Europese sanctiepakketten wordt getrokken. "Hieruit blijkt dat Rusland gewoon dealtjes kan sluiten met Trump, die het vervolgens helemaal niet erg vindt om dat aan de grote klok te hangen."

Een droomdeal voor Poetin dus, omdat hij tegelijkertijd Trump in zijn zak heeft zitten en Zelensky een hak zet, stelt Crump. De deal maakt ook direct een opvallend einde aan het Russische exportverbod op diesel, dat was ingesteld vanwege de tekorten die in het land ontstonden door Oekraïense aanvallen op olieraffinaderijen. De voorraden zijn plotseling weer op peil, wat mogelijk betekent dat er reserves in het spel zijn.