Noodfonds Energie opent op 4 januari, 'verborgen energiearmoede niet opgelost'

De nieuwe ronde van het Noodfonds Energie opent op 4 januari. Tot en met 7 mei kunnen aanvragen worden ingediend.

Er is dit jaar 193 miljoen euro beschikbaar, ruim drie keer meer dan vorig jaar. De overheid verwacht dat ongeveer 500.000 huishoudens gebruik kunnen maken van de regeling.

Energiedeskundigen reageren voorzichtig positief op het nieuwe fonds. Zo is het toegankelijker en krijgt iedereen die een aanvraag doet en voldoet aan de voorwaarden een tegemoetkoming. Dat was vorig jaar anders.

Maar er zijn ook zorgen. Het fonds is opnieuw maar voor één jaar. En het is geen oplossing voor de groep van ruim honderdduizend huishoudens die er geen recht op hebben, omdat ze te weinig energie verbruiken.

Onderzoekers waarschuwen al langer dat er een grote groep huishoudens is met 'verborgen energiearmoede'. Dat zijn huishoudens met een lager inkomen, die bewust de verwarming niet of nauwelijks aanzetten om kosten te besparen.

"Hun energierekening blijft zo laag, maar dat betekent wel dat ze in de winter in de kou zitten", zegt TNO-onderzoeker Peter Mulder. "Door hun lage energierekening worden ze meestal niet opgemerkt in onderzoeken naar energiebeleid, omdat daarbij vooral wordt gekeken naar huishoudens met hoge energiekosten. En dus is er nauwelijks hulp voor deze groep."

De energiecoaches van Energiebank Nederland komen regelmatig bij deze mensen thuis. "Deze groep moet dagelijks kiezen tussen koken of stoken: er is niet genoeg geld voor én de verwarming aan én een pan op het vuur zetten", zegt directeur Marieke Vollering.

De hoge gasprijs is voor deze groep een groeiend probleem. "Er blijft soms weinig over om op te besparen", zegt Mulder.

Minister Vijlbrief schreef in juli in een Kamerbrief zich ervan bewust te zijn dat het noodfonds "geen directe oplossing biedt voor verborgen energiearmoede". Het is volgens hem "niet uitvoerbaar" om vast te stellen waarom iemand weinig energie verbruikt.

Ook voor huishoudens die wel aan de voorwaarden voldoen, is het noodfonds mogelijk niet genoeg om hoge energiekosten te compenseren. "Het is fijn dat er meer geld beschikbaar is, maar het bedrag dat huishoudens gemiddeld ontvangen is voor de meeste huishoudens minder dan zij nodig hebben", zegt Mulder.

Vorig jaar kwamen arme huishoudens met hoge energiekosten gemiddeld zo'n 600 euro per jaar tekort(opent in nieuw venster). Vijlbrief verwacht dat het noodfonds dit jaar gemiddeld 360 euro per huishouden uitkeert.

Hoogleraar energie-economie Machiel Mulder noemt het noodfonds dan ook "nadrukkelijk een tijdelijke noodmaatregel". Hij vindt meer geld voor structurele maatregelen belangrijk. "Kwetsbare huishoudens moeten daarbij actief geholpen worden om de hulp aan te vragen waar ze recht op hebben."

Het Noodfonds Energie was aanvankelijk een tijdelijke maatregel, bedoeld om mensen met een hoge energierekening en een lager inkomen te helpen omdat de energiekosten sinds de oorlog in Oekraïne hard stegen.

Bij de eerdere rondes kwam er veel kritiek op. Vorig jaar waren er zo veel aanvragen dat het fonds binnen een week weer sloot. Wie langer de tijd nodig had voor een aanvraag, was te laat. Daarnaast dekte het bedrag dat mensen gemiddeld kregen maar een klein deel van de hoge energierekening, waardoor veel huishoudens alsnog moeite hadden alles te betalen.

De Ombudsman noemde de procedure vorig jaar 'oneerlijk'. Het was toen alleen mogelijk om digitaal een aanvraag te doen. Wie geen DigiD, computer of mobiele telefoon had kon daardoor geen hulp krijgen. Ook vond de Ombudsman het proces te passief: er werd te weinig actief gezocht naar kwetsbare groepen die zich niet uit zichzelf meldden.

Dat moet dit jaar anders, vindt minister Vijlbrief. Daarom is er nu meer geld gereserveerd. Ook is een papieren aanvraag mogelijk en krijgen mensen langer de tijd: vier maanden.