بارش شدید باران و سیل ناشی از «ال‌نینو» در چند استان ایران؛ تردید درباره آمادگی دستگاه‌های اجرایی

به گزارش «شرکت مدیریت منابع آب ایران» حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور در حال حاضر به ۲۳ میلیارد و ۳۱۰ میلیون مترمکعب رسیده که ۳۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته و چهار درصد بالاتر از میانگین بلندمدت است. با این حال، بیش از نیمی از ظرفیت مخازن همچنان خالی مانده است.

این در حالیست که همچنان ۵۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور خالی است و میزان بارش از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۹ مهرماه از متوسط ۱۰ ساله کمتر بوده است.

این در حالیست که همچنان ۵۵ درصد ظرفیت مخازن سدهای کشور خالیست و میزان بارش از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۹ مهرماه از متوسط ۱۰ ساله کمتر بوده است.

بر اساس این گزارش، از میزان ورودی مخازن سد‌های کشور تا روز نوزدهم مهرماه، با وجود افزایش حجم آب مخازن سدها نسبت به سال گذشته، ۵۵ درصد ظرفیت این مخازن همچنان خالی است. ورودی آب به مخازن سدها از ابتدای سال آبی جاری ۸۲۰ میلیون مترمکعب بوده که نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۶۲ درصد افزایش یافته، اما در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله یک درصد کاهش داشته است.

وضعیت برخی سدهای تأمین‌کننده آب استان‌های تهران و البرز نیز نگران‌ کننده گزارش شده است. سد «امیرکبیر» ۷۲ درصد پرشدگی دارد، اما میزان پرشدگی سد «لار» تنها چهار درصد است.

ذخیره سد لار ۴۲ درصد کمتر از میانگین ۱۰ ساله گزارش شده و وضعیت سدهای «طالقان»، «لتیان» و «ماملو» نیز به‌ترتیب ۳۳، ۳۸ و ۷۴ درصد پایین‌تر از این میانگین است.

در همین ارتباط علیرضا جزء قاسمی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران، اعلام کرده است که میزان بارندگی‌ها ۳۶ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است.

وضعیت منابع آبی در دیگر استان‌های کشور نیز مطلوب نیست. در استان‌های فارس، سیستان و بلوچستان، کهگیلویه‌ و بویراحمد، بوشهر، یزد و خراسان جنوبی از ابتدای سال آبی تا کنون هیچ بارشی رخ نداده و در صورت تداوم این روند فشار بر منابع آب زیرزمینی افزایش خواهد یافت.

در همین رابطه احمد قندهاری، مدیر عامل شرکت آب منطقه‌ای استان خراسان «رضوی»، اعلام کرده که تنها پنج درصد ظرفیت مخازن سدها پر است.

در شرایط کمبود هشدارآمیز منابع آبی در کشور، برخی امیدوارند بارندگی‌های ناشی از پدیده “ال‌نینو” بتواند بخشی از کمبود آب را جبران کند. همزمان هشدارها درباره بارندگی‌های سیل‌آسا و طغیان آب رودخانه‌ها در پی بارندگی‌های شدید روزهای اینده منتشر شده است.

بر اساس برآوردها  الگوی بارش در ده استان ایران طی روزها و هفته‌های آینده تحت تأثیر این پدیده خواهد بود و احتمال افزایش بارش در غرب و جنوب‌ غرب کشور وجود دارد. ایلام، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، چهارمحال‌ و بختیاری، کهگیلویه‌ و بویراحمد، آذربایجان غربی، فارس، لرستان و بوشهر از جمله استان‌هایی هستند که با بارش شدید باران و توفان روبرو خواهند بود.

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، با اشاره به تأثیرات ویژه “ال‌نینو” و نحوه فعالیت جبهه‌های بارشی اظهار داشت که استان‌های کوهستانی واقع در غرب کشور و نواحی زاگرس، به خصوص ایلام، کرمانشاه، کردستان، شمال و شرق خوزستان و چهارمحال‌ و بختیاری، به دلیل داشتن توپوگرافی پیچیده و ناهموار، در پاییز و زمستان پیش رو در معرض بیشترین خطر بارش‌های سنگین و سیل‌آسا قرار دارند.

صادق ضیاییان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، هشدار داده موج جدید بارندگی‌ها از فردا، یکشنبه ۲۶ مهرماه، در شمال استان فارس، غرب یزد، جنوب کرمان، شرق هرمزگان، در برخی نقاط اصفهان و چهار محال و بختیاری افزایش ابر، رگبار و رعد و برق و وزش باد شدید و همچنین در سواحل دریای خزر و ارتفاعات البرز مرکزی افزایش ابر و رگبار پراکنده رخ می دهد.

صادق ضیاییان افزوده، از روز دوشنبه «با گذر امواج تراز میانی جوّ علاوه بر اینکه در دامنه‌های شرقی زاگرس واقع در استانهای اصفهان، چهار محال و بختیاری، غرب یزد، شمال فارس، کرمان، شرق هرمزگان و جنوب سیستان و بلوچستان افزایش ابر گاهی رگبار و رعد و برق و وزش باد شدید رخ می دهد، در مناطقی از شمال غرب، همدان، مرکزی، دامنه‌های جنوبی البرز و در غرب سواحل دریای خزر نیز بارندگی پیش‌بینی می‌شود.»

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا گفته: «همچنین در پنج روز آینده در مناطق ذکر شده بجز سواحل دریای خزر وزش باد شدید گاهی همراه با خیزش گردوخاک و کاهش کیفیت هوا پیش‌بینی می‌شود.»

کارشناسان نسبت به ضرورت آمادگی در برابر پیامدهای احتمالی پدیده “ال‌نینو” و تغییرات شرایط جوّی، و نیز بر لزوم آماده‌باش مدیریت بحران و رعایت اصول ایمنی از سوی شهروندان هشدار می‌دهند.

پدیده “ال‌نینو” با افزایش غیرعادی دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد و می‌تواند گردش جوّ، مسیر سامانه‌های بارشی و توزیع دما و بارش را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد. پیش‌بینی‌های مهرماه از احتمال تداوم “ال‌نینو”ی قوی تا بسیار قوی در ماه‌های آینده حکایت دارد، هرچند شدت نهایی و زمان فروکش این پدیده همچنان قطعی نیست.

در هفته‌های گذشته نیز چند دوره بارندگی شدید در استان‌های مختلف از جمله در شمال ایران رخ داد که سبب سیل و آبگرفتگی در استان‌ گلستان و  خسارات قابل توجه شد. با وجود هشدارها درباره بارندگی شدید ناشی از “ال‌نینو” به نظر می‌رسد دستگاه‌های اجرایی مسئول همچنان آمادگی کافی برای مدیریت این بارندگی‌ها ندارند.

در همین رابطه روزنامه «پیام ما» با اشاره به دو دوره جاری شدن سیلاب طی هفته‌های گذشته در استان گلستان نوشته: «خسارات سیل اخیر و اظهارات مسئولان استان در حالی مطرح می‌شود که از ابتدای سال آبی گذشته، یعنی مهر ۱۴۰۴، وقوع پدیده جهانی «ال‌نینو» و تغییر احتمالی الگوی بارش‌ها در صدر اخبار حوزه آب و هواشناسی بوده است.»

این مطلب افزوده، در چند سال اخیر نیز درباره تغییر اقلیم و تأثیر آن بر الگوی بارش‌ها در ایران، بحث‌ها و هشدارهای کارشناسی متعددی منتشر شده است. با وجود این، هم درباره سیل‌های چند روز اخیر در استان گلستان و هم هنگام جاری‌شدن سیل سال ۱۳۹۸، مسئولان کشوری و استانی همواره میزان بارندگی‌ها و کم‌سابقه‌بودن حجم بارش را به‌ عنوان علت جاری‌ شدن سیل و وقوع خسارات جانی و مالی مطرح می‌کنند.

«پیام ما» نوشته: «جای سؤال اینجاست که تغییر الگوی بارش به‌ عنوان یک واقعیت اقلیمی در سال‌های اخیر، تا چه میزان در نحوه برنامه‌ریزی برای مدیریت سیلاب و کاهش خسارات آن در نظر گرفته می‌شود؟ حتی پیش از سال ۱۳۹۸، که بیش از نیمی از استان‌های کشور درگیر سیل شدند، استان گلستان هر سال شاهد جاری‌ شدن سیل‌های کوچک و بزرگ در نقاط مختلف خود بوده است. اینبار نیز حجم بارندگی‌ها مقصر اصلی خسارات سیل شناخته شده، اما گویی موضوع «سازگاری با تغییر اقلیم» و «تاب‌آوری در برابر شرایط جدید» در برنامه‌ریزی‌های سنتی دستگاه‌های اجرایی به دست فراموشی سپرده شده است.»