Co się wydarzyło 11 listopada 1918 roku? Długa droga do własnego państwa

1. Dlaczego Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku?

2. Co działo się przed 11 listopada?

3. Kiedy Piłsudski wrócił do Warszawy?

4. Co dokładnie wydarzyło się 11 listopada 1918 roku?

5. Czy 11 listopada Polska miała już rząd i ustalone granice?

6. Dlaczego Święto Niepodległości obchodzimy 11 listopada?

Dlaczego Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku?

Po trzecim rozbiorze w 1795 roku Polska utraciła niepodległy byt państwowy. Przez kolejne pokolenia Polacy walczyli o jego przywrócenie, organizowali powstania, pielęgnowali język i kulturę. Szansę na odbudowę państwa przyniosła jednak dopiero I wojna światowa.

Zaborcy znaleźli się po przeciwnych stronach frontu: Niemcy i Austro-Węgry walczyły z Rosją. Pod koniec wojny wszystkie trzy mocarstwa były osłabione. Rosję ogarnęły rewolucje i wojna domowa, Austro-Węgry się rozpadały, a Niemcy zmierzały do klęski.

Polacy wykorzystali tę sytuację, działając zarówno na polu wojskowym, jak i dyplomatycznym. Józef Piłsudski budował polskie formacje zbrojne, a Roman Dmowski i Ignacy Jan Paderewski zabiegali o poparcie zachodnich państw. W styczniu 1918 roku prezydent USA Woodrow Wilson wskazał utworzenie niepodległej Polski z dostępem do morza jako jeden z warunków przyszłego pokoju.

Co działo się przed 11 listopada?

Odzyskiwanie niepodległości rozpoczęło się jeszcze przed powrotem Piłsudskiego do Warszawy. W różnych częściach kraju powstawały polskie ośrodki władzy, które przejmowały obowiązki od administracji zaborców i okupantów.

Najważniejsze wydarzenia poprzedzające 11 listopada to:

• 7 października - Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski;

• 19 października - powstała Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego;

• 28 października - w Krakowie utworzono Polską Komisję Likwidacyjną, a trzy dni później rozbrojono tam austriackich żołnierzy;

• noc z 6 na 7 listopada - w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

Żaden z tych ośrodków nie kontrolował całego kraju. Trzeba było porozumieć się w sprawie wspólnego rządu, zorganizować armię i zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom.

Kiedy Piłsudski wrócił do Warszawy?

Józef Piłsudski przyjechał do Warszawy rano 10 listopada 1918 roku, dzień przed datą, którą dziś obchodzimy jako Święto Niepodległości. Wcześniej był więziony przez Niemców w Magdeburgu. Trafił tam po kryzysie przysięgowym z 1917 roku, gdy poparł odmowę złożenia przez legionistów przysięgi wymaganej przez państwa centralne.

Na warszawskim dworcu powitali go m.in. książę Zdzisław Lubomirski z Rady Regencyjnej oraz Adam Koc z Polskiej Organizacji Wojskowej. Piłsudski szybko rozpoczął rozmowy z przedstawicielami polskich środowisk politycznych i niemieckich żołnierzy. Jego autorytet dawał szansę na porozumienie między rywalizującymi ośrodkami władzy.

Co dokładnie wydarzyło się 11 listopada 1918 roku?

Tego dnia zbiegły się wydarzenia w Warszawie i na zachodzie Europy. Każde z nich miało znaczenie dla odradzającej się Polski.

Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo nad podległymi jej wojskami polskimi. W skład Rady wchodzili arcybiskup Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski i hrabia Józef Ostrowski. Była to instytucja powołana za zgodą Niemiec i Austro-Węgier, która wcześniej uczestniczyła w tworzeniu polskiej administracji. Władzę cywilną przekazała Piłsudskiemu dopiero 14 listopada, gdy sama się rozwiązała.

Równocześnie na ulicach Warszawy trwało rozbrajanie niemieckich żołnierzy. Uczestniczyli w nim członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, żołnierze, studenci i młodzież. Przejmowano broń, budynki i posterunki. W wielu miejscach Niemcy nie stawiali oporu, ale dochodziło również do strzelanin i były ofiary.

Piłsudski prowadził rozmowy z niemiecką radą żołnierską, aby umożliwić wyjazd wojsk okupacyjnych i ograniczyć dalszy rozlew krwi. Ewakuacja trwała przez kolejne dni. Warszawa nie została więc opróżniona z niemieckich oddziałów w jednej chwili.

Tymczasem we Francji podpisano rozejm w lesie Compiègne. Wszedł w życie 11 listopada o godzinie 11 i zakończył walki na froncie zachodnim. To wydarzenie uznaje się za symboliczny koniec I wojny światowej. Rozejm nie był jednak traktatem pokojowym ani dokumentem ustanawiającym niepodległą Polskę.

Czy 11 listopada Polska miała już rząd i ustalone granice?

Budowa wspólnych władz dopiero nabierała tempa. Po przejęciu władzy cywilnej Piłsudski kontynuował starania o utworzenie rządu. Ostatecznie 18 listopada powstał gabinet Jędrzeja Moraczewskiego, a 22 listopada dekret określił zasady sprawowania najwyższej władzy przez Piłsudskiego jako Tymczasowego Naczelnika Państwa.

Pod koniec listopada przyznano kobietom prawa wyborcze i zarządzono wybory do Sejmu Ustawodawczego. Odbyły się one 26 stycznia 1919 roku.

Granice państwa kształtowały się jeszcze przez kilka lat. Decydowały o nich walki, powstania, plebiscyty i ustalenia dyplomatyczne. Wśród najważniejszych wydarzeń były powstanie wielkopolskie, powstania śląskie oraz wojny polsko-ukraińska i polsko-bolszewicka. Proces ustalania i międzynarodowego uznawania granic trwał do 1923 roku.

Dlaczego Święto Niepodległości obchodzimy 11 listopada?

11 listopada stał się symbolem odzyskania niepodległości po 123 latach zaborów. Przejęcie dowództwa przez Piłsudskiego, rozbrajanie okupantów w stolicy i zakończenie walk na froncie zachodnim pokazywały, że powstaje możliwość odbudowania własnego państwa.

Datę tę ustanowiono świętem państwowym dopiero w 1937 roku. Wcześniej rocznicę również obchodzono, przede wszystkim w ramach uroczystości wojskowych.

W 1945 roku władze komunistyczne zniosły święto 11 listopada, wprowadzając własne święto państwowe 22 lipca. Nie przerwało to niezależnych obchodów, choć ich uczestnicy narażali się na represje. Narodowe Święto Niepodległości przywrócono w 1989 roku.