Przełom czy "krok w przepaść"? Rozmowy w Abu Zabi i narada na Kremlu

Trójstronne rozmowy w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich, zorganizowane z inicjatywy Białego Domu, były pierwszymi bezpośrednimi negocjacjami delegacji Kijowa i Moskwy od dziewięciu miesięcy. W spotkaniu prowadzonym przez Jareda Kushnera i Steve’a Witkoffa ze strony ukraińskiej uczestniczyli Rustem Umierow oraz szef Kancelarii Prezydenta Kyryło Budanow; z kolei delegacji rosyjskiej przewodził doradca Putina Władimir Miedinski.

Mimo kilkugodzinnych rozmów nie przyniosły one przełomu. Rosja podtrzymała swoje maksymalistyczne żądania dotyczące przekazania jej całego Donbasu oraz obwodów zaporoskiego i chersońskiego. Uzgodniono jedynie wymianę ponad tysiąca jeńców wojennych z każdej ze stron.

Prosto z Abu Zabi amerykańscy wysłannicy udali się na Kreml, skąd po spotkaniu z Władimirem Putinem mają odlecieć do Dublina na konsultacje z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim oraz europejskimi liderami.

"Staliśmy nad brzegiem przepaści i robimy krok do przodu"

Swojego zaniepokojenia rozmowami w Abu Zabi nie kryje w rozmowie z Wirtualną Polską były ambasador RP na Łotwie i w Armenii Jerzy Marek Nowakowski.

– Mam obawę, że zgodnie ze starą formułą z czasów komuny: staliśmy nad brzegiem przepaści i robimy duży krok do przodu. To bardzo niedobry sygnał, że strona amerykańska w ogóle podejmuje rozmowę na temat rosyjskich żądań dotyczących architektury bezpieczeństwa w Europie – mówi.

Dyplomata przypomina przy tym, że rosyjskie postulaty nie są niczym nowym i stanowią w zasadzie powtórzenie rosyjskich żądań z grudnia 2021 r. – przedłożonych wtedy administracji Joe Bidena na piśmie. – W gruncie rzeczy Rosjanie powtarzają to, co wysłali Waszyngtonowi i NATO na piśmie w grudniu 2021 r. Wtedy usłyszeli, żeby stuknęli się w głowę. Jeśli po pięciu latach okazuje się, że Amerykanie zaczynają sugerować, że temat jednak jest, to samo w sobie jest nieprawdopodobnie niebezpieczne – ocenia w rozmowie z Wirtualną Polską.

Ekspert zwraca uwagę, że obecny układ sił sprzyja dążeniu mocarstw do pośpiesznego zamknięcia tematu wojny.

– Ukraina jak kania dżdżu potrzebuje przynajmniej chwili oddechu, bo idąca zima i zniszczenia infrastruktury energetycznej grożą katastrofą humanitarną. Rosji z kolei sypie się gospodarka i też potrzebuje tego, co w ich języku nazywa się "peredyszką" (chwilą odpoczynku – red.). Z kolei Donald Trump po przegranych przez republikanów wyborach połówkowych potrzebuje jakiegokolwiek sukcesu dyplomatycznego przed przejęciem władzy przez nowy Kongres w styczniu. Znajdujemy się w piekielnie niebezpiecznej sytuacji. Wielcy gracze – Amerykanie i Chińczycy – osłabili ekonomicznie Rosję i osiągnęli swoje cele. Teraz najprostszą rzeczą dla nich jest sprzedać interesy ukraińskie i europejskie za cenę świętego spokoju – przestrzega były ambasador.

Nowakowski odnosi się również do spekulacji o ewentualnej propozycji, by to kanclerz Niemiec reprezentował Europę w rozmowach z Putinem.

– Kiedy słyszę o osobnych rozmowach rosyjsko-niemieckich na temat architektury bezpieczeństwa Europy, mam dziwne skojarzenia z sierpniem 1939 r. Europa powinna twardo się upierać, by jej przedstawiciela wybierała Unia Europejska jako całość – najlepiej Ursula von der Leyen, a nie człowiek wyznaczony przez Władimira Putina. Musimy realnie budować solidny, europejski filar NATO – dodaje Nowakowski.

Przedsmak szczytu w Chinach

W podobnym tonie przebieg rozmów komentuje były ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Kijowie Jan Piekło. Zwraca on uwagę, że ogłoszony w Abu Zabi sukces dotyczący wymiany jeńców służy jako zasłona dymna dla braku postępów w kluczowych kwestiach.

– Jeżeli negocjatorzy nie mają się czym pochwalić na poziomie politycznym, to chwalą się wymianą na niespotykaną skalę. Nie ma mowy o zawieszeniu broni ani o zaprzestaniu rosyjskich ataków na infrastrukturę cywilną. Traktowałbym Abu Zabi jako taktyczne przedpole do tego, co ma się wydarzyć podczas nadchodzącego szczytu APEC w Chinach, gdzie Putin, Xi Jinping i Trump mają rozmawiać o nowym porządku globalnym. Próba dyskusji o granicach NATO z 1997 r. to powrót do żądań, z których Rosja nigdy nie zrezygnowała – zauważa Jan Piekło.

Nowakowski zwraca jednak uwagę, że ewentualne rozmowy w gronie przywódców USA, Rosji i Chin nie będą stanowić "nową Jałtę", a raczej "nowy Teheran" – nawiązując tym samym do konferencji przywódców aliantów podczas II wojny światowej.

Zagrożenie dla Polski?

Amerykańska "przychylność" dla rosyjskich postulatów może się odbić także na Polsce – uważają zgodnie rozmówcy Wirtualnej Polski. Jak miałoby się to objawić?

Sprawa dotyczy negocjowanego właśnie powstania w Polsce stałej bazy wojsk amerykańskich nad Wisłą. Wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz ogłosił we wtorek, że Pentagon daje inwestycji "zielone światło".

– Do tej pory Pentagon był bardzo sceptyczny. Teraz powiedział, że daje zielone światło, ale oczywiście nie można tego nie brać pod uwagę, na przykład takiej perspektywy, że to zielone światło jest dlatego, że Pentagon wie, że żółte pali się już w Białym Domu – podkreśla Jerzy Marek Nowakowski.

Były ambasador RP w Kijowie także nie wyklucza, że scenariusz, w którym temat bazy staje się nieaktualny, jest możliwy. – Wszystko zależy od polskiej dyplomacji – mówi Jan Piekło. Dyplomata nie ukrywa, że "nie ma najlepszego zdania" o działaniach MSZ i przypomina, że było to widać także w Abu Zabi, gdzie Europa – choć nieobecna przy samych negocjacjach – była reprezentowana przez Niemcy, Francję, Wielką Brytanię i Włochy.