Wolniejsze starzenie dzięki sztuce? Nowe badanie

Naukowcy z Tokijskiego Instytutu Nauki (Institute of Science Tokyo) wykazali, że uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych wiąże się z wolniejszym starzeniem fizjologicznym seniorów i może sprzyjać dłuższemu życiu. Z kolei badacze z University College London (UCL) ustalili, że takie aktywności jak czytanie, słuchanie muzyki czy odwiedzanie galerii i muzeów mogą spowalniać biologiczne starzenie. Ile kulturalnej aktywności wystarczy by zadbać o zdrowie?

Wpływ kontaktu z kulturą na starzenie był wyraźny

Japońskie badanie było pierwszym na świecie, które szczegółowo analizowało związek między uczestnictwem w kulturze a wiekiem fizjologicznym. Wyniki ukazały się na łamach "Journal of Epidemiology and Community Health".

Analizę oparto na danych dotyczących prawie 2 tys. osób uczestniczących w English Longitudinal Study of Ageing - nadal trwającym projekcie, w ramach którego obserwowana jest reprezentatywna grupa mieszkańców Anglii w wieku 50 lat i więcej.

Naukowcy uwzględnili m.in. ciśnienie tętna, rozkurczowe ciśnienie krwi, natężoną objętość wydechową, stężenie hemoglobiny, poziom fibrynogenu, hemoglobiny glikowanej i cholesterolu LDL, a także wskaźnik masy ciała, siłę chwytu oraz prędkość chodzenia. Na podstawie tych parametrów obliczyli wskaźnik wieku fizjologicznego. Uczestnicy wypełnili także kwestionariusz, w którym pytano, jak często chodzą do kina, muzeum, galerii sztuki, teatru, na koncert czy do opery.

Zauważono wyraźny wpływ kontaktu z kulturą na fizjologiczne starzenie się organizmu. Osoby, które często uczestniczyły w tego typu aktywnościach, czyli co kilka miesięcy lub częściej, miały wiek fizjologiczny o trzy lata niższy niż osoby uczestniczące w zajęciach kulturalnych rzadziej. Bliższa analiza wskazała, że były to zwykle kobiety, osoby o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym, zatrudnione oraz w lepszym zdrowiu. Związek z kulturą utrzymywał się jednak po uwzględnieniu dodatkowych czynników, takich jak dochody czy przewlekłe problemy zdrowotne.

Naukowcy przyznają, że badanie nie sprawdzało zależności przyczynowo-skutkowych. Uważają jednak, że uczestnictwo w aktywnościach kulturalnych może sprzyjać dłuższemu życiu na kilka sposobów, bo wzmacnia relacje społeczne, sprzyja zdrowszemu stylowi życia i poprawia zdrowie psychiczne.

Brytyjczycy doszli do podobnych wniosków

Podobne wnioski przedstawili w maju 2026 roku naukowcy z University College London (UCL), którzy zbadali wpływ sztuki na zdrowie na poziomie biologicznym. Z ich publikacji w czasopiśmie "Innovation in Aging" wynika, że regularne czytanie, słuchanie muzyki oraz odwiedzanie galerii sztuki może spowalniać starzenie komórkowe.

Analiza objęła 3556 dorosłych mieszkańców Wielkiej Brytanii. Badacze zestawili informacje ankietowe o ich uczestnictwie w kulturze z wynikami badań krwi, sprawdzając zmiany chemiczne w DNA związane z biologicznym starzeniem, które nie modyfikują samego kodu genetycznego.

Zespół ustalił między innymi, że osoby częściej angażujące się w sztukę i kulturę starzały się wolniej oraz miały niższy wiek biologiczny. Zależność była najsilniejsza wśród uczestników mających co najmniej 40 lat i utrzymywała się po uwzględnieniu m.in. BMI, palenia tytoniu, wykształcenia oraz dochodów.

"Wyniki te pokazują wpływ sztuki na zdrowie na poziomie biologicznym. Dostarczają dowodów przemawiających za tym, by uczestnictwo w sztuce i kulturze uznać za zachowanie sprzyjające zdrowiu. Nasze badanie sugeruje również, że korzystne może być angażowanie się w różnorodne aktywności artystyczne. Być może wynika to z tego, że każda z nich zawiera inne elementy wspierające zdrowie, takie jak stymulacja fizyczna, poznawcza, emocjonalna czy społeczna" - wskazała, cytowana na stronie uczelni, główna autorka badania, prof. Daisy Fancourt z Instytutu Epidemiologii i Opieki Zdrowotnej UCL.

Aktywność artystyczna a tempo starzenia

Naukowcy wykorzystali dane z badania UK Household Longitudinal Study oraz siedem zegarów epigenetycznych. Narzędzia te analizują związane z wiekiem zmiany chemiczne w DNA, które mogą wpływać na aktywność genów, ale nie zmieniają kodu genetycznego.

Według zegara DunedinPACE, który ocenia tempo biologicznego starzenia organizmu, podejmowanie aktywności artystycznej co najmniej trzy razy w roku wiązało się z tempem starzenia wolniejszym o 2 proc. Aktywność raz w miesiącu oznaczała wynik lepszy o 3 proc., a cotygodniowa - o 4 proc. w porównaniu z uczestnictwem rzadszym niż trzy razy w roku.

Z kolei według zegara PhenoAge, który szacuje wiek biologiczny, osoby korzystające ze sztuki i kultury co najmniej raz w tygodniu były biologicznie średnio o rok młodsze od tych, które robiły to rzadko. Starsze zegary epigenetyczne nie wykazały podobnych korzyści, co badacze tłumaczą ich mniejszą czułością.

Wpływ porównywalny z aktywnością fizyczną

Czy zatem uczestnictwo w kulturze może przynosić seniorom korzyści podobne do tych, jakie daje aktywność fizyczna? Takie wnioski przedstawiają naukowcy z obydwu ośrodków badawczych. - Wpływ kontaktu z kulturą może być porównywalny z wpływem regularnej aktywności fizycznej - podkreślili japońscy badacze.

Na podobieństwo tych korzyści wskazuje również dr Feifei Bu, jedna z autorek badania przeprowadzonego przez naukowców z UCL. - Nasze badanie dostarcza pierwszych dowodów na to, że uczestnictwo w sztuce i kulturze wiąże się z wolniejszym tempem biologicznego starzenia. Wyniki te uzupełniają coraz obszerniejszy zbiór dowodów dotyczących wpływu sztuki na zdrowie. Wykazano, że aktywności artystyczne zmniejszają stres i stan zapalny oraz ograniczają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, podobnie jak ćwiczenia fizyczne - tłumaczy.

Kojący wpływ sztuki

Sztuka nie tylko spowalnia starzenie i wpływa na zdrowie biologiczne, ale, jak pokazują badania, potrafi także uspokoić organizm. Galerie i muzea sprzyjają wyciszeniu i uważności. W ich przestrzeni możemy odłożyć telefon, zwolnić tempo i oderwać się od codziennych spraw. Kontakt ze sztuką pozwala nabrać dystansu, a tym samym spojrzeć na własne przeżycia i problemy z nowej, szerszej perspektywy.

Naukowcy z King’s College London postanowili więc zbadać, jak organizm reaguje na kontakt ze sztuką. Uczestnicy eksperymentu, podłączeni do specjalnych czujników, oglądali obrazy XIX-wiecznych mistrzów, takich jak Van Gogh, Manet, Toulouse-Lautrec i Gauguin. Jedna grupa podziwiała oryginały w galerii, druga zaś reprodukcje w laboratorium. Wyniki pokazały, że obcowanie ze sztuką w przestrzeni galerii może obniżać poziom stresu, wzmacniać odporność i zmniejszać ryzyko rozwoju chorób serca.

Ucieczka od mentalnych pułapek codziennego życia

Wpływ uczestnictwa w kulturze zbadał także brytyjski Departament Kultury, Mediów i Sportu. Analiza objęła zarówno zdrowotne efekty aktywności artystycznej, jak i ich wymiar finansowy. Ustalono, że w przeliczeniu na jedną osobę mogą one przynosić około tysiąca funtów oszczędności rocznie, m.in. za sprawą wyższej efektywności w pracy i mniejszej liczby wizyt u lekarza rodzinnego.

Z kolei psychologowie z Cambridge przeprowadzili eksperyment w galerii Kettle’s Yard, w którym wykazali, że kontakt z artystycznym pięknem pomaga oderwać się od mentalnych pułapek codziennego życia.

Tematem zainteresował się też prestiżowy "The Lancet", który po raz pierwszy w swojej 202-letniej historii opublikował w 2025 roku fotoreportaż "Wizualizowanie związków między sztuką a zdrowiem" poświęcony wpływowi sztuki na jakość życia. Dzieło składające się z 32 zdjęć pokazuje punkty styku sztuki i zdrowia z perspektywy badań, zaangażowania oraz ekspresji. Jest ono pierwszą częścią globalnej serii, poświęconej korzyściom zdrowotnym płynącym ze sztuki, przygotowanej przez Jameel Arts & Health Lab i magazyn "The Lancet".