مهرداد اخلاقی کیست؛ معمار موشک‌های سپاه به وزارت دفاع رسید

مهرداد اخلاقی کتابچی، از مدیران قدیمی و تحریم‌شده صنایع موشکی جمهوری اسلامی که در توسعه برنامه موشکی سپاه پاسداران نقش داشته، پس از کشته شدن وزیر پیشین دفاع در حملات آمریکا و اسرائیل، یکشنبه ۲۶ مهر با رای اعتماد مجلس به وزارت دفاع رسید.

اخلاقی با کسب ۲۳۷ رای موافق و ۱۵ رای مخالف از مجموع ۲۷۷ نماینده حاضر در نشست مجازی مجلس شورای اسلامی، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی شد.

او جانشین عزیز نصیرزاده می‌شود که نهم اسفند ۱۴۰۴، در نخستین روز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل کشته شد. وزارت دفاع پس از کشته شدن نصیرزاده با سرپرستی مجید ابن‌الرضا اداره می‌شد.

اخلاقی برخلاف شماری از وزیران پیشین دفاع که از فرماندهی نظامی به کابینه راه یافته بودند، بیشتر دوران خود را در مجموعه‌های تولید تسلیحات، صنایع هوافضا و برنامه موشک‌های بالستیک گذرانده است.

نام او از سال ۲۰۰۷ در فهرست تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفت و فعالیتش در «گروه صنعتی شهید باقری»، سازمان صنایع هوافضا و سازمان صنایع دفاع، او را به یکی از مدیران باسابقه شبکه تولید و تامین تسلیحات جمهوری اسلامی تبدیل کرده است.

از صنایع دفاعی تا مدیریت برنامه موشکی
مهرداد اخلاقی کتابچی ۱۹ شهریور ۱۳۳۷ در رشت متولد شد. او دارای مدرک کارشناسی مهندسی شیمی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و کارشناسی ارشد مدیریت راهبردی از دانشگاه صنعتی مالک اشتر، وابسته به وزارت دفاع، است.

بر اساس گزارش‌های رسانه‌های حکومتی، اخلاقی پس از پایان تحصیلات دانشگاهی در اوایل دهه ۱۳۶۰ وارد صنایع دفاعی شد و بیش از چهار دهه در بخش‌های فنی، تولیدی و مدیریتی وزارت دفاع فعالیت کرد.

بخش مهمی از فعالیت‌های او به توسعه موتورهای موشکی سوخت جامد و مدیریت مجموعه‌های صنعتی مرتبط با برنامه موشک‌های بالستیک اختصاص داشته است.

فناوری سوخت جامد امکان نگهداری طولانی‌تر موشک‌ها و آماده‌سازی سریع‌تر آنها برای پرتاب را فراهم می‌کند و یکی از اجزای مهم برنامه موشکی سپاه پاسداران است.

اخلاقی پیش از رسیدن به مدیریت سازمان صنایع هوافضا، ریاست گروه صنعتی شهید باقری را بر عهده داشت؛ مجموعه‌ای وابسته به وزارت دفاع که در توسعه و تولید موشک‌های بالستیک نقش دارد.

حسین دهقان، وزیر وقت دفاع، ۲۱ آبان ۱۳۹۳ او را به ریاست سازمان صنایع هوافضا منصوب کرد. اخلاقی در این سمت جانشین مهدی فرحی شد.

او در سال‌های بعد به ریاست سازمان صنایع دفاع رسید؛ نهادی که در تولید تسلیحات و تامین تجهیزات نیروهای مسلح فعالیت می‌کند.

نقش اخلاقی در ساخت موشک فاتح ۱۱۰
ارتباط نزدیک اخلاقی با حسن طهرانی‌مقدم، از بنیان‌گذاران برنامه موشکی سپاه پاسداران، از بخش‌های مهم کارنامه اوست.

خبرگزاری تسنیم به نقل از کتاب «مرد ابدی» نوشته معصومه سپهری گزارش داده است که اخلاقی با وجود نامشخص بودن نتیجه آزمایش‌های موشک فاتح ۱۱۰، با اختصاص ۱۰ میلیون دلار برای خرید تجهیزات و راه‌اندازی تاسیسات تولید آن موافقت کرد.

این روایت که بر مصاحبه با یکی از طراحان ارشد موشکی استوار است، از نقش اخلاقی در تامین مالی و ایجاد زیرساخت‌های تولید موشک برای سپاه پاسداران حکایت دارد.

مسعود پزشکیان نیز در جلسه رای اعتماد به همکاری قدیمی اخلاقی با طهرانی‌مقدم اشاره کرد و توان موشکی جمهوری اسلامی را حاصل فعالیت افرادی مانند آنها دانست.

نزدیک به دو دهه در فهرست تحریم‌های بین‌المللی
نام اخلاقی نخستین بار چهارم فروردین ۱۳۸۶، برابر با ۲۴ مارس ۲۰۰۷، در قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت سازمان ملل متحد درج شد.

در این قطعنامه، او به‌عنوان رییس گروه صنعتی شهید باقری معرفی شد؛ مجموعه‌ای که شورای امنیت آن را با فعالیت‌های مرتبط با برنامه موشک‌های بالستیک حکومت ایران مرتبط دانسته بود.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز در سال ۲۰۰۸ نام اخلاقی را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.

وزارت خارجه آمریکا در اطلاعات منتشر‌شده درباره او، علاوه بر مدیریت گروه صنعتی شهید باقری، به مشارکتش در مذاکرات مربوط به خرید تجهیزات برای صنایع موشکی اشاره کرده است.

دولت آمریکا در سال ۲۰۲۰ نیز او را در ارتباط با مسئولیتش در سازمان صنایع دفاع تحریم کرد.

اتحادیه اروپا نام اخلاقی را در فهرست تحریم‌های خود قرار داده و در اسناد منتشر‌شده در سال ۲۰۲۳، از مسئولیت‌های او در سازمان صنایع دفاع و سازمان صنایع هوافضا نام برده است.

دولت بریتانیا نیز در سال ۲۰۲۳ اخلاقی را به دلیل مشارکت یا پشتیبانی از فعالیت‌های مرتبط با توسعه سامانه‌های حمل سلاح هسته‌ای در ایران تحریم کرد.

نام اخلاقی پس از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز در فهرست تحریم‌های این سازمان قرار گرفت.

این سوابق نشان می‌دهد وزیر جدید دفاع جمهوری اسلامی پیش از رسیدن به کابینه، سال‌ها به دلیل نقش خود در برنامه موشکی و صنایع تسلیحاتی تحت تحریم‌های بین‌المللی قرار داشته است.

برنامه وزیر جدید برای گسترش تولید تسلیحات
اخلاقی در جلسه رای اعتماد، افزایش تولید تجهیزات نظامی، توسعه توان موشکی و پهپادی، تقویت پدافند هوایی و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده صنایع دفاعی را از اولویت‌های خود معرفی کرد.

او همچنین بر توسعه فناوری‌های جدید، افزایش همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان و کوتاه کردن زمان دستیابی به برخی محصولات و فناوری‌های نظامی به حداکثر شش ماه تاکید کرد.

در برنامه ارائه‌شده به مجلس، افزایش مشارکت شرکت‌های خارج از مجموعه وزارت دفاع در تولید تجهیزات نظامی نیز پیش‌بینی شده است.

بر اساس این برنامه، سهم برون‌سپاری تولید باید در سال ۱۴۰۵ به ۷۵ درصد و در سال بعد به بیش از ۸۵ درصد برسد. تولید تجهیزات دارای طبقه‌بندی امنیتی بالا همچنان در تاسیسات تحت کنترل وزارت دفاع انجام خواهد شد.

اخلاقی همچنین ادامه حمایت از گروه‌های مسلح همسو با جمهوری اسلامی در منطقه را از اولویت‌های وزارت دفاع معرفی کرده است.

او در سخنرانی خود در مجلس، با اشاره به جنگ اخیر، گفت: «این قابلیت‌ها امروز دشمن آمریکایی-صهیونیستی را در جنگ اخیر به سرحد استیصال رسانده و در وضعیت بن‌بست راهبردی قرار داده است.»

این اظهارات در شرایطی مطرح شد که وزارت دفاع جمهوری اسلامی پس از کشته شدن وزیر پیشین و آسیب دیدن بخشی از زیرساخت‌های نظامی جمهوری اسلامی، با ماموریت بازسازی ظرفیت‌های تولید و تامین تسلیحات روبه‌رو است.

تهدید آمریکا در نخستین روز وزارت
اخلاقی در حاشیه جلسه رای اعتماد، در واکنش به پرسشی درباره احتمال استفاده آمریکا از بمب سنگین GBU-43، موسوم به «مادر بمب‌ها»، علیه ایران، از آمادگی جمهوری اسلامی برای مقابله با چنین اقدامی سخن گفت.

اخلاقی گفت: «رییس‌جمهوری آمریکا باید به فکر این باشد که نیروهایش را سالم از منطقه ما خارج کند. اگر یک بمب بیاندازد، باید ببیند چند نفر از نیروهایش را باید به‌صورت افقی از منطقه خارج کند.»

او همچنین گفت وزارت دفاع تدابیری برای مقابله با چنین حمله‌ای در نظر گرفته است.

این سخنان هم‌زمان با هشدارهای مقام‌های آمریکایی درباره احتمال اقدام نظامی علیه تاسیسات جمهوری اسلامی مطرح شد.

دونالد ترامپ احتمال حمله به مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ در نزدیکی نطنز را مطرح کرده و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، درباره پیامدهای نظامی شکست مذاکرات با حکومت ایران هشدار داده است.

تداوم سیاست موشکی پس از جنگ
انتصاب اخلاقی در ادامه تغییرات گسترده در ساختار فرماندهی و مدیریت نظامی جمهوری اسلامی پس از جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل صورت می‌گیرد؛ جنگی که شماری از مقام‌های ارشد نظامی و امنیتی را از میان برد و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های نظامی و پدافندی جمهوری اسلامی را آشکار کرد.

پزشکیان در جلسه رای اعتماد گفت اخلاقی از حمایت ارتش، سپاه پاسداران و دیگر نهادهای نظامی و امنیتی برخوردار است.

رییس دولت همچنین به حضور وزیر جدید در فهرست تحریم‌های آمریکا اشاره کرد و گفت امیدوار است او زنده بماند و بتواند به فعالیت خود ادامه دهد.

انتخاب مدیری که نزدیک به دو دهه به دلیل نقش خود در برنامه موشکی جمهوری اسلامی تحت تحریم‌های بین‌المللی بوده، نشان‌دهنده ادامه اتکای ساختار نظامی به همان شبکه مدیران و مجموعه‌های تسلیحاتی پیشین است.

این انتصاب همچنین در شرایطی صورت می‌گیرد که برنامه موشکی جمهوری اسلامی همچنان یکی از محورهای اختلاف با آمریکا و کشورهای اروپایی است و فعالیت‌های موشکی و تسلیحاتی آن با مجموعه‌ای از تحریم‌ها روبه‌روست.

اخلاقی اکنون مسئول بازسازی ظرفیت‌های نظامی و گسترش تولید تسلیحات است؛ مسئولیتی که در کنار برنامه‌های اعلام‌شده برای افزایش برد و قدرت تخریب موشک‌ها و ادامه حمایت از گروه‌های مسلح همسو با جمهوری اسلامی، از تداوم اولویت‌های نظامی پیشین حکایت دارد.