Teleurstelling over 'kampleugens' 99-jarige: 'De waarheid is al erg genoeg'

"Het is belangrijk dat de verhalen die verteld worden en de mensen die wij eren, betrouwbaar en authentiek zijn", zegt het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties over het nieuws dat beweringen van de 99-jarige Willem Wilbrink, die tot dusverre doorging als oorlogsheld, niet kloppen.

Uit onder meer een publicatie in het Historisch Nieuwsblad(opent in nieuw venster) bleek deze week onder meer dat Wilbrink niet in het concentratiekamp in Dachau heeft gezeten. Ook het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies zegt dat zijn naam niet voorkomt op de lijst van Nederlanders die er hebben vastgezeten.

NIOD-onderzoeker Kees Ribbens zegt in een reactie dat dit soort verhalen afbreuk doen aan de waarheid over de Tweede Wereldoorlog. Kwaadwillenden kunnen het aangrijpen om twijfel te zaaien over wat er in de Holocaust is gebeurd.

Hoewel het Nederlands Dachau Comité al sinds 2024 wist van de onwaarheden, treedt het nu pas naar buiten. Dat doet voorzitter Wimar Jaeger "omdat het belangrijk is dat de verhalen over de Tweede Wereldoorlog en Dachau op waarheid berusten", zegt hij.

Jaeger zegt begrip te hebben voor de 99-jarige, en Jaeger is ervan overtuigd dat Wilbrink denkt dat hij dit heeft meegemaakt. "We weten als geen ander wat een oorlogstrauma kan doen met de verhalen in je hoofd."

Carolien Brugsma, journalist en dochter van Dachau-overlevende Willem Brugsma, neemt eveneens aan dat Wilbrink een oorlogstrauma heeft. Ook zij denkt dat hij echt gelooft dat hij in het concentratiekamp heeft gezeten.

Zelf werd ze vorig jaar geïnterviewd voor Andere Tijden over het concentratiekamp en haar vaders tijd daar. Haar vader was verzetsman en werd in Parijs opgepakt. Hij zat vast in drie kampen voordat hij in Dachau terechtkwam.

Anders dan kampen zoals Auschwitz, die ingericht waren voor de vernietiging van Joden, was Dachau met name bedoeld voor zware dwangarbeid. Er zaten voornamelijk verzetsmensen en politieke tegenstanders van de nazi's, zoals priester en oorlogsheld Titus Brandsma.

In eerste instantie dacht Brugsma bij het nieuws: "Wat is dit zielig voor hem en zijn kinderen", zegt ze. "Maar nu begin ik kwaad te worden. Niet op hemzelf, maar wel op degene die zijn biografie schreef." Wat haar betreft had die de beweringen van Wilbrink moeten verifiëren.

Zelf heeft ze dat ook gedaan met het oorlogsverleden van haar vader toen ze voor Andere Tijden naar Dachau ging. Hoewel ze er zeker van was dat haar vader er gezeten had, heeft ze nogmaals gecheckt of ze zijn kampnummer goed wist. Brugsma vindt het vooral kwalijk dat in tijden waarin de kennis over de Holocaust afneemt, onwaarheden als die van Wilbrink worden verspreid.

Juist nu moeten verhalen die verteld worden over de Tweede Wereldoorlog echt zijn, zegt ze. "De waarheid is al erg genoeg."

NIOD-onderzoeker Ribbens beaamt dat. Hij stelt dat mensen het algemene verhaal over de Tweede Wereldoorlog zoals het in de geschiedenisboeken staat kennen, maar dat persoonlijke verhalen de oorlog beter voorstelbaar en inleefbaar maken. "Juist omdat die verhalen emotie hebben, zijn ze aansprekend en waardevol."

Probleem bij dit soort persoonlijke verhalen is dat ze minder kritisch tegen het licht worden gehouden dan historici normaal gesproken doen, zegt Ribbens. Bij het NIOD zijn er nauwelijks vergelijkbare gevallen bekend. "Maar als er meer van dit soort voorbeelden zijn, dan worden mensen kritisch op verhalen die juist wel heel goed onderbouwd en feitelijk correct zijn."

"Richting het einde van zijn gevangenschap woog mijn vader nog maar 40 kilo", besluit Brugsma. "Hij heeft zijn tijd in Dachau ternauwernood overleefd. Dat zijn de echte verhalen."