Kamery kontra kierowcy. Parkingowa samowolka pod lupą aktywistów

Jednym z najbardziej znanych jest Wojciech Galeński, twórca kanału Samochodoza (@Wojtek_dokladnie_Samochodoza), subskrybowanego przez ponad 133 tys. osób. Jego działalność budzi pytanie, czy nagrywający kierowców uczą szacunku do pieszych, czy tylko dolewają oliwy do ognia.

Od błota na chodniku do tysięcy subskrybentów

Na co dzień Galeński jest kierowcą autobusów. Równolegle prowadzi kanał, na którym dokumentuje przewinienia kierowców i akcje dotyczące złego parkowania: na terenach zielonych, chodnikach, przejściach dla pieszych czy drogach dla rowerów. Zgłasza je policji i straży miejskiej, często dyskutuje z kierowcami na miejscu zdarzenia.

W filmikach Galeńskiego powtarza się kilka schematów. Nagrywa scenki z komentarzem i po kilku tygodniach wraca, by sprawdzić, co się zmieniło. Czasem staje na chodniku lub ścieżce rowerowej na drodze autu, które popełniło wykroczenie, albo wtedy, gdy kierowca próbuje po chodniku objechać jezdnię zablokowaną przez źle zaparkowane auta. Tłumaczy mu wykroczenie i wzywa policję lub straż miejską. Bywa też żartobliwie — jak w filmiku sprzed sześciu lat, gdzie zasypał auto zaparkowane na pasie zieleni trawą. Kierowcy reagują różnie: jedni przyznają się do błędu, drudzy wdają się w ostre rozmowy, niekiedy dochodzi do przepychanek, a nawet do próby przejechania.

• Najgorsze wykroczenia przeciwko drogowej etykiecie. Nasza kultura jazdy jest w złym stanie

Samochodoza z nazwy kanału to "dziwna choroba cywilizacyjna", którą Galeński opisał w filmie z czerwca 2020 r.: uzależnienie od samochodu, które każe niszczyć mienie i narażać zdrowie innych.

Podobną działalność prowadzi Konfitura, czyli Maksym Szewczuk. On także dokumentuje przypadki złego parkowania i reaguje na nie na miejscu. W maju 2026 r. w filmie "Bagażnik doświadczeń (Wileński — odc. 2)" pokazał, jak kierowcy mimo wolnych miejsc parkingowych 100 m dalej wjeżdżają pod samo wejście cerkwi. Obaj twórcy internetowi należą do najbardziej rozpoznawalnych w Polsce osób walczących z nieprawidłowym parkowaniem, czasem nawet współpracują.

A zaczęło się od chodnika w centrum Warszawy w 2012 r., w czasie mistrzostw piłkarskich. — To było w Alejach Jerozolimskich, mniej więcej pod numerem 100. Kierowcy jeździli po chodniku i parkowali na trawniku, który zamienił się w błoto. Później błotem stał się sam chodnik, piesi w nim grzęźli, a płyty klawiszowały i ochlapywały ubrania — opowiada Galeński.

Najpierw robił zdjęcia i dzwonił do służb, dopiero potem sięgnął po kamerę. Jedno z nagrań wrzucił do sieci dla znajomych. — Nagle film stał się wiralem. W jeden dzień było 100 tys. wyświetleń, potem poszło dalej, na Wykop (polski serwis społecznościowy typu social news — przyp. red.). Okazało się, że ludzie to oglądają — wspomina.

Przez pierwsze lata działał, jak podkreśla, wyłącznie z pobudek społecznych. Dziś kanał ma własną dynamikę, a z działalnością wiążą się pieniądze. — Setki osób rocznie podchodzą do mnie na ulicy, dziękują, gratulują. To mnie napędza: zasięgi motywują do kolejnych filmów, a te dają kolejne zasięgi. Pieniądze od widzów rekompensują trud, bo to nie są tylko śmieszne rozmowy z kierowcami, to również rozmowy trudne oraz godziny spędzone przed komputerem.

Za najważniejszą w swojej działalności uważa edukację. — Myślę, że ten cel już został osiągnięty, bo takich kanałów jak mój jest w Polsce z pięć. Teraz tłumaczymy szczegóły, np. po co są dane przepisy, komu i czemu służą. Nie jestem ślepym strażnikiem przepisów — tłumaczy. Jego zdaniem pieszy, zwłaszcza starszy, o kulach czy dziecko, powinien być traktowany przez kierujących jak "święta krowa". Przyznaje też, że lubi przekonywać ludzi do swoich racji.

— Największą satysfakcję mam, gdy kierowca uznaje, że popełnił błąd.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Pożyteczna zabawa w szeryfa

Akcje bywają różne, od żartu po sytuacje groźne. Na filmach widać próby przejechania, spychanie zderzakiem i szarpaniny. Czy agresja kończy się na ekranie? Galeński mówi, że hejt dotyka go głównie w sieci. — Twarzą w twarz powiedziały mi, co o mnie myślą, tylko trzy osoby, nie licząc tych, które nagrywam. Reszta to internet, tam ludzie czują się bezpieczni i pozwalają sobie na więcej. Obelgi zdarzają się jednak i na ulicy.

• Szokujący wybuch drogowej agresji. Wystarczyła uwaga na temat nieprawidłowego manewru

Bardziej niepokoi go zmiana reakcji policji. Z jego relacji wynika, że interwencje coraz częściej obracają się przeciw niemu. — Kiedyś kończyło się pouczeniem albo lekceważeniem tematu. Dziś spotykam się z agresją również w wykonaniu policjantów. Jeden z nich wkładał mi prowokująco w twarz rękę z długopisem, żebym się odwinął. Inny wyrwał mi kamerę z roweru — twierdzi Galeński.

Podaje też przykład rowerowej przejażdżki z żoną. Zgłosił policjantom zbyt bliskie wyprzedzanie ich przez auto, co kierowca potwierdził. Interwencja skończyła się jednak tym, że Galeński zdenerwował się i zaklął, za co dostał mandat w wysokości 100 zł. — Role się odwracają. Oni szukają moich wykroczeń — mówi. Zastrzega, że nie wszyscy policjanci tacy są. — Jeden powie: "Panie Wojtku, popieram pana", drugi pozdrowi mnie na ulicy, ale są i inni, którzy tak prowadzą czynności, żeby uprzykrzyć mi życie.

Przyznaje, że i jemu zdarzały się poważne wpadki — jak stłuczenie szyby w lutym tego roku. Chodzi o zdarzenie z 19 lutego przy ul. Nowakowskiego w Warszawie. Galeński opublikował jednak krótkie wideooświadczenie, w którym odniósł się do zdarzenia.

Internet jest podzielony. Na Reddicie część pisze, że takich ludzi potrzeba sto razy więcej, bo kierowcy parkują na chodnikach, a służby machają ręką, inni uznają cel za słuszny, ale metody za zbyt ostre. Pod filmami na TikToku i Facebooku obok gratulacji pojawiają się komentarze typu "kapuś-konfident społeczny" albo zarzut, że autor "bawi się w szeryfa". Na forach internetowych i pod postami dotyczącymi źle zaparkowanych aut zachęty do nalepiania naklejek i rysowania markerami po karoserii mieszają się z pogróżkami pod adresem takich nagrywających jak Samochodoza i Konfitura: "Oni kiedyś źle skończą i to nie groźba, a przepowiednia".

Dlaczego za kierownicą puszczają nerwy

Dlaczego uprzejmy na co dzień sąsiad potrafi zastawić chodnik albo zajechać drogę pieszemu? Dr Wojciech Korchut, psycholog transportu z Uniwersytetu SWPS, wskazuje trzy przyczyny, a jako pierwszą duże zantagonizowanie naszego społeczeństwa: — To, co dzieje się na drodze, jest odzwierciedleniem tego, co dzieje się w naszym kraju. Polskie społeczeństwo jest bardzo spolaryzowane i widać to w każdej dziedzinie. Ci sami ludzie sieją hejt albo są na niego narażeni w polityce czy gospodarce. Trudno, żeby na drogach było inaczej, bo to są te same osoby.

Drugi powód to anonimowość. — Jeśli zwrócę komuś uwagę w sklepie, nie jestem anonimowy ani ja, ani on. W samochodzie jesteśmy trochę anonimowi. Wystarczy kilka wizyt na siłowni, żeby podejść do drugiego auta i kopnąć w oponę — ocenia dr Korchut.

Trzeci to status. — Staliśmy się społeczeństwem konsumentów i zbieraczy dóbr, więc widzimy wrogów tam, gdzie zagrożone jest nasze dobro. Samochód jest dla wielu wyznacznikiem statusu społecznego, dlatego gdy ktoś zwraca nam uwagę, reagujemy bardziej emocjonalnie niż praktycznie — wyjaśnia psycholog.

• PRZECZYTAJ: Horror na pasach we Wrocławiu! Auto wjechało w tłum na czerwonym świetle. Jest nagranie

Zastrzega jednak, że nie każdy kierowca tak się zachowuje. — Do tego trzeba posiadać określone cechy osobowości, np. niewielką empatię lub obniżony samokrytycyzm. To może być bardzo wykształcony człowiek, mający sporą wiedzę ogólną, ale brakuje mu tzw. inteligencji społecznej. Dotyczy to szczególnie osób, u których hierarchia potrzeb koncentruje się na własnym ego.

Czy działania aktywistów mogą to zmienić? Dr Korchut jest sceptyczny. — To działania pozorne, bo i efekt jest mało znaczący — ocenia. Nie wierzy też w same kary. — Karami nawyków się nie zmieni. Skuteczniejsze byłyby nagroda i porządna edukacja, a dziś szkoły jazdy uczą głównie znaków i parkowania między słupkami.

Widzi jednak poprawę w relacjach kierowców z pieszymi. — Kierowca przed pasami coraz częściej zaprasza gestem, a piesi dziękują skinieniem głowy — mówi. To zmiana z ostatnich pięciu lat. Na szybką przemianę mentalności obecnych kierowców psycholog jednak nie liczy: — To pokolenie dzisiejszych kierowców jest już stracone. Musimy zacząć od edukacji.

Bitwa na paragrafy

Gdy aktywista staje przed maską, pojawia się pytanie o prawo. Oskar Możdżyń, prawnik z portalu AutoPrawo.pl, uprzedza, że jednoznacznych odpowiedzi nie ma, a wyczerpujące omówienie tematu wymagałoby napisania podręcznika. Komentuje więc te zagadnienia, które najczęściej pojawiają się w filmach.

Zaczyna od kierowców: — Takie zachowania można rozpatrywać na gruncie kilkunastu różnych przepisów, które dopiero w połączeniu stosuje się do konkretnej sprawy. Kierowca prawie zawsze za coś odpowie, jeśli będzie próbował złamać taki opór. Minimum to art. 217 Kodeksu karnego, naruszenie nietykalności cielesnej, nawet bez uszczerbku na zdrowiu. W 2019 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia (wyrok z 2 października, sygn. II K 261/18) uznał za takie działanie popychanie autem mężczyzny stojącego przed maską, ale odstąpił od wymierzenia kary kierowcy, bo pokrzywdzony wcześniej pokazywał mu obraźliwe gesty.

"Tygodnik Przegląd" nr 46

Tygodnik Przegląd

Odpowiedzialność może jednak też ponieść aktywista. — To art. 90 Kodeksu wykroczeń — tamowanie lub utrudnianie ruchu. Gdy przyjeżdża policja, może zaproponować mandaty obu stronom — wyjaśnia Możdżyń i przywołuje sprawę z 2017 r. (Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia, wyrok z 5 stycznia, sygn. XI W 4183/16). Sąd ukarał naganą pieszego, który stanął na jezdni, żeby zatrzymać kierowcę regularnie jadącego pod prąd. — Sąd uznał, że to, co robił ten człowiek, jest społecznie ważne, ale od tego są służby.

Prawo, jak tłumaczy Możdżyń, polega na ważeniu dóbr. — Z jednej strony mamy tymczasowe ograniczenie swobody kierowcy, który nie może odjechać, z drugiej — porządek ruchu, bo dziesiątki osób muszą ominąć auto albo nie przejdą z psem po rozjeżdżonym trawniku. Jedni uznają za ważniejsze jedno, drudzy — drugie.

A trawa czy naklejki na aucie? Takie rzeczy mogą być złośliwym niepokojeniem z art. 107 Kodeksu wykroczeń, ale ciąganie się o coś podobnego po sądach to teoria, bo angażowanie organów ścigania i sądów do takich spraw to typowe pieniactwo. Z orzeczeń, które prawnik przesłał redakcji, wynika, że o uszkodzeniu auta z art. 288 Kodeksu karnego można mówić, gdy do naprawy nie wystarcza umycie czy wypolerowanie karoserii. Tak uznał sąd w sprawie mężczyzny, który kluczami zarysował zaparkowane auto (Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa, wyrok z 13 sierpnia 2015 r., sygn. III K 286/15).

Mecenas źródło konfliktu widzi gdzie indziej. — Służby są angażowane przez opieszałość zarządców dróg i złe projektowanie przestrzeni miejskiej. To one dostają rykoszetem za brak parkingów i słabo rozwinięty transport publiczny — wskazuje. Podkreśla też, że kierowcy mają większą odpowiedzialność. — Nawet jeśli moje prawa zostały naruszone, muszę pamiętać, że siedzę w potężnej maszynie, którą można zrobić dużą krzywdę. To nie przepychanka dwóch aut, tylko samochód kontra człowiek. Nawet przy bardzo małej prędkości można kogoś poważnie uszkodzić.

Czy kamery uczą szacunku, czy tylko podgrzewają spór? Pytanie pozostaje otwarte. Najważniejszy jest jednak człowiek. Konflikty rodzą się na drodze, ale stoją za nimi ludzie: w ciągu dnia bywają zarówno kierowcami, jak i pieszymi czy rowerzystami. Łatwo o tym zapominamy.