"Gdyby Kuroń żył dzisiaj, nie hejtowałby na X"

"Nasza rewolucja" reż. Piotr Domalewski - zwiastun

Źródło wideo: Next Film

Źródło zdj. gł.: fot. Anna Włoch / NEXT FILM

Tomasz-Marcin Wrona: Przyglądając się pana filmografii, można odnieść wrażenie, że jej motywem przewodnim jest rodzina oraz relacje międzyludzkie w tej skali. Podobnie jest w przypadku "Naszej rewolucji". To opowieść o pewnym małżeństwie, które przy okazji jest pierwszą parą opozycji demokratycznej czasów PRL-u. Takie było założenie?

Piotr Domalewski: Tak. To był koncept, którego bardzo skrupulatnie się trzymałem. Nie byłem autorem scenariusza, więc miałem ograniczone pole narracyjne zarówno jeśli chodzi o zakres historyczny opowieści, jak i wybór wydarzeń z życia małżeństwa Kuroniów. Dlatego postawiłem przede wszystkim na dynamikę relacji bohaterów. W scenach i wydarzeniach, które były zapisane w scenariuszu, chciałem znaleźć coś, co poruszy widzów i mnie samego.

W scenariuszu bohaterów poznajemy niejako bez wprowadzenia w realia historyczne. Pomyślałem, że niekoniecznie muszę znać daty i nazwiska bohaterów biorących udział w wydarzeniach, jeśli pokażemy na ekranie emocje, z którymi ci ludzie się zmagają. To był klucz do całego filmu. Dlatego opowiedzieliśmy historię dwóch osób, które poza tym, że walczą z reżimem są przede wszystkim zwykłymi ludźmi. Można by zastąpić ich nazwiska innymi opozycjonistami z tamtych czasów, zmienić nieco ich relacje rodzinne, a efekt byłby podobny. Mam wrażenie, że daje to świetną możliwość stworzenia szerszego, uniwersalnego portretu ludzi tamtej epoki. Wspaniale jest, gdy kino - jako element dziedzictwa kulturowego - opowiada jakąś prawdę o społeczności czy epoce. Właśnie to w nim lubię. Trudno zresztą wyłączyć filtr, przez który postrzega się rzeczywistość.

Do ekipy "Naszej rewolucji" jako reżyser dołączył pan, gdy projekt był zaawansowany. Co pana przekonało do tej opowieści?

Najważniejsze było dla mnie to, że pojawiła się szansa opowiedzenia o ważnych wydarzeniach z naszej historii z perspektywy zwykłych ludzi. Oczywiście Jacek Kuroń jest postacią, która jest rozpoznawalna, ale o Gajce Kuroń słyszała niewielka część naszego społeczeństwa. Zależało mi na tym, żeby to właśnie jej poświęcić jak największą część filmu i scenariusz dawał na to przestrzeń. Taki był zresztą zamysł twórców produkcji jeszcze przed moim dołączeniem do ekipy.

Mam wrażenie, że w polskim kinie istnieje pewna tradycja opowiadania o Polakach wielkimi literami. W przypadku "Naszej rewolucji" wydaje mi się, że udało się nam pokazać, że opowiadanie o Polakach małymi literami również ma sens.

Zanim podjąłem się tego zadania, musiałem dokładnie zapoznać się z biografią Jacka Kuronia. Chciałem sprawdzić, czy jestem w stanie uczciwie przedstawić tych ludzi, w ścisłych ramach napisanego wcześniej scenariusza. Wtedy dotarło do mnie, że Kuroń spędził w więzieniu łącznie niemal dziesięć lat z powodu swoich poglądów. To szokujące. Tak bardzo nie przystaje do współczesnej polityki, która coraz bardziej przypomina kabaretowy event. Przeraża mnie zwłaszcza to, że o losach milionów ludzi próbuje się dziś decydować za pośrednictwem dyskusji na platformach społecznościowych. Mam poczucie, że wymiana zaczepek w sieci nie jest najlepszym narzędziem do kierowania państwem i jestem przekonany, że większość z nas myśli podobnie.

Piotr Domalewski

Zresztą jestem pewien, że Gajka i Jacek Kuroń nie odnaleźliby się w socjalach, podobnie jak w dzisiejszych realiach. Jacek Kuroń był przecież jedną z niewielu osób, które po 1989 roku nie próbowały spieniężyć swojej popularności i sukcesu. Pozostał wierny swoim ideałom, a jednocześnie potrafił przyznać, że część z nich skompromitowała się w zderzeniu z rzeczywistością wolnorynkową. Mam wrażenie, że choć był jednym z głównych architektów myśli opozycyjnej i wydawał się najlepiej przygotowany do uprawiania polityki, nie stał się zawodowym politykiem. Gdyby żył dzisiaj, nie hejtowałby na X.

Jak podchodził pan do kwestii wierności historycznej? Zależało panu na trzymaniu się sztywnych ram czy pozwolił pan sobie na większą swobodę interpretacyjną?

Nie jestem autorem scenariusza, więc miałem ograniczone pole działania. Jednak razem ze wspaniałymi współtwórcami, z którymi pracujemy od wielu lat, skupiliśmy się w szczególności na tym, żeby nie przypisywać bohaterom zachowań, których nigdy by się nie dopuścili ani słów, których nigdy by nie wypowiedzieli. Byliśmy w tym bardzo konsekwentni, bo zwyczajnie nam na naszych bohaterach zależało.

Sam scenariusz powstał na długo przed tym, zanim pojawiłem się w gronie twórców tego filmu. Musiałem pracować na materiale stworzonym przez kogoś innego. Nie decydowałem o perspektywie opowiadania, doborze wydarzeń, punktach zwrotu akcji. Po przeczytaniu scenariusza z moimi współtwórcami zdecydowaliśmy, że z naszej strony jedynym elementem interpretacyjnym może być przestrzeń emocjonalna bohaterów. W tym procesie wspierali nas znajomi Kuroniów oraz ich rodzina.

Już w trakcie kręcenia zdjęć wiedzieliśmy, że podkreślenie wymiaru emocjonalnego głównych postaci to doskonały klucz do opowiedzenia tej historii. Głęboko wierzę, że widzowie w kinach też znajdą w naszych bohaterach część siebie.

Pewnie o Kuroniach można by zrobić kilka filmów, a każdy z nich dotyczyłby innego momentu ich życia. Sam opowiedziałbym ich historię z punktu widzenia Maćka [syna Gai i Jacka - red.], który przez wiele lat przyglądał się rodzicom przez uchylone drzwi pokoju. Przypuszczam, że byłoby to kino niszowe.

Niedawno mogliśmy się przyglądać narodowej dyskusji na temat tego, jak powinno się adaptować "Lalkę" oraz innej - o tym, kto ma prawo decydować o obsadzie filmowych sequeli - jak to było w przypadku ekranizacji książki Katarzyny Grocholi. Wyczytałem gdzieś, że nie do końca panu zależy, aby zadowolić wszystkich. To prawda?

Od zawsze towarzyszy mi przekonanie, że jeśli wszyscy są z ciebie zadowoleni, to prawdopodobnie robisz coś źle. Podobnie było w przypadku "Hiacynta" czy "Ministrantów". Podejmując określone tematy i opowiadając o nich z konkretnej perspektywy, wiedziałem i nadal wiem, że nie zjednam sobie wszystkich. Zdawałem sobie sprawę, że podobnie będzie z filmem o Kuroniach, zwłaszcza wśród osób zajmujących się krytyką i ocenianiem filmów. Już dawno uwolniłem się od potrzeby odgadywania i spełniania oczekiwań wszystkich ludzi.

Dziesięć lat - w tym okres pandemii - a zrealizował pan pięć pełnometrażowych fabuł i trzy seriale. Miał pan czas, żeby odpocząć?

Nie. I nie ma w tym nic złego, bo nie do końca wiem, czym właściwie jest odpoczynek. Gdziekolwiek się pojedzie, zawsze zabiera się tam samego siebie. Nie da się więc od siebie odpocząć. Byłem w kilku miejscach na urlopie, ale za każdym razem pojawiała się chęć, żeby nakręcić film o tym, czego właśnie doświadczam i co obserwuję. Chyba nie na tym polega odpoczynek w klasycznym rozumieniu. Po prostu bardzo lubię to, co robię i nie potrafię wziąć od tego urlopu. A może jestem po prostu pracoholikiem? Trudno.

Kręci mnie opowiadanie historii - to moje paliwo. Pewnie będę to robił tak długo, jak długo będzie we mnie gniew i niezgoda na rzeczywistość. Inspirację do filmów czerpię z dostrzeganej niesprawiedliwości, z sytuacji, w których widzę, że coś powinno wyglądać inaczej.

Co w obecnej rzeczywistości budzi pana największy gniew, poczucie niezgody?

Przede wszystkim wojna i wszechogarniająca przemoc. Nawet kiedy wydaje mi się, że potrafię jakoś odłączyć się głową od okrucieństw, które dzieją się właściwie już na całym świecie, czuję nieustające zagrożenie. Wojna, nawet ta dziejąca się daleko stąd, dotyczy nas wszystkich.

Poza tym przytłaczają mnie jeszcze dwie kwestie. Pierwsza to frustracja związana z nadmierną konsumpcją, która prowadzi do wyczerpywania zasobów naszej planety. Odkąd uświadomiłem sobie skalę tego problemu, nie daje mi on spokoju. Należę do ostatniego pokolenia, które urodziło się bez świadomości niszczenia planety. Pokolenia sprzed ery plastiku. Dzisiaj nawet ci, którzy wcześniej negowali zmiany klimatyczne, przestali zaprzeczać faktom. Mam pewien pomysł na to, jak opowiedzieć o tym problemie na ekranie. Prawdopodobnie powstanie na ten temat serial, choć nie wiem, czy będzie to takie proste, bo opisanie procesu niszczenia planety to dramaturgiczne wyzwanie.

Kolejna kwestia, która nie daje mi spokoju, to mechanizmy funkcjonowania portali społecznościowych, a dokładniej zarabianie na hejcie. To zjawisko niszczy naszą rzeczywistość. Jest w tym coś przewrotnego: wiele osób opowiada o tym, jak zarabianie na hejcie wpłynie na kształt naszego społeczeństwa, tymczasem te zmiany są już za nami. Okrucieństwo i wyrachowanie tej sytuacji polegają na tym, że korporacje technologiczne czerpią ogromne zyski z aktywności napędzanej hejtem. Mechanizm tych portali jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ dostarczają one użytkownikom narzędzi, dzięki którym wyrażanie nienawiści jest nagradzane. Mam ogromny problem z tym, że ktoś podburza nas do nienawiści i potem czerpie z tego zysk.

Dziesięć lat temu o tej porze przygotowywał się pan do wejścia na plan "Cichej nocy". Jak pan patrzy na drogę, którą od tamtej pory pan przebył?

Mając świadomość, ile wysiłku to wszystko wymagało, nie chciałbym ponownie jej pokonywać. Nie wiem, czy byłbym w stanie podjąć się tego jeszcze raz. Wszystko co na swojej drodze zawodowej robiłem, wymagało ode mnie ogromnej wiary w siebie i wierności własnym zasadom, a także determinacji, by po prostu poradzić sobie ze wszystkimi wyzwaniami. To był bardzo trudny proces, który zresztą wciąż trwa.

Temu trudowi towarzyszyła satysfakcja?

Oczywiście. Nie chciałbym sprawiać wrażenia, że narzekam, bo tak nie jest. Udało mi się zrealizować wiele rzeczy, o których marzyłem i które sobie zaplanowałem. Jestem człowiekiem, który sam rozlicza się z tego, co sobie założył i w jakim stopniu udało mu się to osiągnąć. To właśnie daje mi największą satysfakcję, ponieważ jest to wewnętrzny bilans, w którym niekoniecznie najważniejsze jest to, czy komuś podobają się efekty mojej pracy. Mam swój plan, do czegoś dążę. Jestem dumny z tego, co do tej pory zrobiłem i staram się iść naprzód, pozostając wiernym sobie.

Nawiązując do tego wewnętrznego rozliczenia, co panu się udało? Jakie marzenia pan spełnił?

Zawsze chciałem opowiadać historie, które zostaną usłyszane. Każdy człowiek ma swoją opowieść - czasem własną, czasem dotyczącą kogoś innego. Przywilejem i szczęściem jest możliwość sprawienia, by konkretna historia dotarła do odbiorców. Mam szansę tworzyć opowieści, które trafiają do szerokiego grona widzów. Co więcej, mogę to robić na różne sposoby: za pomocą filmów, seriali, a ostatnio także teatru.

Pierwsze teksty zacząłem pisać już jako kilku- czy kilkunastolatek. Jeśli dobrze pamiętam, pierwsze, dosyć niezdarne opowiadania powstawały, zanim skończyłem dziesięć lat. Wymyślałem bohaterów i tworzyłem dla nich różne przygody w świecie, który znałem. Największą frajdę sprawiało mi samo spisywanie tych historii. Jestem bardzo dumny z tego, że po tylu latach udało mi się ocalić w sobie tamtego chłopaka, którym byłem na początku tej drogi, bo nadal lubię pisać.

Zanim powstała "Cicha noc", zrealizowałem sześć krótkometrażowych filmów. Część z nich została dostrzeżona, jednak większość nie trafiła w aktualną modę festiwalową, ale uparcie trzymałem się tego, jak widzę świat. Często czułem się potraktowany niesprawiedliwie. Wszystko to działo się w okresie, w którym kształtowałem się jako twórca. W pewnym sensie zderzanie się ze ścianą miało ogromny wpływ na to, kim jestem dzisiaj.

Film "Nasza rewolucja" w reżyserii Piotra Domalewskiego jest koprodukcją firmy TVN (należącej do Skydance, właściciela między innymi tvn24.pl). Światowa premiera filmu odbyła się w ramach Konkursu Głównego Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, a do kin trafił 11 listopada.