Ukraina w NATO w zamian za Donbas? "Pomysł kuriozalny"

• Pomysł wymiany części Donbasu na członkostwo Ukrainy w NATO miał pojawić się podczas rozmów pokojowych w Abu Zabi.
• Wołodymyr Zełenski nie zgodził się na oddanie ukraińskich terytoriów, ale dopuścił referendum w sprawie kompleksowego porozumienia z gwarancjami bezpieczeństwa.
• Rosja domaga się powrotu NATO do rozmieszczenia sił sprzed 1997 r., co dotyczyłoby także Polski.
• Płk rez. Piotr Lewandowski uważa, że Moskwa wykorzystuje negocjacje do przebudowy układu sił w Europie.

Przywoływana przez Zełenskiego propozycja, zgodnie z którą Ukraina miałaby zrezygnować z pozostałej części Donbasu w zamian za gwarancję wejścia do NATO, wywołuje wiele pytań. Przede wszystkim dlatego, że jeszcze niedawno deklarowanym postulatem Rosji było ograniczenie obecności Sojuszu Północnoatlantyckiego w Europie Środkowo-Wschodniej. Moskwa chce, aby NATO wróciło do rozmieszczenia sił z 1997 r. W praktyce oznaczałoby to poważne konsekwencje również dla Polski, która dołączyła do Sojuszu dwa lata później.

Wątek ewentualnej wymiany terytorium za członkostwo w NATO pojawił się podczas rozmów pokojowych prowadzonych w Abu Zabi z udziałem przedstawicieli Ukrainy, Rosji i Stanów Zjednoczonych. Jak relacjonował ukraiński prezydent, amerykańscy negocjatorzy zapytali, czy Ukraina wycofałaby swoje wojska z Donbasu w zamian za przystąpienie do Sojuszu.

Zełenski zaznaczył, że Kijów sprzeciwia się oddaniu własnych terytoriów. Dopuścił jednak możliwość przedstawienia kompleksowego porozumienia ukraińskiemu społeczeństwu w referendum, jeżeli zawierałoby ono konkretne gwarancje bezpieczeństwa. Nie oznacza to zatem, że ukraiński przywódca zaakceptował już utratę Donbasu.

Dla płk. rez. Piotra Lewandowskiego, weterana misji w Afganistanie i Iraku, sama koncepcja budzi poważne wątpliwości. Ekspert wojskowy zwraca uwagę na sprzeczność między takim rozwiązaniem a strategicznymi postulatami Kremla.

– Trudno powiedzieć, kto był autorem tego pomysłu "miejsce w NATO za Donbas". Pojawiają się przypuszczenia i dywagacje, że może Marco Rubio za tym stoi. Nie sądzę, żeby obecni negocjujący ze strony USA, czyli tak naprawdę eksperci od nieruchomości, mieli takie pomysły dyplomatyczne. Wszyscy wiemy, że Witkoff i Kushner to dyletanci, a nie dyplomaci. Zwłaszcza w porównaniu do Rosjan – mówi Lewandowski w rozmowie z Wirtualną Polską.

Pułkownik podkreśla, że Rosja konsekwentnie przedstawia żądania dotyczące ograniczenia obecności NATO w Europie. W tym kontekście perspektywa przyjęcia Ukrainy do Sojuszu w zamian za wycofanie jej wojsk z części Donbasu wydaje się trudna do pogodzenia z celami Moskwy.

– Mamy tutaj sprzeczność, bo Rosja żąda wycofania się NATO do granic z 1997 r. Ukraina ma oddać tereny odpowiadające połowie najmniejszego polskiego województwa, bo tyle zostało z Donbasu, a w zamian dostać miejsce w NATO? Przecież to jest kilka zrujnowanych miast, które Rosjanie konsekwentnie niszczą. Po co Rosji zgadzanie się na taki kompromis, skoro on będzie oznaczał jeszcze mocniejsze wychylenie się NATO na ścianie wschodniej? To pomysł kuriozalny, zupełnie nie rozumiem, jaka jest intencja – komentuje płk Lewandowski.

Rozmówca WP dopuszcza, że propozycja mogła mieć przede wszystkim znaczenie polityczne. Jego zdaniem Kijów mógł ją potraktować jako sposób na sprawdzenie rzeczywistych intencji Kremla i pokazanie administracji Donalda Trumpa, że to Rosja nie jest zainteresowana porozumieniem.

– Może poprzez tę propozycję "Donbas za NATO" chciano pokazać Trumpowi, że Rosja nie dąży do pokoju. Kijów się zgodził na to, bo przypuszcza, że Moskwa nie pójdzie na coś takiego. Zełenski ma większość w parlamencie, więc on głosuje tak, jak chce prezydent Ukrainy – ocenia Lewandowski.

Rosja chce cofnąć NATO do 1997 r. To dotyczy również Polski

Drugi z wątków rozmów pokojowych jest szczególnie istotny z perspektywy bezpieczeństwa Polski. Rosja ponownie podnosi postulat powrotu NATO do konfiguracji sprzed 1997 r. Chodzi nie tylko o ograniczenie rozszerzania Sojuszu, ale również o wycofanie jego wojsk i infrastruktury wojskowej z państw, które przystąpiły do niego później.

Jak wynika z doniesień dotyczących rosyjskiego dokumentu przedstawionego podczas rozmów w Abu Zabi, Moskwa wraca do żądań formułowanych jeszcze przed pełnoskalową inwazją na Ukrainę. Obejmują one również ograniczenie pomocy wojskowej dla Kijowa oraz obecności systemów uzbrojenia NATO w pobliżu rosyjskich granic.

Dla Polski oznaczałoby to podważenie obecnego modelu bezpieczeństwa. Nasz kraj przystąpił do NATO 12 marca 1999 r. W kolejnych latach na jego terytorium rozwijano sojuszniczą infrastrukturę wojskową, a Polska stała się jednym z istotnych elementów wschodniej flanki.

Lewandowski uważa, że rosyjskie żądania nie są nowym elementem polityki Kremla. Jego zdaniem stanowią część długofalowej strategii, której celem jest zmiana układu sił na kontynencie.

– Wojna w Ukrainie jest po to, by przebudować Europę. Takie jest założenie Rosji. Musielibyśmy się cofnąć do 1998 r., kiedy pojawiały się pierwsze takie hasła o cofnięciu granic NATO. Po raz pierwszy Rosjanie przedstawili je oficjalnie w roku 2004. Rosja wraca teraz do tego, bo USA dają jej coraz większą przestrzeń negocjacyjną – zauważa pułkownik.

"To słabość obecnej administracji amerykańskiej"

Zdaniem rozmówcy WP istotną rolę w obecnej sytuacji odgrywa polityka Stanów Zjednoczonych. Pułkownik uważa, że sposób prowadzenia negocjacji przez administrację Donalda Trumpa daje Rosji możliwość rozszerzania listy żądań. Zwraca przy tym uwagę na kwestie gospodarcze, w tym podejście Waszyngtonu do sankcji i odpowiedzialności za sytuację na światowym rynku ropy.

– To jest słabość obecnej administracji amerykańskiej. Trump i jego otoczenie nie zdają sobie sprawy, jak pozwalają Rosjanom dawać przestrzeń do kolejnych żądań. Odblokowanie części sankcji, narracja, że to Ukraina jest winna destabilizacji rynku ropy. Kreml to wykorzystuje – nie ma wątpliwości ekspert wojskowy.

Lewandowski zwraca również uwagę na marginalizowanie europejskich państw w rozmowach dotyczących zakończenia wojny. Według niego właśnie odsunięcie Europy od stołu negocjacyjnego jest jednym z najważniejszych celów rosyjskiej strategii.

– Kluczem dla Rosji jest odsunięcie Europy od stołu negocjacyjnego i to się jej udaje. Z drugiej strony, kto miałby usiąść? Każdy z krajów ma tu swoje interesy – zauważa.

Nie oznacza to jednak, że Europa całkowicie zniknęła z procesu dyplomatycznego. W rozmowach dotyczących przyszłości Ukrainy uczestniczy również Polska, obok Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji i Włoch. Do tej grupy dołączają także przedstawiciele instytucji unijnych.

Płk Lewandowski ocenia obecność naszego kraju w tym gronie jako istotne osiągnięcie polskiej dyplomacji. – Jednak weszliśmy w skład grupy negocjacyjnej ws. wojny w Ukrainie. Być może mamy być głosem krajów bałtyckich, państw Europy Środkowo-Wschodniej – uważa.

Europa ponosi coraz większe koszty wojny

Ekspert zwraca uwagę również na ekonomiczny wymiar konfliktu. Jego zdaniem państwa Europy Zachodniej muszą jednocześnie wspierać Ukrainę, zabezpieczać własne potrzeby obronne i przygotowywać się na długotrwałe konsekwencje rosyjskiej agresji.

– Dla Europy Zachodniej – wojna z Ukrainą to jest kupowanie czasu, a równocześnie z każdym rokiem rosną potrzeby Ukrainy. Wydali 30 mld euro na same drony. Do tego Rosja atakuje transport kolejowy, obecnie skupiła się na mostach. Cała przestrzeń magazynów i centrów dystrybucji – z docierających do nas informacji wynika, że 90 proc. z nich jest zniszczonych. To wszystko obciąża finansowo Europę Zachodnią i Rosja to wie. Zaraz takie centra znajdą się w Europie, ale to mnoży koszty – mówi Lewandowski.

Lewandowski wskazuje ponadto, że Moskwa patrzy na sytuację polityczną w najważniejszych państwach Europy Zachodniej. Szczególnie istotne mają być dla niej nadchodzące wybory we Francji i Niemczech w 2027 r., w których do władzy mogą dojść stronnictwa prorosyjskie.

– Rosja patrzy strategicznie na Francję i Niemcy, co tam się wydarzy przy okazji wyborów w 2027 r., licząc na zwycięstwa Marine Le Pen i AfD – podsumowuje płk Lewandowski, zdaniem którego Putinowi opłaca się gra na czas i przeciąganie wojny.