Homoacceptatie onder pubers maakt duikvlucht: minder dan 1 op 4 jongens positief

Middelbarescholieren in Nederland denken veel negatiever over homoseksualiteit dan vier jaar geleden. Die daling is relatief het grootst onder jongens, maar ook meisjes vinden twee zoenende mannen vaker "vies" dan voorheen. De opkomst van de manosfeer is niet de enige oorzaak.

Het aandeel jongens dat positief staat tegenover homoseksualiteit halveerde van 40,3 naar 22,3 procent, blijkt uit het zogeheten HBSC-rapport van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. In dat vierjaarlijkse onderzoek worden 11- tot 16-jarigen ondervraagd over bijvoorbeeld hun mentale gezondheid, middelengebruik en seksuele opvattingen.

Van de meisjes is nog iets meer dan de helft positief tegenover homoseksualiteit, tegenover ruim driekwart vier jaar geleden. In onderstaande grafiek zie je hoe de standpunten zich bij de middelbare scholieren door de jaren heen ontwikkelden.

De onderzoekers vroegen ook leerlingen in groep 8 naar hun opvattingen over homoseksualiteit. Die waren bij meisjes niet wezenlijk anders dan op de middelbare school, maar bij jongens wel. In groep 8 denkt nog een derde van de jongens positief over homoseksualiteit, maar dat lijkt dus te dalen als ze naar de middelbare school gaan. Wel is het zo dat, naarmate jongens én meisjes ouder worden, hun homoacceptatie weer stijgt.

Bevriend kunnen zijn

De ruim zevenduizend ondervraagde scholieren moesten onder meer op stellingen en vragen reageren als "homoseksuele jongens en lesbische meisjes mogen mijn vrienden zijn", "ik vind het vies als twee jongens met elkaar zoenen" en "als iemand op jouw school homoseksueel of lesbisch is, zou diegene dat dan eerlijk op school kunnen vertellen?".

Hoe praktischer het schoolniveau, hoe negatiever de reacties waren. Ook waren jongeren met een migratieachtergrond minder vaak positief over homoseksualiteit (31,3 procent) dan jongeren met alleen een Nederlandse afkomst (40,1 procent).

Verder vonden ze twee zoenende jongens vaker "vies" dan twee zoenende meisjes. Maar onder álle groepen jongeren is de homoacceptatie dus de afgelopen vier jaar gedaald, benadrukt hoofdonderzoeker en hoogleraar Jongerenwelzijn Gonneke Stevens tegenover NU.nl.

"Gezien de ontwikkelingen in de maatschappij hadden we wel verwacht dat de homoacceptatie wat zou dalen", vervolgt Stevens. "Het maatschappelijke debat rondom seksuele identiteit is echt wel wat verruwd. Kijk maar naar de kritiek op Paarse Vrijdagen, op seksuele vorming op school, op de ontwikkeling van de manosfeer… Maar dit is wel een héél sterke daling."

Manosfeer verandert opvattingen

Ook onderzoeker Javier Koole van kenniscentrum Rutgers denkt aan een combinatie van oorzaken. "De helft van de Nederlandse jongeren tussen de twaalf en achttien jaar ziet regelmatig manosfeercontent. Uit Nederlands en internationaal onderzoek weten we dat deze jongens er vaker conservatievere en misogyne (vrouwenhatende, red.) opvattingen op nahouden dan jongens die deze content niet bekijken."

Maar ook ophef over bijvoorbeeld Paarse Vrijdag en regenboogzebrapaden draagt bij aan veranderende opvattingen bij jongeren. "Er is veel meer nieuws over en online wordt steeds vaker en openlijker antihomosentiment gedeeld." En omdat deze mensen minder worden tegengesproken dan voorheen, kan zo'n opvatting langzaam in 'de norm' veranderen, stelt Koole.

Waar meisjes nog relatief gemakkelijk een tegengeluid kunnen laten horen, worden jongens daar eerder op afgerekend. "Het wordt 'niet mannelijk' gevonden om je in te zetten voor gelijkheid of tegen lhbtqia+-discriminatie."

Acceptatie zoals in 2009

Nog maar 45 procent van de middelbarescholieren gelooft dat je op hun school eerlijk kunt vertellen dat je homo of lesbisch bent. Het lijkt erop dat de homoacceptatie van middelbare scholieren weer grofweg vergelijkbaar is met die in 2009. Stevens: "Dat is voor homoseksuele jongeren echt een ongunstige ontwikkeling. Dat vergroot hun kans op mentale problemen echt."

Bovendien kun je je afvragen wat deze daling zegt over de acceptatie van andere kinderen die een minderheid vormen, zoals trans of non-binaire personen of etnische minderheden, zegt ze. Maar dat zou een vervolgonderzoek moeten uitwijzen.

Koole wijst erop dat pubers vaak nog makkelijk beïnvloedbaar zijn: ze willen graag bij de groep horen en zich conformeren aan bestaande normen. "Maar als ze ouder worden, laten ze zich minder makkelijk beïnvloeden, worden ze kritischer op wat ze om zich heen horen en ontmoeten ze misschien ook meer mensen die lhbtiq+ zijn."

De generaties boven de middelbarescholieren staan doorgaans aanzienlijk positiever tegenover homoseksualiteit. "Het is voor ouders en docenten belangrijk om een positieve norm neer te zetten", vervolgt Koole. Bij discriminatie en pestgedrag, maar ook bij ogenschijnlijk minder ernstige zaken.

"Als een scholier scheldt met 'gay', zou een docent moeten reageren met een opmerking als: 'Waarom doe je dat? Dat vind ik niet normaal'", legt hij uit. "Als volwassenen zich uitspreken, zorg je dat die positieve norm wordt herbevestigd, in plaats van dat de negatieve opvatting de norm wordt."

Kim schrijft over de grote ontwikkelingen in de gezondheidszorg en het onderwijs in Nederland. Mail je tips of vragen.