Duże zmiany w psychiatrii. Tak NFZ chce finansować centra

Narodowy Fundusz Zdrowia skierował do konsultacji społecznych projekt zarządzenia, który określa, jak świadczenia w centrach zdrowia psychicznego (CZP) będą finansowane i rozliczane jako świadczenia gwarantowane.

- Zasady finansowania opracowała Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, a NFZ przeniósł je do zarządzenia - powiedział Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji NFZ.

Centra zdrowia psychicznego. Kompleksowa opieka blisko domu

Paweł Florek zaznaczył, że zadaniem CZP jest zapewnienie kompleksowej opieki psychiatrycznej dla dorosłych blisko miejsca zamieszkania. Opiekę zapewnia konkretna placówka, która działa na określonym terenie – może to być na przykład osiedle, dzielnica, całe miasto albo nawet powiat.

- Pierwszym krokiem jest punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny, w którym zbierany jest od pacjenta wywiad, oceniany jest jego stan psychiczny i ustalane dalsze postępowanie. Taki model opieki jest testowany w pilotażu, w którym bierze udział 119 centrów w całej Polsce - przypomniał dyrektor, nawiązując do programu pilotażowego, który objął zasięgiem połowę populacji kraju.

Florek wskazał, że nie wszystkie placówki CZP zapewniały pełen zakres opieki. Część z nich nie miała własnego oddziału stacjonarnego.

- W docelowym modelu ma się to zmienić i każde centrum będzie musiało zapewnić wszystkie formy opieki: ambulatoryjną - w tym leczenie środowiskowe w domu pacjenta - dzienną i szpitalną. Dzięki temu pacjent otrzyma od jednego realizatora pomoc dopasowaną do swojego stanu zdrowia, bez konieczności szukania jej w różnych placówkach medycznych - powiedział Florek.

Jak NFZ będzie finansował świadczenia w centrach zdrowia psychicznego?

NFZ zapewnia, że Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) przygotowała zasady finansowania na podstawie danych z pilotażu. Zgodnie z nimi świadczenia w CZP będą finansowane ryczałtem, który ma składać się z trzech części: składowej populacyjnej, funkcjonalnej i jakościowej.

Składowa populacyjna to stała kwota na każdego dorosłego mieszkańca obszaru. Składowa funkcjonalna będzie zależna od liczby pacjentów, intensywności ich leczenia i przebiegu choroby. Znaczenie tu będzie miało np. to, czy przebieg choroby był powikłany. Trzecia część ma premiować świadczeniodawców osiągających lepsze wyniki.

- Chodzi na przykład o objęcie osób zgłaszających się opieką CZP czy zapewnianie ciągłości opieki po wypisie ze szpitala - tłumaczył Florek.

Zaznaczył, że składowa jakościowa będzie ustalana od 2029 roku na podstawie danych z lat 2027 i 2028. - To czas niezbędny do zebrania rzetelnych danych - wskazał.

Trójskładnikowe rozliczenia będą dotyczyły świadczeń ambulatoryjnych, dziennych i środowiskowych. Świadczenia szpitalne całodobowe mają być rozliczane w modelu fee for service (FFS), w którym placówka otrzymuje zapłatę za pobyt pacjenta w warunkach szpitalnych (tzw. osobodzień).

Nowy model finansowania CZP krytykowany przez ekspertów

Przypomnijmy, zaproponowany model rozliczeń, który zastępuje znany z pilotażu ryczałt na populację, stał się kością niezgody pomiędzy częścią ekspertów Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia a resortem. Po zapoznaniu się ze zmianami dziewięcioro ekspertów zrezygnowało z uczestnictwa w tym gremium.

Jedną z tych osób był Marek Balicki. We wrześniu, w rozmowie z tvn24.pl Balicki oceniał, że zaproponowany sposób finansowania to zakamuflowany powrót do kładzenia nacisku na liczbę świadczeń.

- Z punktu widzenia celów polityki zdrowotnej jest on niekorzystny. Ogólny system opieki zdrowotnej, oparty na "fee for service" i mnożeniu świadczeń, kosztuje nas wiele, a nie daje efektu w postaci ułatwienia dostępu czy poprawy jakości opieki - stwierdził.

- Mimo pozytywnych doświadczeń z pilotażu ministerstwo nie zdecydowało się na odejście od tego, co się zwyczajnie nie sprawdza. Najistotniejsza jest kwestia odpowiedzialności centrum za populację i zapewnienie jej jak najlepiej adresowanej opieki. Jeśli płacimy za procedury, to możemy mieć mnóstwo niepotrzebnych świadczeń, a ci, którzy będą potrzebować pomocy, nie doczekają się jej - dodał Marek Balicki.

Mniej łóżek psychiatrycznych, więcej opieki ambulatoryjnej i środowiskowej

Dyrektor Paweł Florek wskazał natomiast, że świadczenia w CZP mają wspierać przenoszenie ciężaru leczenia ze szpitala do opieki dziennej, ambulatoryjnej i środowiskowej.

- Dlatego przyjęto stopniowe ograniczanie liczby finansowanych łóżek psychiatrycznych, docelowo do 25 na 100 tys. mieszkańców - powiedział Florek.

Przypomniał, że w ramach świadczeń w CZP na stałe pojawią się asystenci zdrowienia, czyli osoby z własnym doświadczeniem kryzysu psychicznego, oraz koordynatorzy opieki.

Projekt zarządzenia jest dostępny na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia. Uwagi można zgłaszać przez 14 dni, do 23 listopada 2026 r.

Centra zdrowia psychicznego (CZP) to ośrodki, które funkcjonują w Polsce od 2018 roku w ramach pilotażu reformy psychiatrii dorosłych. CZP działają terytorialnie. Oznacza to, że każda dorosła osoba mieszkająca na terenie, który obejmują opieką, po zgłoszeniu się może otrzymać dostosowaną do jej potrzeb pomoc. Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że teraz taką możliwość ma 49 proc. populacji dorosłych Polaków. Docelowo centra mają działać na obszarze całego kraju, co według założeń resortu ma zostać osiągnięte w ciągu trzech lat od zakończenia pilotażu.