Oni mogą w przyszłym tygodniu dostać naukowe Nagrody Nobla

Tuż przed noblowskim tygodniem 2026 brytyjsko-amerykański Instytut Informacji Naukowej Clarivate Analytics ogłosił nazwiska badaczy, których odkrycia w dziedzinie medycyny, fizjologii, chemii, fizyki i ekonomii dowodzą wyjątkowej wartości badań podstawowych i są uznawane za godne najważniejszej nagrody.

Od 2002 r. Clarivate przyznaje własne wyróżnienie Citation Laureates, doceniając naukowców, których prace uznawane są za "klasy noblowskiej". Choć lista ta nie stanowi prognozy laureatów Nagrody Nobla, to z grona Citation Laureates aż 89 osób w różnych latach rzeczywiście otrzymało to wyróżnienie.

Czytaj nas częściej w Google

Dodaj w Google

W 2026 r. na liście laureatów Clarivate znalazło się 22 badaczy, z czego 16 pochodzi ze Stanów Zjednoczonych. Pozostali reprezentują sześć krajów: Kanadę, Danię, Izrael, Japonię, Chiny oraz Szwajcarię.

Wielce prawdopodobne, że ktoś z nich zostanie także laureatem Nagrody Nobla — być może już w przyszłym tygodniu lub w kolejnych latach.

Do wyboru laureatów programu Citation Laureates wykorzystywane są dane dotyczące publikacji i ich cytowania w kolekcji Web of Science. Kluczowym kryterium jest liczba cytowań — co najmniej 2 tys. razy. Według Clarivate taki indeks obejmuje zaledwie 0,02 proc. spośród ponad 67 mln artykułów i materiałów konferencyjnych zindeksowanych od 1970 r.

Brane są pod uwagę nie tylko liczby cytowań, ale także waga publikacji: znaczenie społeczne, wpływ na rozwój dziedziny oraz uznanie w środowisku naukowym. W efekcie powstaje lista laureatów nagrody Citation Laureates, skupiająca wybitnych badaczy z czterech obszarów nauki: fizjologii i medycyny, fizyki, chemii oraz ekonomii.

Oto wybrani tegoroczni laureaci nagrody Citation Laureates i ich odkrycia.

Fizjologia lub medycyna

Za identyfikację i scharakteryzowanie glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) oraz badania nad jego aktywnością biologiczną zostali wyróżnieni Daniel Drucker, Jens Juul Holst i Swietłana Mojsow.

To właśnie oni już kilkadziesiąt lat temu odkryli biologiczny "przełącznik sytości" — glukagonopodobny peptyd-1, który jest produkowany w organizmie w odpowiedzi na spożycie pokarmu i pobudza wydzielanie insuliny. Jednak dopiero później okazało się, że wpływa on także na ośrodki regulacji apetytu, wzmagając poczucie sytości. Wtedy też stało się jasne, że naturalny GLP-1 jest szybko rozkładany przez organizm, dlatego konieczne było znalezienie sposobu, by jego działanie było dłuższe.

W wyniku badań podstawowych powstały agoniści receptora GLP-1, które naśladują działanie naturalnego hormonu. Dzięki tym odkryciom po latach powstały niezwykle popularne leki nowej generacji stosowane w leczeniu cukrzycy i otyłości.

Za opracowanie optycznej tomografii koherentnej — nowej metody obrazowania w medycynie, badaniach biomedycznych i innych dziedzinach — wyróżnieni zostali James Fujimoto, David Huang oraz Eric Swanson.

Optyczna tomografia koherentna (OCT) umożliwia uzyskiwanie obrazów wewnętrznych struktur tkanek za pomocą światła. Światło skierowane na badany obszar odbija się i jest porównywane z sygnałem wzorcowym. Zasada działania przypomina ultrasonografię, jednak zamiast fal dźwiękowych używa się światła, a rozdzielczość OCT jest wyższa niż w badaniu USG czy rezonansie magnetycznym.

Technologia ta stała się szczególnie istotna w okulistyce. Pozwala na bardzo szczegółowe zobrazowanie warstw siatkówki, wykrycie zmian niewidocznych podczas tradycyjnego badania i, co najważniejsze, rozpoznanie postępującej ślepoty. Obecnie OCT to złoty standard diagnostyki w każdej nowoczesnej klinice.

Chemia

Za opracowanie technologii edycji zasad i prime-editingu, czyli precyzyjnych technik edycji genów pozwalających bezpośrednio zmieniać DNA w żywych organizmach, rewolucjonizując nauki biologiczne i otwierając drogę do tworzenia nowatorskich, programowalnych leków, wyróżniony został David Liu.

Naukowiec wprowadził prawdziwą rewolucję w inżynierii genetycznej, udoskonalając metodę edycji genomu i przekształcając niedoskonałe "genetyczne nożyczki" w superprecyzyjny edytor tekstowy do DNA. Tradycyjna metoda z użyciem CRISPR/Cas9, określana często jako "nożyczki genetyczne", polega na rozcinaniu obu nici DNA, przez co komórka po "sklejeniu" rozcięcia często popełnia groźne błędy. David Liu zaproponował zamiast tego precyzyjną chirurgię molekularną.

Jego technologia base editing i prime editing pozwala z ogromną precyzją poprawiać błędy w genomie na poziomie pojedynczych "liter" — nukleotydów, bez naruszania struktury DNA, gwarantując dokładniejszą naprawę. To narzędzie molekularne potrafi odnaleźć jedną "wadliwą" literę wśród miliardów prawidłowych i zamienić ją na właściwą. Prime editing umożliwia nie tylko wymianę liter, ale także selektywne usuwanie lub wstawianie pożądanych fragmentów kodu genetycznego.

Fizyka

Za przełomowe badania nad fosforescencyjnymi organicznymi diodami elektroluminescencyjnymi (PHOLED) oraz termoaktywowalną opóźnioną fluorescencją (TADF), które umożliwiły stworzenie wyjątkowo wydajnych organicznych diod elektroluminescencyjnych, wyróżnieni zostali Tohya Adachi, Steven Forrest i Mark Thompson.

W uproszczeniu, najważniejszą ideą ich pracy było sprawić, by ekrany naszych smartfonów i telewizorów świeciły jaśniej, zużywając przy tym mniej energii. Klasyczne diody OLED mogą zamieniać w światło jedynie jedną czwartą dostarczanej energii elektrycznej — reszta zamienia się w ciepło. Forrest i Thompson dodali do organicznych molekuł ciężkie metale, co zwiększyło wewnętrzną wydajność diody.

Japoński fizyk Tohya Adachi poszedł jeszcze dalej — stworzył sprytne organiczne molekuły, które potrafią wykorzystywać ciepło otoczenia, by przekierować energię z "nieużytecznych" cząstek do tych, które generują światło.

Ekonomia

Za nowatorską analizę ekonomii technologii informacyjnych wyróżnieni zostali Susan Athey i Hal Varian.

Ich badania dotyczą tego, jak upowszechnienie technologii informacyjnych zmienia strukturę gospodarki. W świecie cyfrowym tradycyjne mechanizmy ekonomiczne zaczęły działać inaczej: pojawiły się rynki oparte na danych i cyfrowych platformach, nowe sposoby wyceny i reklamy, a wartość produktu coraz częściej zależy nie tylko od jego cech fizycznych, ale również od informacji o użytkownikach i ich zachowaniach.

Co więcej, gospodarka cyfrowa zmieniła też sam sposób badania procesów ekonomicznych. Internet stał się ogromnym źródłem danych o tym, jak ludzie podejmują decyzje, czego szukają, co kupują i wybierają.

Ekonomiści zyskali możliwość obserwacji zachowań uczestników rynku na niespotykaną dotąd skalę i zastosowania zaawansowanych metod statystycznych oraz uczenia maszynowego do analizy tych danych.

Badacze nie ograniczali się do teoretycznych analiz — byli także praktykami: Athey pracowała w Microsoft, Varian w Google, dzięki czemu ich pomysły były wdrażane bezpośrednio przy projektowaniu cyfrowych platform i reklam.