Önleyebildiğimiz bir kanserde neden hâlâ geç kalıyoruz?

1928 yılında Yunan hekim Georgios Papanicolaou, bir cam üzerine yayılan birkaç hücrenin henüz belirti vermemiş rahim ağzı kanserini gösterebileceğini söylediğinde kuşkuyla karşılandı.

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Haberin Devamı

Yıllar sonra haklı olduğu kanıtlandı.
Bugün “smear” diye bildiğimiz Pap testi, tıp tarihinin en başarılı tarama yöntemlerinden biri. Çünkü rahim ağzı kanseri çoğu zaman birdenbire ortaya çıkmaz; yıllar içinde gelişen kanser öncüsü değişikliklerle önceden haber verir.
Yaklaşık bir asır sonra sorun testin işe yarayıp yaramadığı değil, bu hayat kurtaran testin hâlâ herkese ulaşmaması.
Üstelik yeni veriler, aradaki açığın kapanmak yerine büyüdüğünü gösteriyor.

BİR KUŞAK TARAMANIN DIŞINDA MI KALIYOR?

JAMA Network Open’da yayımlanan çalışma, ABD’de 2005-2023 yılları arasında ankete katılan 106 bin 262 kadının verilerini inceledi.
Araştırmacılar, taramasını geciktirenleri değil, hayatı boyunca hiç rahim ağzı kanseri taraması yaptırmadığını
söyleyenleri araştırdı.
Sonuç çarpıcıydı.
21-29 yaş grubunda hiç taranmamış kadınların oranı 2005’te yüzde 12.5 iken 2023’te yüzde 31.9’a çıktı. Yani bu yaş grubundaki yaklaşık her üç kadından biri daha önce hiç tarama yaptırmamıştı.
30-65 yaş grubunda ise oran yüzde 5.3’ten yüzde 14.8’e yükseldi. Taramanın uzun süredir önerildiği yaşlarda bile yaklaşık her yedi kadından biri sistemin dışında kalmıştı.
Bu rakamlar Türkiye’ye ait değil. Ayrıca “son testini zamanında yenilememek” ile “hayatında hiç test yaptırmamak” aynı şey değil.
Hiç taranmamış kişiye ulaşmak, yalnızca randevu hatırlatması göndermekten daha fazlasını gerektiriyor.

YANLIŞ SORUYU MU SORUYORUZ?

Bu tür veriler açıklandığında ilk soru genellikle “Kadınlar neden test yaptırmıyor?” oluyor. Oysa daha doğru soru şu olabilir:
“Tarama programı, daha önce hiç test yaptırmamış kadına neden ulaşamıyor?”
Mahremiyet kaygısı, korku, zaman bulamama, ulaşım, maliyet, dil engeli ve önceki olumsuz deneyimler bu mesafenin parçaları olabilir.
Çalışma hangisinin artışa neden olduğunu kanıtlamadı.
Ancak eğitim, sigorta ve bölgeye göre görülen farklar, sorunun biyolojik değil hizmete erişimle ilgili olduğunu düşündürüyor.Koruyucu tıp kâğıt üzerinde herkese açık olabilir; zaman, bilgi, güven ve takip imkânı eşit dağılmıyorsa gerçekte herkes için erişilebilir değildir.
Ayrı kanser kayıtlarında,
30-64 yaş grubunda bölgesel ve uzak yayılmış rahim ağzı kanserlerinin görülme sıklığı 2017’den sonra yılda yüzde 2’nin üzerinde arttı.
Tarama anketleriyle kanser kayıtları farklı kaynaklardı; bu nedenle ileri evre artışını doğrudan taramasızlığa bağlayamayız. Fakat iki alarmı da aynı anda ciddiye almalıyız.

AŞI TARAMANIN YERİNE GEÇMEZ

HPV aşısı, kansere yol açan HPV enfeksiyonlarının önemli bölümünü önleyerek elimizdeki en güçlü araçlardan birini oluşturuyor.
Ancak mevcut enfeksiyonu veya gelişmiş kanser öncüsü lezyonu tedavi etmez ve hiçbir aşı tüm kanserojen HPV tiplerine karşı yüzde 100 koruma sağlamaz.
Bu nedenle aşı ve tarama birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. Aşılanmış kadınların da yaşlarına ve kişisel risklerine uygun taramayı sürdürmeleri gerekir.

TÜRKİYE’DE ÜCRETSİZ AMA BİLİYOR MUYUZ?

Türkiye’de ulusal program kapsamında 30-65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testiyle ücretsiz rahim ağzı kanseri taraması sunuluyor.
Hizmet aile sağlığı merkezleri, KETEM’ler ve ilgili birinci basamak merkezlerinde yürütülüyor.
Fakat bir hizmetin ücretsiz olması, ona herkesin ulaştığı anlamına gelmez.
İlk kez taranan kadınların oranını, sonuçların kişilere ulaşıp ulaşmadığını ve anormal sonuç sonrasında gerekli değerlendirmelerin tamamlanıp tamamlanmadığını da ölçmeliyiz.
Çünkü tarama yalnızca örnek almak değildir.
Sonucun bildirilmesi, gerekiyorsa kolposkopi ve biyopsinin yapılması, kanser öncüsü değişikliğin tedavi edilmesi ve sonraki kontrolün planlanması aynı koruma zincirinin halkalarıdır.
Bir halka koparsa test yapılmış olsa bile amaç tamamlanmaz.