Sigara değişti bağımlılık aynı... Elektronik sigara ne kadar masum

İlk başta bunu olumlu bir gelişme olarak düşündüm. Ancak gün içinde onu gözlemledikçe başka bir şey dikkatimi çekti. Arabada, kahve içerken, çalışırken, sohbet ederken... Elektronik sigara neredeyse sürekli elindeydi.

Bir süre sonra kendisine şu soruyu sordum: “Sigarayı bıraktın ama nikotini de bıraktın mı?”

Aslında tam da burada önemli bir ayrıntı var. Çünkü bazen bir alışkanlığı bıraktığımızı düşünüyoruz ama yalnızca biçimini değiştiriyoruz. Üstelik yeni biçimi, onu günün her anında sürdürmemizi kolaylaştırabiliyor.

Peki, daha az zararlı olduğu düşünülen bir ürünü daha sık kullanmak gerçekten daha iyi bir seçenek mi?

Haberin Devamı

E-SİGARA GÜN BOYU DEVAM EDER

Normalde bir sigara yakılır, içilir ve biter. Elektronik sigarada ise kullanımın belirgin bir başlangıcı ve sonu olmayabilir. Birkaç nefes alıp bırakmak, biraz sonra yeniden eline almak oldukça kolaydır.

İşte bu kolaylık, tüketim miktarının fark edilmeden artmasına neden olabilir.

Elektronik sigarada yanma olmadığı için klasik sigaraya kıyasla bazı zararlı maddelere maruziyet daha düşük olabilir. Ancak bu, ürünün zararsız olduğu anlamına gelmez. Nikotin içeren likitler, ısıtma sırasında oluşabilen kimyasallar ve bazı cihazların aerosolünde saptanan ağır metaller bu tablonun bir parçasıdır.

Üstelik burada yalnızca bir nefeste alınan miktarı değil, gün boyunca kaç
kez kullanıldığını da düşünmek gerekiyor.

Arkadaşımın durumu bana beslenme alanında da sıkça karşılaştığımız bir meseleyi hatırlattı. Akdeniz diyeti konuşulurken şarabın da bu beslenme modelinin bir parçası olarak anılması gibi... Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bir beslenme modelinde yer alan bir içeceği, sınırsız tüketilebilecek bir ürün gibi değerlendirmek ne kadar doğru? Üstelik bir kadehle başlayıp ikinci kadehe geçmek ne kadar kolay, değil mi?

Elektronik sigarada da benzer bir durum var. Birkaç nefesle başlayan kullanım, gün içinde defalarca tekrarlanabiliyor. Her kullanım tek başına küçük görünüyor ama toplamda ne kadar tükettiğimizi takip etmek zorlaşıyor.

Haberin Devamı

Çünkü bazen mesele yalnızca tükettiğimiz şey değil, onu ne kadar kolay tekrarlayabildiğimiz.

BAĞIMLILIK KENDİNİ FARK ETTİRMEDEN BÜYÜR

Elektronik sigara kullanımının kolaylığı, nikotin ihtiyacının gün içine yayılmasına neden olabilir. Kişi her seferinde birkaç nefes aldığını düşünürken toplam tüketimini takip etmeyi bırakabilir.

Nitekim ABD’de yetişkin elektronik sigara kullanıcılarının yaklaşık yüzde 29.4’ünün aynı zamanda klasik sigara kullandığı bildirilmiştir. Bu durum, sigarayı bırakma amacıyla başlayan sürecin bazı kişilerde iki ürünü birlikte kullanmaya dönüşebildiğini gösteriyor.

Burada önemli olan, elektronik sigara kullanan herkesi aynı şekilde değerlendirmek değil. Asıl mesele, kişinin kendi kullanım davranışını fark edebilmesi.

Haberin Devamı

Çünkü bağımlılık her zaman büyük miktarlarda tüketmekle başlamaz. Bazen kahvenin yanında, bazen trafikte, bazen yalnızca el alışkanlığıyla ortaya çıkar.

BİR DE MALİYETİ VAR

Çünkü alışkanlıkların yalnızca sağlıkla ilgili bir bedeli yok. Bazen ekonomik karşılığını da günlük harcamaların arasında fark etmiyoruz.

Günde 100 TL’lik bir elektronik sigara harcaması yaptığınızı düşünelim. Küçük görünen harcamanın yıllık karşılığı aylık 3 bin TL, yıllık ise 36 bin 500 TL. Örnek hesaplamadır. Gerçek maliyet, ürün ve kullanım sıklığına göre değişir.

Bazen birkaç nefesle sınırlı olduğunu düşündüğümüz bir alışkanlık, yıl sonunda ciddi bir harcamaya dönüşebiliyor.

Haberin Devamı

Belki de kendimize sormamız gereken soru şu: Bir alışkanlığın bize ne kadara mal olduğunu gerçekten biliyor muyuz?

NEREDEN BAŞLAMALI

Arkadaşıma uzun uzun sağlık risklerinden bahsetmedim. Çünkü bazen insan neyin zararlı olduğunu zaten biliyor. Asıl zorlandığı şey, kendi davranışını fark etmek.

Ona küçük bir öneride bulundum: Bir gün boyunca elektronik sigaranı ne zaman eline aldığını not et.

- Gerçekten nikotin ihtiyacı hissettiğin için mi kullanıyorsun?

- Kahvenin, telefonun veya sohbetin yanında otomatikleşmiş bir hareket mi?

- Canın sıkıldığında mı eline alıyorsun?

- Günün sonunda toplam kaç kez kullandığını tahmin edebiliyor musun?

Bu soruların cevapları, kişinin kendi kullanım alışkanlığını görmesi için iyi bir başlangıç olabilir.

Haberin Devamı

Sigarayı bırakmak isteyenler için nikotin bantları, sakızları, pastilleri, uygun ilaç tedavileri ve davranışsal destek sağlık profesyonelleriyle birlikte değerlendirilebilir. Türkiye’de ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı da bu süreçte destek sunuyor.

Asıl mesele sigarayı mı bıraktık, yoksa yalnızca şeklini mi değiştirdik?

Arkadaşımla sohbetimizden sonra aklımda tek bir düşünce kaldı: Bazen bir alışkanlığı bıraktığımızı sanıyoruz ama onun hayatımızdaki yerini koruyoruz. Sadece biçimini değiştiriyoruz.

Elektronik sigara kullanan herkesin aynı davranışı gösterdiğini söyleyemeyiz. Ancak kullanımın kolaylaşması, tüketim miktarının fark edilmeden artmasına zemin hazırlayabilir.

Bu nedenle kendimize yalnızca “Ne kullanıyorum?” diye değil, “Ne sıklıkla kullanıyorum ve bunu gerçekten farkında olarak mı yapıyorum?” diye de sormalıyız.

Çünkü bazen değişmesi gereken yalnızca ürün değil, onunla kurduğumuz ilişki.

Ve belki de bağımlılıktan uzaklaşmanın ilk adımı, kendimizi yargılamadan alışkanlığımızı fark etmektir.