Ekonomik kalkınmanın planlanması

Planlama, amaçlara ulaşmak için izlenecek politikaları belirlemenin önkoşuludur. Aynı zamanda sınırlı kaynakların verimli ve etkin kullanılmasını, geleceğin belirsizliğinin azaltılmasını, hedef belirlenmesini, hedeflere ulaşmada karşılaşılabilecek sorunların önceden öngörülerek tasarlanan önlemlerin düzenli uygulanmasını ve gelişmelerin izlenmesini sağlayan bir araçtır.

Bütünsel, ekonominin temel sektörlerini kapsayan kalkınma planı; devletin ekonomik kararlarda ve politikalarda eşgüdüm sağlamaya, temel ekonomik değişkenleri etkilemeye, kontrol etmeye, makroekonomik dengeleri kurmaya ve ekonomik ile sosyal amaçlara ulaşmaya yönelik ekonomiye müdahale girişimidir.

Planlamanın bir kalkınma aracı olarak;

- Piyasaların eksiklik, aksaklıklarını, başarısızlıklarını yanlış yönlendirmelerini gidermek;

- Kaynakların en uygun kullanımı için hareketlendirmek,

- Ekonomik birimlerin, ayarların yarar ve uygulamalarında, eşgüdüm sağlamak,

- Kamusal mal ve hizmetleri en uygun maliyetlerle yeterli düzeyde üretmek,

- Makroekonomik dengeleri sağlamak,

- Gelir dağılımını düzeltmek,

- Kurumsal yer değişikliği sağlamak,

- Bireylerin davranışlarını değer yargılarını yönlendirmek,

- Gelecek kuşakların gereksinimini karşılamak,

- İç kaynakları hareketlendirmenin yanı sıra kalkınmanın finansmanı için dış kaynak sağlamayı kolaylaştırmak gibi yararları vardır.

Bütünsel kalkınma planı hazırlamak, çaba, bilgi isteyen özverili bir çalışmadır. Plan farklı alanlarda uzmanlaşmış deneyimli, bilgili, zorluklara katlanabilen yalnız iktisatçı, istatikçi, finansçı değil geniş bir kadronun emeği ile hazırlanabilir. Plan hazırlamak, uygulamak OVP hazırlanmasına benzemez.

Planın sağlıklı geniş bir veri tabanına ülkenin kaynaklarının envanterine dayanması gerekir.

Plan teknik olarak sağlam, ülkenin koşullarına göre uygulanabilir gerçekleştirilebilir olmalıdır. Hedefler arasında tutarlılık sağlanmalı, parasal, fiziki, üretim endüstriler arasında da dengeler kurulmalıdır.

Planda bir model uygulaması da yapılabilir. Model, hedef belirleme tutarlılık, yatırım projelerinin seçimi, değerlendirilmesi için bir çerçeve çizer.

Plan, programlar mal ve hizmet üretim amaçlı katma değer yaratan yatırım projelerinin uygulanması ile yaşama geçer. Destekleyici programların, yatırım projelerinin hazırlanması, değerlendirilmesi gerekir.

Başarılı bir plan uygulaması için, planın yalnız teknik olarak eksiksiz olması yeterli değildir. Kurumsal yapının değişimi ve iktisadi aktörler arasındaki koordinasyon için kamuoyu desteği gerekir.

Düşük gelirli düzeyden kalkınma sürecine giren ekonomilerde (örneğin Çin, Hindistan, Güney Kore, Türkiye) planlı dönem aşamasına geçilmiştir. W. Rostow’un beş aşamalı gelişme kuramının üçüncü aşaması olan kalkış (take-off) sürecine ülkeler kalkınma planı uyguladığı dönemde girmişlerdir. Bu tarihler Çin, Hindistan için 1952, Güney Kore için 1960’lı yılların başlangıcıdır. Türkiye bu aşamada Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamıştır. Planın hazırlanmasına, uygulanmasına zamanla daha az önem verilmeye başlanmıştır. Başarısızlığın bir nedeni de plansızlıktır.