Ouders en scholen wijzen naar elkaar voor oplossing tegen online pesten

Ondanks het mobieltjesverbod dat al twee jaar geldt op basisscholen in Nederland, is online pestgedrag onder kinderen nauwelijks afgenomen. Dat zeggen scholen tegen het NOS Jeugdjournaal, dat een rondgang deed langs tientallen basisscholen. De meeste scholen die de NOS sprak zien weinig vooruitgang.

Volgens de scholen gebeurt het pesten vooral in groepchats op bijvoorbeeld Snapchat en WhatsApp. Kinderen worden buitengesloten, uitgescholden of krijgen nare opmerkingen. Daarnaast worden foto's van leerlingen gedeeld, waarbij met AI bewerkte beelden een steeds grotere rol spelen.

Daarom is meer preventie nodig, zeggen deskundigen tegen de NOS. Ouders en scholen moeten duidelijkere afspraken maken over hoe je online met elkaar omgaat en kinderen daar actief in begeleiden. Dat is nodig omdat online pesten doorgaans ernstiger is dan offline pesten, zien deskundigen.

Vaak gaat het om kinderen die al in de klas gepest worden. Die worden vervolgens ook online gepest, zegt Tessa Kaufman, als socioloog en pedagoog verbonden aan de Universiteit Utrecht. De scholen die de NOS sprak herkennen dat beeld.

Dat online pesten heftiger is dan offline, heeft meerdere redenen. Eerder kon je de schooldeur achter je dichtdoen en dan had je even rust, zegt Kaufman. "Nu kun je er niet meer aan ontsnappen, het gaat gewoon altijd door", vervolgt ze. Ook maken kinderen op sociale media heftigere opmerkingen dan op het schoolplein en is de drempel om langer door te gaan met pesten een stuk lager.

"Degene die pest heeft vaak niet door hoe snel iets zich online kan verspreiden", zegt Kaufman. "En je ziet de gezichtsuitdrukking van de ander niet, je ziet je klasgenootje niet, waardoor je niet doorhebt hoe verdrietig iemand wordt", vervolgt ze.

Ook Remco Spithoven, lector online weerbaarheid bij Saxion Hogeschool, herkent dat het pestgedrag online heftiger is geworden. Hij ziet dat kinderen online over het algemeen veel ongeremder zijn. "Er zit een schermpje tussen", zegt hij. "Kinderen weten niet wat ze de wereld in slingeren."

Bovendien is online de schade al snel aangericht. Een kind kan één keer een foto of opmerking plaatsen, maar die kan daarna duizenden keren gedeeld worden. Het gepeste kind wordt daardoor keer op keer met de beelden geconfronteerd. "Kinderen zijn zich niet altijd bewust van hoe heftig dat is: iets gaat niet zomaar meer weg", stelt Kaufman.

Dat is des te schadelijker voor het gepeste kind. "Dat voelt zich extra alleen, juist omdat het weet: heel veel mensen zien dit. En tegelijkertijd leest een kind zo'n bericht vaak alleen op zijn telefoon. Dat maakt het extra eenzaam."

Wat er online gebeurt, gebeurt veelal zonder toezicht waardoor kinderen vrij spel hebben. Kaufman merkt dat veel volwassenen ook niet goed weten hoe ze met de online wereld van kinderen om moeten gaan. Online ontwikkelingen gaan snel, zegt Kaufman. "Eigenlijk lopen ze achter de feiten aan."

Niet alleen ouders, maar ook het onderwijs loopt daarin achter, vindt Kaufman. Volgens haar zijn de huidige lespakketten niet toereikend. Ondertussen wijzen ouders vaak naar de scholen, en de scholen naar de ouders voor de oplossing, blijkt uit de rondgang.

Een basisschool benadrukte zich soms een soort recherchebureau te voelen. "Dan moeten we uitzoeken wie wanneer wat heeft gezegd." Volgens de school zou het helpen als ouders beter zouden letten op wat hun kinderen online doen.

Dat benadrukken Spithoven en Kaufman ook. "Ouders zouden meer verantwoordelijkheid moeten nemen. Begeleiden, monitoren, meekijken", zegt Spithoven. Dat kan bijvoorbeeld met toezichtsoftware, maar ook actief het gesprek aangaan met je kind helpt volgens de lector.

"Ouders denken vaak: als mijn kind iets naars meemaakt, komt het wel naar me toe. Maar dat is echt naïef", zegt Spithoven. In plaats daarvan vindt Spithoven dat ouders de kinderen op een rustige manier kunnen vragen hun ervaringen: "Wat kom je tegen? Wat zie je? Wat maak je mee?".

Daar moet structureel aandacht aan worden besteed, beamen de deskundigen. Vernieuwde lespakketten op scholen kunnen veel nut hebben, maar de verantwoordelijkheid moet ook bij de ouders komen te liggen.