Z Salzburga do Warszawy. Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Źródło wideo: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Źródło zdj. gł.: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
"Zoologiczne straty wojenne trafiły do rejestru zabytków" - ogłosił Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Niemcy wywieźli okazy przyrodnicze i książki naukowe
Historia utraty eksponatów sięga listopada 1939 roku. Wówczas z Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie wywieziono liczne okazy przyrodnicze i książki naukowe. Do dziś zachował się wykaz zrabowanych przedmiotów, a nawet archiwalny film pokazujący ich wynoszenie z siedziby. Materiały te odegrały istotną rolę w późniejszym ustalaniu pochodzenia odnalezionych zbiorów.
Pierwsze działania zmierzające do odzyskania polskiego mienia podjęto już po zakończeniu wojny. W czerwcu 1945 roku nowy dyrektor austriackiego Haus der Natur w Salzburgu poinformował władze okupacyjne, że w placówce znajdują się przedmioty pochodzące z Polski.
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Źródło zdjęcia: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Źródło zdjęcia: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Źródło zdjęcia: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Źródło zdjęcia: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków
Zadanie rozpoznania zbiorów powierzono dr Marii Felińskiej. Udało jej się zidentyfikować ponad 200 obiektów, wśród których znajdowały się książki, preparaty ssaków i ptaków, a także czaszki oraz szkielety.
Odnalezione przedmioty trafiły do Polski w kwietniu 1946 roku z transportem dzieł sztuki odnalezionych przez Bohdana Urbanowicza na zamku Fischhorn.
Książki z pieczęciami przedwojennego muzeum
Nie był to jednak koniec historii poszukiwań.
"W 2000 r. w bibliotece Haus der Natur znaleziono księgi z pieczęciami przedwojennego muzeum, które przekazano Muzeum i Instytutowi Zoologii PAN. Od 2010 r. Haus der Natur prowadziło projekt badawczy nad własną historią w latach 1938-1945, a w 2017 r. poinformowało Ambasadę RP w Wiedniu o identyfikacji kolejnych zrabowanych obiektów" - wyjaśnił konserwator zabytków.
Wówczas rozpoczęły się wspólne badania z Muzeum i Instytutem Zoologii Polskiej Akademii Nauk, a przedstawiciele ministerstwa kultury i PAN odwiedzili Salzburg, gdzie obejrzeli wszystkie okazy i książki. Zidentyfikowali 37 okazów i 46 książek, które wróciły do Polski w 2022 roku dzięki współpracy obu stron.
Obiekty trafiły do rejestru zabytków
Zbiory były prezentowane na wystawie "Utracone/Odzyskane" w Kordegardzie, Galerii Narodowego Centrum Kultury.
"W 2025 r. wszczęliśmy z urzędu postępowanie, które zakończyło się wpisem obiektów do rejestru zabytków ruchomych. Dzięki niemu to unikatowe świadectwo wojennych strat i trudu ich odzyskiwania jest objęte trwałą ochroną" - podsumował Marcin Dawidowicz.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.