Mahremiyet kaygısı prostat kanserinde gecikme sebebi!
Dünyada her yıl yaklaşık 1,5 milyon erkeğe, Türkiye'de ise 19 bin erkeğe prostat kanseri tanısı konuluyor. Çoğu zaman erken evrede belirti vermeden ilerleyen prostat kanserine, mahremiyet endişesi, utanma ve toplumsal tabular eklenince hastalığın ilerlemesi kaçınılmaz oluyor.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği tarafından Movember - Prostat Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında düzenlenen "Prostat sizi uyandırmadan siz uyanın" mottolu basın toplantısında, erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biri olan prostat kanserindeki son bilimsel gelişmelere dikkat çekildi.
TÜRKİYE'DE HER YIL 4 BİN 800 ERKEK PROSTAT KANSERİ NEDENİYLE HAYATINI KAYBEDİYOR
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Bülent Karabulut, prostat kanserinin Türkiye’de erkeklerde en sık görülen ikinci kanser türü olduğunu belirterek, "Ülkemizde her yıl yaklaşık 19 bin kişiye prostat kanseri tanısı konuluyor. Türkiye'de her yıl yaklaşık 4 bin 800 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor" dedi.
REKLAM
Toplumda ileri yaş hastalığı olarak bilinse de prostat kanserinin artık 40'lı yaşlarda da görülebildiğini söyleyen Prof. Dr. Karabulut, "Bu nedenle erkekler kişisel risklerinin farkında olmalı ve sağlık kontrollerini ertelememeli. Sessizce ilerleyebilen prostat kanseri, vakaların yüzde 30’unda hiçbir şikayete yol açmadan seyrediyor. İdrar yapma güçlüğü, sık idrara çıkma, bel ve sırt ağrıları, idrarda kan görülmesi gibi şikayetler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır” ifadelerini kullandı.
REKTAL MUAYENEDEN ÇEKİNMEYİN: ERKEN EVREDE ŞİFA ORANI YÜZDE 95-98
Prof. Dr. Karabulut, öte yandan prostat kanserinin sıklık açısından erkeklerde ilk sıralarda yer almasına rağmen, ölüm oranlarının diğer kanser türlerine kıyasla çok daha gerilerde olduğunu söyledi.
REKLAM
Karabulut, şunları kaydetti: "Prostat kanseri, erken evrede şifa oranının yüzde 95-98'lere çıktığı, ileri evrelerde dahi hastaya çok uzun ve konforlu bir yaşam sunan bir hastalıktır. Toplumumuzdaki muhafazakarlık, parmakla rektal muayene çekincesi ve yaşlanmaya bağlı idrar şikayetlerinin normalleştirilmesi, hastaların hekime geç başvurmasına ve ne yazık ki önlenebilir kayıplara neden olmaktadır."
GECE VARDİYASI KANSER Mİ YAPIYOR?
Prof. Dr. Karabulut, mesleki maruziyetlerin de prostat kanseriyle ilişkili olabileceğine dikkat çekerek, şöyle konuştu: "Mesleki maruziyetler, prostat kanseri açısından üzerinde durulması gereken konular arasında yer alıyor. Bir meta-analizde itfaiyecilerde prostat kanseri görülme sıklığı genel nüfusa kıyasla yüzde 21 daha yüksek bulunurken, petrol endüstrisi çalışanlarında bu oran yüzde 13 olarak hesaplanıyor. Tarım işçilerinde özellikle yoğun pestisit maruziyetinin riskle ilişkili olabileceği, uzun mesafeli uçuş yapan pilotlarda ise uçuş saatleri arttıkça prostat kanseri riskinin yükselebileceği bildiriliyor.
REKLAM
Gece bekçilik yapan ya da gece vardiyası yapan kişilerin de neredeyse pilotlara yakın bir mesleki açıdan prostat kanserine yatkınlığı olduğunu görünce, acaba işin içine gece uykusu ve melatoninle ilişkilendirilebilecek bir hastalık mıdır diye soru işareti getiriyor" diye konuştu.
KARDEŞİNDE VE BABASINDA KANSER OLANLAR DİKKAT!
Prof. Dr. Karabulut, hastalığın genetik haritası incelendiğinde aile geçmişinin de hayati önem taşıdığını aktararak, "Babasında kanser öyküsü olan erkeklerde risk 2 kat, kardeşinde olanlarda 3 kat artış gösteriyor. Ailede birinci derece iki veya daha fazla yakınında örneğin hem baba hem de erkek kardeşin kanser öyküsü taşıması durumunda ise bu risk toplum ortalamasının 4 katına ulaşıyor” dedi.
REKLAM
50 YAŞ ÜSTÜ HER ERKEĞE RUTİN RUTİN PSA TARAMASI DÖNEMİ KAPANIYOR
Kanser tarama kılavuzlarındaki değişikliğe de dikkat çeken Prof. Dr. Karabulut, her 50 yaş üstü erkeğe hiçbir şikayeti olmasa bile rutin PSA testi ve parmakla muayene yapılmasının artık kılavuzlardan çıkarıldığını söyledi.
Karabulut, "Prostat kanseri çok yavaş seyirli bir tümördür ve hastaların önemli bir kısmı bu hastalıktan değil, başka nedenlerle hayatını kaybetmektedir. Bu nedenle gereksiz biyopsilerin ve sağlık sistemine yük oluşturan aşırı tedavilerin önüne geçmek için artık hastalarımızı düşük, orta ve yüksek risk gruplarına ayırarak takip ediyoruz. Babasında veya erkek kardeşinde prostat kanseri öyküsü olanlar, BRCA2 mutasyonu taşıyanlar ile siyah ırktaki bireyler yüksek risk grubundadır ve bu kişilerin 40 (veya 45) yaşından itibaren düzenli taramaya alınması gerekmektedir" ifadelerini kullandı.
REKLAM
ANNE TARAFINDAKİ GENETİK YÜK DE UNUTULMAMALI
Genetik geçişin önemine dikkat çeken Tıbbi Onkoloji Uzmanı Doç. Dr. Okan Avcı ise, risk faktörlerinin yalnızca baba soyundan gelmediğini söyledi.
Avcı, toplumda prostat kanserinin sadece erkeklerden aktarıldığı yönünde yanlış bir algı olduğunu söyleyerek, "Oysa anne tarafından gelen ve Angelina Jolie ile gündeme gelen BRCA genetik mutasyonları; meme, yumurtalık ve pankreas kanserinin yanı sıra prostat kanserine de zemin hazırlayabilmektedir. Aile öyküsü olmasa bile çevresel faktörler ve yaş alma süreci bu hastalığı tetikleyebilir" dedi.
Doç. Dr. Avcı ayrıca her PSA yüksekliğinin doğrudan kanser anlamına gelmediğini; iyi huylu prostat büyümesi (BPH), idrar yolu enfeksiyonları ve hatta bisiklete binmenin bile PSA değerini geçici olarak yükseltebileceğini kaydederek, "PSA bizim için kesin tanı koydurmaz, sadece 'dikkatli bak' diyen bir alarm zilidir" diye konuştu.
REKLAM
"SOSYAL GERÇEKLERİ GÖZ ARDI EDEREK KANSER TEDAVİSİ YÜRÜTEMEYİZ"
Prof. Dr. Karabulut sözlerine söyle devam etti: “Prostat kanseri tedavisi gören hastalarımızla hemen her kontrolde karşılaştığımız sorulardan biri, ‘Bu tedaviyi ne zaman sonlandıracağız?’ oluyor. Bu sorunun arkasında yalnızca tedavi sürecinin getirdiği fiziksel zorluklar değil, cinsel yaşam üzerindeki etkiler, eş ilişkilerinde yaşanan değişimler ve günlük yaşama yansıyan kaygılar da bulunuyor. Tedavi sürecinde bu tür etkiler görülebiliyor; ancak hastalarımızın bunlarla baş başa kalması gerekmiyor. Tedavi sonrasında yaşam kalitesini ve cinsel fonksiyonları desteklemeye yönelik farklı seçenekler mevcut.
REKLAM
Gerektiğinde psikolojik destek, aile terapileri ve eşlerin de sürece dahil edildiği görüşmelerle bu sorunların aşılmasına yardımcı olabiliyoruz. Burada önemli olan, hastaların yaşadıkları değişimleri hekimleriyle konuşmaktan çekinmemeleri. Toplumumuzda bu konular rahatça dile getirilemiyor. Oysa hastanın kaygılarını paylaşabilmesi, doğru desteğe ulaşmasının ilk adımı. Sosyal gerçekleri göz ardı ederek kanser tedavisi yürütemeyiz. Tedaviye yalnızca fiziksel bir süreç olarak değil, hastanın psikolojik, sosyal ve aile yaşamını da kapsayan bir bütün olarak bakmalıyız."
PROSTAT KANSERİ 15 YIL ÖNCEDEN SİNYAL VEREBİLİR Mİ?
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Tülay Eren ise şunları söyledi: “Yeni araştırmalar, prostat kanserinde erken tanı ve risk değerlendirmesi açısından da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor. Yapılan bir çalışmada yaklaşık 16 yıl boyunca takip edilen erkeklerin kan örneklerinde 6 binden fazla protein inceleniyor. Bu gruptan prostat kanseri tanısı alan 982 erkeğin kan örneklerinde 15 yıl öncesinde bile prostat kanseriyle ilişkili 12 protein belirlendi. Ayrıca hastalığın agresif seyriyle bağlantılı yedi protein tespit edildi. Bu sonuçlar, prostat kanserinin biyolojik izlerinin klinik tanıdan çok önce ortaya çıkabileceğini gösteriyor. Henüz rutin kullanımda bir erken tanı testi söz konusu değil; ancak bu çalışma, gelecekte hastalık riskinin daha erken belirlenmesi ve agresif seyir gösterebilecek hastaların önceden saptanması açısından yeni araştırmalara ışık tutması açısından önemli.”
TEDAVİDE ASIL HEDEF TESTOSTERONU BASKILAMAK
Doç. Dr. Eren sözlerine şöyle devam etti: “Prostat kanseri tedavisinde asıl hedef testosteronu baskılamak. Testosteron yalnızca testislerden değil, böbrek üstü bezlerinden ve tümör hücrelerinden de salgılanabilir. Bu noktada prostat kanseri tedavisinde sadece hormon seviyesini düşürmeyi değil, kanser hücresinin androjenle olan bağını tamamen kesmeyi hedefliyoruz. Günümüzde prostat kanserinde hastalığın evresi, tümörün biyolojik özellikleri ve hastanın genel sağlık durumuna göre farklı sistemik tedavi seçenekleri bulunmaktadır.
Bu alandaki çalışmalar dört temel hedef etrafında şekilleniyor: Kanser riskini azaltmak için sağlıklı yaşam alışkanlıklarını desteklemek, yüksek riskli grupları belirlemek, hastalığı mümkün olan en erken aşamada saptamak ve tedavi sürecinde cinsel fonksiyonlar başta olmak üzere yaşam kalitesini korumak."
"50-70 YAŞ ARALIĞINDAKİ HER ERKEK YILDA BİR KEZ ÜROLOJİK MUAYENEDEN GEÇMELİ"
Prostat kanseri tedavisinde tümörün biyolojik özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarına dikkat çeken Doç. Dr. Okan Avcı, "Genel kabul gören bilginin aksine tanıda PSA yüksekliği tek başına bir ölçüt değil. PSA, MR, biyobelirteçler ve kişisel risk değerlendirmesini birleştiren yaklaşımlar tanı sürecinde önem kazanıyor. Bu süreçte erkeklerin mahremiyet endişesiyle ertelediği fiziki muayene de tanının en kritik halkalarından birini oluşturuyor.
Hastalıktan korunmanın ve erken teşhisin en temel yolu ise 50–70 yaş aralığındaki her erkeğin yılda bir kez ürolojik muayeneden geçmesi. Aile öyküsü olanlar kontrollerine 45 yaşından itibaren başlamalı. Tedavi sürecinde ise, kılavuzlar önemli bir yol haritası sunuyor ancak esas olan, hastanın ve tümörün özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi planları oluşturmak.
Onkolojide kişiselleştirilmiş tedavi, tümörün biyolojik özelliklerine uygun tedavinin belirlenmesini esas alıyor. Bu kapsamda BRCA1, BRCA2, HRR ve ATM gibi genetik mutasyonların genomik testlerle saptanması, bazı hastalarda hedefe yönelik akıllı ilaçların kullanılmasına olanak sağlıyor. Aynı tanıyı alan iki erkek hastanın tümör biyolojisi farklı olabileceğinden tedavi yaklaşımları da birbirinden farklılaşabiliyor. Hedefimiz doğru hastaya, doğru zamanda, tümörün biyolojisine en uygun tedaviyi sunmak."
PROSTAT KANSERİNDEN KORUNMAK İÇİN ALTI KURAL
Doç. Dr. Avcı, prostat kanserine karşı bireylerin sağlıklarını korumaları için altı altın kuralı açıkladı:
1. Düzenli egzersiz: Yaşam rutinine düzenli egzersiz mutlaka dahil edilmeli.
2. Doğal ve dengeli beslenme: Beslenme alışkanlıklarında Akdeniz diyeti esas alınmalı. İşlenmiş gıdalardan, aşırı tuz, yağ ve karbonhidrattan kaçınılarak; mevsiminde sebze, meyve ve doğal gıdalar tercih edilmeli.
3. Stresten ve zararlı alışkanlıklardan uzak durma: Aşırı yorgunluk yaratan iş ortamlarından, stresten ve sigara gibi kötü alışkanlıklardan uzak durulmalı.
4. Çevresel risklerden korunma: Zararlı çevresel faktörlere, kimyasallara karşı dikkatli olunmalı.
5. Düzenli ve yeterli uyku: Vücudun biyolojik saatini ve hormonal dengesini korumak için düzenli bir uyku rutini oluşturulmalı, her gece yeterli ve kaliteli uyumaya özen gösterilmeli. Özellikle gece geç saatlere kadar uyanık kalmaktan ve uyku düzenini bozabilecek alışkanlıklardan kaçınılmalı.
6. Kişiselleştirilmiş tarama: 50 yaşını geçen her erkek, herhangi bir şikayeti olmasa bile prostat kanseri riskini ve PSA testinin kendisi için uygun olup olmadığını hekimiyle değerlendirmeli.
Aile öyküsü bulunan erkeklerde 45, BRCA2 gibi yüksek riskli genetik değişiklik taşıyanlarda ise 40 yaşından itibaren tarama değerlendirmesi yapılmalı.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.