Ingenieur kritisch: 'Datacentra in Brussel zijn belangrijk, maar tegen welke prijs?'

140 miljoen liter water per jaar. Dat is het geschatte verbruik van het datacenter in Neder-­Over-Heem­beek. Vooral drinkwater, waarvan een groot deel verdampt om de servers te koelen. Daar komt nog een jaarlijks elektriciteitsverbruik bij dat voor de eerste fase van het project op drie procent van het totale verbruik van het hele gewest wordt geraamd. Dat plaatst de foto's die mensen in de cloud bewaren toch in een ander daglicht.

Die cijfers doen de wenkbrauwen fronsen, maar moet de burger zich daarom zorgen maken over de komst van datacenters naar Brussel?

Laten we eerst en vooral erkennen dat ze nuttig zijn. Bank-apps, ziekenhuizen, overheidsdiensten: ons dagelijkse leven steunt op heel tastbare IT-infrastructuur. Die op het eigen grondgebied huisvesten, kan strategisch interessant zijn om de controle over bepaalde gegevens te behouden. De plaats waar de infrastructuur staat, zegt echter nog niet wie de controle heeft. Dat hangt ook af van wie die infrastructuur bezit en uitbaat. Bovendien garandeert de geografische nabijheid van datacenters burgers en bedrijven niet automatisch een betere toegang tot digitale diensten, of zelfs betere prestaties.

Gebouw vol machines

Het ene datacenter is bovendien het andere niet. Essentiële diensten ondersteunen, video's opslaan of artificiële-intelligentiemodellen trainen: het zijn heel verschillende toepassingen, met even uiteenlopende economische voordelen en gevolgen.
Dergelijke projecten worden vaak voorgesteld als economische buitenkansen, maar hoeveel van de gecreëerde welvaart blijft daadwerkelijk ter plaatse?

Een datacenter is in de eerste plaats een gebouw vol machines. Het zorgt voor hooggekwalificeerde banen en grote bouwwerven, maar levert relatief weinig permanente jobs per hectare op. Een groot deel van de investeringen gaat naar IT-apparatuur, vaak afkomstig uit productieketens in handen van niet-Europese spelers. De belastinginkomsten en indirecte economische voordelen verschillen dan weer van project tot project. Ze verdienen een grondige evaluatie, in plaats van zomaar als vanzelfsprekend te worden beschouwd.

De ingezette hulpbronnen zijn daarentegen wél lokaal: grond, elektriciteit, water en aansluitingscapaciteit. En ook de milieudruk wordt lokaal gevoeld.

In een dichtbebouwde stad als Brussel zijn diezelfde hulpbronnen ook nodig om gebouwen te renoveren, het vervoer te elektrificeren en ons aan te passen aan hittegolven. Nieuwe datacenters verwelkomen betekent dus keuzes maken. Andere toepassingen zijn niet noodzakelijk meer gerechtvaardigd, maar zouden we niet moeten nagaan wat de Brusselaars terugkrijgen voor de middelen die aan dergelijke projecten worden besteed?

Technologische vooruitgang helpt om bepaalde vormen van verbruik terug te dringen. Het datacenter in Neder-Over-Heembeek pakt overigens uit met een goede energie-efficiëntie. Maar koeling die minder elektriciteit verbruikt, kan meer water vereisen, en omgekeerd. Zelfs een bijzonder efficiënt datacenter kan enorme hoeveelheden energie en water verbruiken als er steeds meer servers bijkomen.

Bredere denkoefening

De warmte van die machines hergebruiken is een interessante piste, maar daarvoor zijn warmtenetten, investeringen en gebruikers in de buurt nodig. Tussen beloven dat je woningen zal verwarmen en ze daadwerkelijk verwarmen, liggen nog heel wat meters leiding.
Zou het beter zijn om datacenters elders te bouwen? Niet noodzakelijk. De uiteindelijke impact hangt onder meer af van de beschikbare elektriciteit, het klimaat en de mogelijkheden om restwarmte nuttig te gebruiken. Servers buiten Brussel plaatsen doet hun impact niet verdwijnen. En ze hier installeren garandeert evenmin onze digitale soevereiniteit.

Deze installaties zijn al onderworpen aan milieuprocedures, maar met het oog op nieuwe projecten zou een gedeelde visie op de ruimtelijke ontwikkeling van het gewest welkom zijn.

In de regio Cœur du Hainaut brengt de intercommunale IDEA al enkele maanden onderzoekers, bedrijven en regionale actoren samen om de gevolgen van grote datacenters voor water, energie, ruimtegebruik, economie en veerkracht te onderzoeken.

Waarom zouden we ons daar in de hoofdstad niet door laten inspireren? De vierde Brusselse Burgerraad voor het Klimaat buigt zich momenteel net over verantwoord digitaal gebruik. Zouden zijn werkzaamheden niet kunnen bijdragen aan een bredere denkoefening, waarbij ook economische spelers, bedrijven en overheden worden betrokken?

Want er staat meer op het spel dan deze infrastructuur alleen. Brussel kiest ervoor om steeds meer activiteiten en diensten te digitaliseren. Dat biedt kansen, maar doet ook de behoefte aan grondstoffen, water en energie toenemen. Het zou makkelijk zijn om van die digitalisering te profiteren en de gevolgen ervan systematisch af te wentelen op andere regio's. Maar hoever willen we gaan met die digitalisering, voor welke toepassingen en met welke verantwoordelijkheden?