NATO za Donbas? "Amerykanie sondują, na jakie ustępstwa pójdzie Kijów"
Propozycja USA, by Ukraina wycofała się z ufortyfikowanych miast w obwodzie donieckim w zamian za członkostwo w NATO, nie została w Kijowie odebrana poważnie. O wiele większe obawy i dyskusje budzi zbliżające się spotkanie przywódców USA, Rosji i Chin.
- Amerykańska propozycja "NATO za Donbas" to taktyczna sonda, a nie realny element planu pokojowego. Pytanie wysłanników Trumpa o wycofanie wojsk ukraińskich z ufortyfikowanego Donbasu w zamian za akcesję do Sojuszu było jedynie badaniem gotowości Kijowa do ustępstw.
- Ukraińscy eksperci oceniają ten pomysł jako nierealny, bo zakłada naiwne zaufanie Trumpowi i wieloletnią ratyfikację przez 32 kraje NATO, podczas gdy utrata pozycji obronnych ułatwiłaby Rosji dalszą ofensywę.
- Dla Moskwy układ jest nie do przyjęcia. Kreml priorytetowo traktuje zablokowanie wejścia Ukrainy do NATO oraz odsunięcie infrastruktury Sojuszu do granic z 1997 r.
- Zagrożeniem dla Ukrainy jest nadchodzący szczyt USA-Chiny-Rosja ("Nowa Jałta"). Niezależnie od formalnych porozumień, sam fakt trójstronnych rozmów na najwyższym szczeblu przełamuje międzynarodową izolację Rosji, co zachęci Putina do eskalacji oczekiwań kosztem interesów Kijowa i bezpieczeństwa Europy.
Podczas spotkania z dziennikarzami w Kijowie Wołodymyr Zełenski powiedział, że Stany Zjednoczone po raz pierwszy postawiły przed Ukrainą pytanie: czy zgodzi się wycofać z nieokupowanej części obwodu donieckiego w zamian za wejście do NATO.
To wystąpienie prezydenta z 13 listopada było klamrą spinającą wydarzenia ostatnich dni. Odbyło się wkrótce po zakończeniu pierwszych od dziewięciu miesięcy negocjacji z udziałem przedstawicieli Ukrainy, Rosji i USA. Dwudniowe rozmowy w Abu Zabi (10–11 listopada) zakończyły się tak, jak się spodziewano – niczym.
Prosto ze stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich specjalni wysłannicy Donalda Trumpa – Jared Kushner i Steve Witkoff – polecieli do Moskwy. Celem, którego nie ukrywali, było "otrzymanie zgody" Władimira Putina na udział przedstawicieli Europy w kolejnych rundach negocjacyjnych.
WIDEO
Czy Putinowi uda się rozbroić wschodnią flankę NATO? To dla nas kluczowe pytanie
WIDEO
W drodze powrotnej z Rosji samolot z Kushnerem i Witkoffem wylądował 12 listopada w Dublinie, gdzie odbywał się nieoficjalny szczyt UE. To wtedy, na terenie wojskowej bazy lotniczej Casement Aerodrome, doszło do ich spotkania z prezydentem Ukrainy.
Z jakimi ustaleniami Amerykanie wrócili z Moskwy – początkowo nie było wiadomo. Przynajmniej o części z nich Wołodymyr Zełenski powiedział po powrocie do Kijowa.
– Amerykanie zadali pytanie: A jeśli Ukraina wejdzie do NATO, czy wycofa się z Donbasu? – zdradził dziennikarzom i od razu dodał: – Uważam, że kwestia NATO znowu jest w grze.
Wiadomość szybko obiegła światowe media i stała się sensacją. W samej Ukrainie została jednak odebrana z dużą dozą nieufności i sceptycyzmu. O wiele większe obawy budzi zaplanowany na 19 listopada szczyt USA-Chiny-Rosja. Natomiast rozmowy o formule "NATO za Donbas" są postrzegane jako populistyczny wybieg, który wszystkie strony będą wykorzystywać na własne potrzeby.
Stary pomysł, nowe opakowanie
Koncepcja "wymiana terytorium za gwarancje bezpieczeństwa" bynajmniej nie jest nowa. Była to główna taktyka negocjacyjna administracji Joe Bidena, a obecnie Donalda Trumpa.
Jak zwraca uwagę Maria Zołkina, dziennikarka oraz ekspertka fundacji "Inicjatywy Demokratyczne", już w 2023 r. Amerykanie mieli proponować zamrożenie linii frontu w zamian za gwarancje bezpieczeństwa ze strony NATO.
– Wówczas rozważano wariant przyjęcia Ukrainy do Sojuszu na zasadach, zgodnie z którymi gwarancje zbiorowej obrony, te wynikające z art. 5, obejmowałyby tylko terytoria kontrolowane przez Kijów. Okazuje się, że tamta propozycja, pomimo ostrej krytyki, była bardziej optymistyczna niż obecna. Wtedy nikt nie proponował Ukrainie wycofania wojsk z jej własnych terytoriów – zauważa Zołkina.
Co ciekawe, podobną propozycję mieli również rozważać Europejczycy. 20 października, czyli niecały miesiąc przed spotkaniem w Abu Zabi, w "Financial Times" ukazał się artykuł o tym, jak UE szuka pomysłu na strategię negocjacyjną. Według brytyjskiego dziennika Europejczycy uważali, że jeśli dojdzie do bezpośrednich rozmów z Putinem, należy zaoferować dwie opcje zakończenia wojny. Pierwszą było zamrożenie konfliktu wzdłuż linii frontu w zamian za gwarancję, że Ukraina nie wstąpi do NATO. Druga zakładała przekazanie całego Donbasu pod kontrolę Moskwy jako warunek przystąpienia Kijowa do Sojuszu.
Ostatecznie przedstawiciele Europy nie zasiedli przy negocjacyjnym stole w Abu Zabi, bo nie zgodzili się na to Rosjanie, ale pomysł "NATO za Donbas" padł z ust Amerykanów.
Kreatywna księgowość
Po co Amerykanie sięgnęli po pomysł nierealistyczny pod każdym względem? Zdaniem politologa Wołodymyra Fesenki była to ze strony wysłanników Trumpa kolejna "kreatywna" próba zaklinania rzeczywistości.
Na parę dni przed rozpoczęciem negocjacji w Abu Zabi w mediach pojawiły się przecieki, że Amerykanie chcą zastosować "kartograficzną sztuczkę". Miała ona polegać na tym, że Ukraina zmieni granice administracyjne tak, by północna część obwodu donieckiego, którą wciąż kontroluje Kijów, została przyłączona do obwodu charkowskiego. W ten sposób Putin mógłby odtrąbić sukces, że po prawie pięciu latach inwazji Rosji udało się zająć cały Donbas.
– Miał to być niby-kompromis. Obie strony odrzuciły jednak ten pomysł. Nie wykluczam, że właśnie wtedy padło hasło "NATO za Donbas" – mówi Fesenko. I dodaje: – Tak właśnie należy to traktować, jako "coś" rzuconego między zdaniami podczas spotkania za zamkniętymi drzwiami, a nie oficjalną propozycję.
Zdaniem politologa Amerykanie chcieli wysondować, jaka będzie reakcja Kijowa i czy jest gotów iść na ustępstwa w zamian za tak ważną kwestię, jak członkostwo w NATO.
– Poruszanie tego tematu jest dość nieoczekiwanym ruchem jak na administrację Trumpa. Zapewne jest to element taktycznej gry Amerykanów, która ma na celu ruszenie rozmów o terytorialnych ustępstwach – podkreśla Fesenko.
Mydlenie oczu
Kijów nie ma też wątpliwości, że Rosja odrzuciłaby taki układ. – Dla Moskwy brak członkostwa Ukrainy w NATO jest o wiele ważniejszy niż kontrola nad Donbasem – mówi Fesenko.
Politolog wskazuje również, że żądanie Rosjan, czyli układ "NATO za Donbas", wydaje się kuriozalne. To dlatego, że rosyjska delegacja podczas spotkania w Abu Zabi miała przecież po raz kolejny domagać się wycofania wojsk NATO do granic z 1997 r. oraz zaprzestania dostaw zachodniej broni Ukrainie.
– Kijów dostał ofertę wycofania się z ufortyfikowanych miast w obwodzie donieckim w zamian za członkostwo w NATO – organizacji, od której Rosja domaga się, by odsunęła się od jej granic. To wzajemnie wykluczające się oczekiwania. Nie wiadomo, które z nich Waszyngton uważa za realne i czy stoi za tym decyzja Trumpa, czy tylko kreatywność jego negocjatorów – uważa politolog Igor Petrenko.
Dla Ukrainy zgoda na propozycję USA oznaczałaby, że musi zaufać Trumpowi w ciemno. Harmonogram zakładałby, że najpierw Kijów wycofuje wojska, a dopiero potem dołącza do NATO. Cały ten plan pomija konieczność uzyskania zgody wszystkich 32 państw członkowskich Sojuszu. Mogłoby to trwać latami.
– Ta część Donbasu, którą kontrolujemy, jest absolutnie niezbędna Putinowi do odtrąbienia zwycięstwa i zakończenia pierwszego etapu "specjalnej operacji wojskowej". Kontrola nad fortecami stworzy dla Rosji sprzyjające warunki do nowej ofensywy, której celem będzie również Kijów – mówił w rozmowie z Radiem NV Oleg Szamszur, były ambasador Ukrainy w USA i Francji.
– Jestem przekonany, że proponując układ "NATO za Donbas", Amerykanie nawet nie myślą o udzieleniu pomocy Ukrainie w przypadku ponownej agresji ze strony Rosji – dodał.
Podczas rozmowy z dziennikarzami również sam Zełenski dał do zrozumienia, że nie traktuje propozycji wysłanników Trumpa poważnie. Podkreślił dotychczasowe stanowisko, że "Ukraina nie zamierza oddawać swoich ziem terrorystom".
Zaznaczył też jednak, że gdyby wszyscy sojusznicy z NATO poparli taką propozycję, byłby gotów omówić tę kwestię w ramach "otwartego dialogu ze społeczeństwem", czyli poddać ją pod referendum.
– Potrzebne są konkrety, których na razie brakuje; wszystko jest na etapie dyskusji – powiedział Zełenski.
Wielu ukraińskich komentatorów odebrało słowa prezydenta jako populistyczny wybieg, a rozmowy o nawet hipotetycznym referendum uznali za próbę przerzucenia politycznej odpowiedzialności na społeczeństwo.
"Nowa Jałta"
– Mogło to być próbą odwrócenia uwagi od problemów na własnym podwórku – uważa Wołodymyr Fesenko.
A tych nie brakuje. Prasa zebrana na spotkaniu z prezydentem o wiele bardziej była zainteresowana kwestiami, których komentowania Zełenski notorycznie unika. Chodzi m.in. o reformy zasad mobilizacji, która rozsadza ukraińskie społeczeństwo, albo nadciągającą katastrofę humanitarną, spowodowaną bombardowaniem infrastruktury krytycznej.
Nie wspominając już o ostatnim skandalu korupcyjnym "Kartagina". Z materiałów śledztwa wynika, że część wysoko ustawionych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) – tradycyjnie kontrolowanej przez biuro prezydenta – pracowała dla międzynarodowego kartelu narkotykowego.
Przy masie niewygodnych pytań na nagłówki mediów trafiło jednak absurdalne: "NATO za Donbas". Co ciekawe, pomysł Amerykanów nie został poważnie potraktowany nawet przez formującą się w Ukrainie "partię pokoju", dążącą do zakończenia wojny nawet kosztem kapitulacji.
O wiele większe obawy ukraińskich komentatorów budzi to, że rozmowy o terytorium odwracają uwagę od prawdziwych intencji Rosji, które wykraczają daleko poza granice Ukrainy. Pod tym względem kluczowe dla Kijowa jest dołączenie Europy do procesu negocjacji oraz zaplanowane na 19 listopada spotkanie przywódców USA, Chin i Rosji.
Tymczasem Rosja bawi się z Amerykanami w głuchy telefon. Po rozmowach w Moskwie Steve Witkoff miał dać do zrozumienia, że jest zgoda na dołączenie delegacji UE do negocjacji pokojowych. Pojawiła się nawet informacja, że tej roli gotów jest się podjąć Emmanuel Macron, prezydent Francji.
Ale już kilka dni później Jurij Uszakow, doradca Putina, stwierdził, że dołączenie Europy do trójstronnych negocjacji wcale nie jest uzgodnione z Moskwą. Bowiem droga do dopuszczenia Europy do stołu negocjacyjnego jest jeszcze daleka i wymaga spełnienia szeregu warunków.
Wszystko wskazuje na to, że Rosja nie zgodzi się na format rozmów Kijów-Moskwa-Bruksela-Waszyngton, ale jednocześnie będzie domagać się rewizji układu bezpieczeństwa na Starym Kontynencie. Kijów obawia się, że negocjacje między Rosją a UE mogą wskoczyć na osobny tor, gdzie głównym żądaniem będzie zaprzestanie pomocy Ukrainie i wycofanie sankcji. Jest to o wiele bardziej realny scenariusz niż oferta "NATO za Donbas".
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.