Verkiezingen geen optie bij gemeentelijke coalitiecrises: 'Drink een borrel met elkaar'

Een lijmpoging, nieuwe formatie of toch nieuwe verkiezingen? Dat zijn de opties die D66, VVD en CDA hebben sinds ze vorige week in een coalitiecrisis belandden. De Tweede Kamer wil in ieder geval niet dat een kabinetsval, mocht het zover komen, direct tot nieuwe verkiezingen leidt. In de provinciale en lokale politiek hebben ze al ervaring met het lijmen van coalitiebreuken. "Je moet partijen een spiegel voorhouden."
In gemeenten en provincies doen ze niet aan vervroegde verkiezingen. De datum voor Provinciale Staten- en gemeenteraadsverkiezingen staat namelijk vast, telkens vier jaar na de vorige verkiezingen. Wanneer er voor die tijd in een lokale of provinciale politiek een coalitiecrisis ontstaat, komen er geen tussentijdse verkiezingen en moeten ze eruit zien te komen.
Nog drie jaar tot verkiezingen
Zo ging het bijvoorbeeld ook in 2019 in Arnhem. Daar ontstond na een politieke crisis een breuk in de coalitie van VVD, D66, GroenLinks en PvdA.
"We wilden de financiële afspraken openbreken om te voorkomen dat we moesten bezuinigen op de zorg. Daar kwamen de partijen niet uit", zegt Cathelijne Bouwkamp, toenmalig wethouder namens GroenLinks. Daarop trokken GroenLinks en PvdA de stekker uit het bestuursakkoord.
Met nog bijna drie jaar te gaan tot de volgende verkiezingen, moest er een oplossing komen voor het stadsbestuur. De toenmalige Gelderse VVD-gedeputeerde Jan Markink en de Amsterdamse GroenLinks-wethouder Rutger Groot Wassink werden gevraagd om die te helpen zoeken. Ze kregen de rol van verkenners, zoals die ook altijd na verkiezingen worden aangewezen.
'Kan het nog gelijmd worden?'
De twee mannen gingen aan de slag en hebben vooral heel veel gepraat. "Met alle fracties, zowel coalitie als oppositie", vertelt Markink. "Dan heb je wel een beeld en ga je de afweging maken: kan het nog gelijmd worden of is het een coalitiebreuk?"
"Uit die gesprekken werd duidelijk dat andere partijen het niet zagen zitten om een nieuwe coalitie te vormen", herinnert toenmalig wethouder Bouwkamp zich. Ook getalsmatig had dat niet de voorkeur om andere partijen toe te voegen aan de coalitie, volgens Groot Wassink.
"Niet iedereen was er blij mee, maar wij kwamen tot de conclusie dat de vier partijen toch met elkaar door moesten", herinnert Groot Wassink zich. Dat was niet eenvoudig, want naast het concrete twistpunt over de zorgkosten was er volgens de beide verkenners een veel groter probleem: de verziekte onderlinge verhoudingen.
'Wantrouwen kanaliseren'
En wat moet je dan doen? "Heel veel praten", aldus Groot Wassink. "We hebben in feite iedereen een spiegel voorgehouden", zegt Markink. "We hebben fractievoorzitters en fractieleden bij elkaar gezet en gezegd: let eens op wat je aan het doen bent."
Wat ook helpt is afspraken op papier zetten, legt Groot Wassink uit. "Je maakt eigenlijk gewoon werkafspraken: hoe ga je met elkaar om?" Een voorbeeld van zo'n afspraak is dat coalitiepartners elkaar niet verrassen met moties en met elkaar overleggen als een van de partners bezwaren ziet.
"Dat soort spelregels zijn een manier om bestaand wantrouwen te kanaliseren", vat de voormalig GroenLinks-verkenner het samen. Maar veel belangrijker is het volgens hem om bijvoorbeeld een hapje met elkaar te gaan eten en zo aan de onderlinge relaties te werken.
'Gooi chagrijn op tafel'
"Ga maar eens een borrel drinken en gooi het chagrijn op tafel, want als je het niet uitspreekt, dan blijft het onderhuids voortwoekeren", licht Groot Wassink toe.
Dat herkent ook toenmalig GroenLinks-wethouder Cathelijne Bouwkamp. "Je moet echt allemaal op tafel kunnen leggen wat voor jou belangrijk is en waar je pijn zit bij het handelen van de ander. Dat is best moeilijk in een soms vijandige sfeer, maar het is echt belangrijk."
Uiteindelijk lukte het na veel gesprekken om de onderlinge verhoudingen te verbeteren en de vier Arnhemse coalitiepartijen samen door te laten gaan. "Politiek is een strijd van idealen, maar je kan elkaar niet de hele tijd willen aftroeven", zegt Bouwkamp.
"Als de politiek alleen nog maar om winnen gaat, dan verliezen we allemaal. Je hebt een tijd van campagne voeren en een tijd van besturen", wil Bouwkamp meegeven. "Dan moet je verzachten, naar elkaar luisteren en elkaar wat gunnen."
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.