Şüpheli ölüm eski bir dosyayı yeniden açtı: Rusya'nın bitmeyen biyolojik silah sırrı! 66 kişinin öldüğü facianın perde arkası

Derleyen: İSMAİL SARI / isari@hurriyet.com.tr | Fotoğraflar: iStock
Oluşturulma Tarihi: Kasım 22, 2026 08:58
Rusya’da genç bir laboratuvar çalışanının şüpheli ölümü, yıllar önce üzeri örtülen karanlık bir geçmişi yeniden gündeme getirdi. Sibirya’daki gelişme, Sovyetler Birliği döneminden kalan ve hâlâ yanıt bekleyen soruları yeniden alevlendirdi. Peki, geçmişte yaşanan o büyük facianın ardında ne vardı? İşte detaylar…


Haberlerimizi Google’da Takip Edin
Gelişmelerden anında haberdar olun.
Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin
Haberin Devamı
Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk kentinde bulunan Sibirya ve Uzak Doğu Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü’nde çalışan 28 yaşındaki laboratuvar görevlisi Darya Shipilova’nın ölümü, uluslararası kamuoyunun dikkatini yeniden biyolojik araştırma tesislerine çevirdi.
2 Ekim’de hayatını kaybeden Shipilova'nın ölüm nedeni, Rus yetkililer tarafından ‘nedeni belirlenemeyen zatürre’ olarak açıklandı. Ancak genç kadının ölümünden önce laboratuvarda tehlikeli bir patojenle temas etmiş olabileceğine ilişkin iddialar, olayın sıradan bir sağlık vakası olmayabileceği yönünde soru işaretleri yarattı.
Russia has been accused of covering up the death of a laboratory technician from a suspected plague leak. Darya Shipilova, 28, was diagnosed with pneumonia of “unknown” origin, according to Rospotrebnadzor, the Russian agency that handles infectious diseases. Russian authorities later downplayed reports despite multiple media outlets finding possible links between the death and a lab accident. 🔗 https://t.co/BQORePsHSa
— The Telegraph (@Telegraph) October 5, 2026
Rus basınında yer alan ve bağımsız olarak doğrulanamayan haberlere göre Shipilova, hastalanmasından yaklaşık bir hafta önce laboratuvarda Yersinia pestis bakterisi içeren bir deney tüpünü yanlışlıkla kırdı. Söz konusu bakteri, vebaya neden olan etken olarak biliniyor. Ölümün ardından Shipilova ile temas kuran yaklaşık 200 kişi de tedbir amacıyla karantinaya alındı. Enstitüde çalışan bazı personelin izolasyona tabi tutulduğu, hastanelerde ise çeşitli kısıtlamalar uygulandığı bildirildi.
Rusya Federal Tüketici Haklarını Koruma ve İnsan Refahını Denetleme Servisi (Rospotrebnadzor), Shipilova’dan alınan örneklerde mesleki faaliyetleriyle bağlantılı herhangi bir mikroorganizmaya rastlanmadığını duyurdu. Yetkililer ayrıca enstitüde tehlikeli patojenlerin karıştığı bir laboratuvar kazasına ilişkin bulgu elde edilmediğini bildirdi.

YAŞANANLAR, YALNIZCA BİR LABORATUVAR ÇALIŞANININ ÖLÜMÜYLE SINIRLI KALMADI
Rus yetkililer 8 Ekim’de Shipilova ile temas kuran kişilere yönelik sağlık kontrollerinin tamamlandığını ve herhangi bir yeni risk tespit edilmediğini açıkladı. Yaklaşık 5 bin laboratuvar testinde tehlikeli patojen bulunmadığı bildirildi. Bununla birlikte, genç araştırmacının ölümüne kesin olarak hangi hastalığın yol açtığına ilişkin belirsizlik uluslararası tartışmaları sona erdirmedi.
Dünya Sağlık Örgütü de olayla ilgili açıklamalarda, ölüm nedeninin kesin olarak belirlenememiş olmasının önemli bir soru işareti oluşturduğuna dikkat çekti. Yaşananlar, yalnızca bir laboratuvar çalışanının ölümüyle sınırlı kalmadı. Rusya’nın biyolojik araştırma altyapısı, Sovyetler Birliği döneminden kalan askerî biyoloji programları ve geçmişte yaşanan gizli laboratuvar kazaları da yeniden gündeme geldi.
GİZLİ ŞARBON FACİASI
Sibirya’daki olayın hatırlattığı en çarpıcı örneklerden biri, 1979 yılında Sovyetler Birliği’nin Sverdlovsk kentinde yaşanan şarbon salgını oldu. Bugünkü adı Yekaterinburg olan kentte, Nisan 1979’da onlarca kişi aniden ağır şekilde hastalanmaya başladı. Hastanelere akın eden hastalarda yüksek ateş, solunum güçlüğü ve kanlı öksürük gibi belirtiler görülüyordu. Bazı hastalar yalnızca birkaç gün içerisinde hayatını kaybediyordu.Kentte korku hızla yayıldı. İşçiler sokakları dezenfekte ediyor, binaların çatılarını hortumlarla yıkıyor, vatandaşlar ise hastalanma endişesiyle evlerinden çıkmamaya çalışıyordu. Babası salgında hayatını kaybeden Alevtina Nekrasova, yıllar sonra Los Angeles Times’a verdiği röportajda o günleri, “Herkes evde, pencereleri ve kapıları sıkıca kapalı bir şekilde, korkudan titreyerek ilk belirtilerin ortaya çıkmasını bekliyordu. Hepimiz öleceğimizi düşünüyorduk” sözleriyle anlatmıştı.
Salgında en az 66 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Sovyet sağlık yetkilileri ise ölümlerin kontamine et tüketiminden kaynaklanan gıda zehirlenmesi sonucu meydana geldiğini ileri sürdü.
Ancak gerçek çok daha farklıydı. Yıllar sonra ortaya çıkan bulgular, salgının kentteki gizli bir askerî biyolojik araştırma tesisinden yayılan şarbon sporlarından kaynaklandığını gösterdi. Havaya karışan sporların solunması sonucunda insanlar inhalasyon şarbonuna yakalanmıştı. Olay, daha sonra biyolojik silah programlarının yol açabileceği sonuçları göstermesi nedeniyle ‘biyolojik Çernobil’ olarak anılmaya başlandı.

GERÇEK 13 YIL SONRA ORTAYA ÇIKTI
Sovyet yönetimi salgının gerçek nedenini uzun süre gizledi. Ancak otopsi yapan doktorların elde ettiği bulgular, resmî açıklamayla örtüşmüyordu. Hayatını kaybedenlerin akciğerlerinde ağır hasar tespit edilirken, bazı otopsilerde dokuların olağan dışı bir görünüm aldığı kaydedildi. Doktorlara cesetlerin özel önlemlerle dezenfekte edilmesi talimatı verildi.
Salgının ardından ölenlerin tamamının mezarlığın aynı bölümüne gömülmesi de dikkat çekti. Bu sırada Batılı basında, kentteki askerî bir tesisten şarbon sızdığına ilişkin haberler yayımlanmaya başladı. ABD istihbaratı da olayın arka planını araştırdı ve Sovyetler Birliği’ni 1972 tarihli Biyolojik Silahlar Sözleşmesi’ni ihlal etmekle suçladı. Moskova yönetimi suçlamaları reddetti. Sovyet bilim insanları 1988 yılında ABD’de Ulusal Bilimler Akademisi’nde yaptıkları sunumda, salgının kontamine et tüketiminden kaynaklandığı tezini savunmayı sürdürdü.

SORU İŞARETLERİ ORTADAN KALKMADI
1992 yılında Amerikalı bilim insanlarından oluşan bir ekip, daha kapsamlı araştırma yapmak üzere Rusya’ya gitti. Harvard Üniversitesi’nden biyolog Matthew Meselson’ın da yer aldığı ekip, salgından hayatını kaybedenlerin otopsi örneklerine ulaşmayı başardı. Patologlar Faina Abramova ve Lev Grinberg’in yıllar önce sakladığı doku örnekleri, araştırmanın seyrini değiştirdi. Doktorlar, Sovyet güvenlik servislerinin kayıtları incelemek istemesine rağmen bazı örnekleri formaldehit içerisinde muhafaza etmişti.
Amerikalı araştırmacılar, bu örnekler üzerinde yaptıkları incelemelerde kurbanların inhalasyon şarbonundan öldüğünü doğruladı. Böylece salgının kontamine et tüketiminden değil, havaya yayılan şarbon sporlarının solunmasından kaynaklandığı bilimsel olarak ortaya konuldu. Araştırmacılar ayrıca kurbanların yaşadıkları ve bulundukları yerleri haritalandırdı. Ortaya çıkan tablo, ölümlerin kentin dışındaki 19 numaralı askeri biyolojik araştırma tesisinin rüzgâr yönünde yoğunlaştığını gösteriyordu.
BİYOLOJİK SİLAH PROGRAMININ İÇİNDEN GELEN İTİRAF
Sverdlovsk faciasının arka planına ilişkin en önemli açıklamalardan biri, Sovyet biyolojik silah programında görev almış bilim insanı Ken Alibek’ten geldi. Sovyetler Birliği’nden ayrılarak ABD’ye iltica eden Alibek, 1992 yılında yaptığı açıklamalarda, Sverdlovsk’taki tesiste yaşananların bir laboratuvar kazasından kaynaklandığını anlattı.
Alibek’e göre tesisteki hava filtrelerinden birinin zamanında değiştirilmemesi, şarbon sporlarının dışarıya yayılmasına neden olmuştu. Sovyetler Birliği’nin gizli biyolojik silah programı Biopreparat içerisinde görev yapan Alibek, 19 numaralı tesisin askeri amaçlarla kullanılabilecek şarbon üretimi yaptığını da ileri sürdü. Söz konusu tesiste, Anthrax 836 olarak bilinen toz formundaki şarbon varyantının üretildiğini belirtti.
Haberin Devamı
Blame It on the Meat: Sverdlovsk and the Limits of Intelligence on Russian Bioweapons https://t.co/qUEdN9rva6 via @Defense Domain
— Robert Petersen (@RobertP48264217) November 13, 2026
RUSYA’NIN BİYOLOJİK ARAŞTIRMA TESİSLERİ YENİDEN GÜNDEMDE
Sibirya’daki son olay, Rusya’nın biyolojik araştırma altyapısına yönelik uluslararası şüpheleri de yeniden gündeme taşıdı. Ken Alibek, Rusya’nın biyolojik silah araştırmaları yürüttüğüne ilişkin şüphelerin göz ardı edilmemesi gerektiğini savunuyor. Alibek, ülkede büyük ölçekli biyolojik araştırma tesislerinin varlığına ve bu altyapıya yapılan yatırımlara dikkat çekiyor.
ABD yönetimi de Rusya’nın Sovyetler Birliği’nden kalan biyolojik silah programını tamamen sona erdirdiğinin doğrulanmadığını savunuyor. Washington, geçmişte askerî amaçlı araştırmalarla ilişkilendirilen bazı tesislerin modernize edildiğine ilişkin endişelerini dile getiriyor. Bu kapsamda dikkat çeken tesislerden biri, Moskova'nın kuzeydoğusunda bulunan Sergiev Posad-6 kompleksi.Washington Post’un 2024 yılında uydu görüntüleri üzerinden yaptığı incelemede, tesiste 2022’den itibaren kapsamlı inşaat faaliyetleri yürütüldüğü ortaya konuldu. Gazetenin analizine göre, 250 bin metrekareyi aşan alanı kapsayan 10 yeni binanın inşasına başlandı. Bazı yapıların yüksek güvenlikli biyolojik araştırma laboratuvarlarının özelliklerini taşıdığı değerlendirildi. Söz konusu görüntüler, Rusya'nın biyolojik araştırma faaliyetlerine ilişkin uluslararası tartışmaları daha da artırdı.
Ancak tesislerdeki inşaat faaliyetleri tek başına biyolojik silah üretildiğini kanıtlamıyor. Rusya'nın mevcut araştırmalarının niteliği ve askeri amaç taşıyıp taşımadığı konusunda uluslararası düzeyde kesinleşmiş bir tespit bulunmuyor.Ancak tesislerdeki inşaat faaliyetleri tek başına biyolojik silah üretildiğini kanıtlamıyor. Rusya'nın mevcut araştırmalarının niteliği ve askeri amaç taşıyıp taşımadığı konusunda uluslararası düzeyde kesinleşmiş bir tespit bulunmuyor.
Daily Mail’in “The 'biological Chernobyl' lab leak that Russia covered up as ‘food poisoning’: How dozens died frothing at the mouth after anthrax blunder at bioweapons unit” başlıklı haberinden derlenmiştir.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.