Planbureau ziet klimaatbeleid vastlopen: 'Enorme kloof tussen ambitie en beleid'

De uitstoot van gassen die de aarde opwarmen daalt niet meer, klimaatdoelen zijn ver buiten bereik en ons land blijft voor energie nog jaren afhankelijk van gas, steenkool en olie uit het buitenland.

Dat stelt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vast in een rapport over het klimaat- en energiebeleid dat jaarlijks verschijnt rond Prinsjesdag.

Hoewel die conclusies niet erg anders zijn dan voorgaande jaren, klinken de onderzoekers steeds bezorgder. De aanpak van klimaatverandering zou vastlopen, en zonder nieuwe plannen gaat ons land de zichzelf gestelde doelen niet halen. Op deze koers mist ons land waarschijnlijk zijn streefdoel voor 2030. En komt niet in de buurt van de ambities voor de tientallen jaren erna.

"We geven drie jaar op rij al aan dat de kans dat we het doel voor 2030 halen heel erg klein is", zegt Marko Hekkert, directeur van het PBL. "Dit jaar hebben we voor het eerst gekeken naar 2040. Wat je ziet is echt een enorme kloof tussen de ambitie aan de ene kant en het beleid aan de andere kant. Dat is nieuwe informatie waar het kabinet echt rekenschap van moet geven. Wij hopen dat dat leidt tot een stevige beleidsaanpassing in de komende periode."

Politieke impasses

"De doelen zijn inderdaad ver weg", reageert minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. "Dat heeft ook het kabinet geconstateerd. We blijven natuurlijk alles op alles zetten om nog zo veel mogelijk te doen voor die 2030-doelen, maar het is moeilijk om het te halen."

Politieke wisselvalligheid is volgens het PBL de belangrijkste oorzaak van het vastlopen van de overstap naar duurzame energie. Afgelopen jaren volgden kabinetten elkaar snel op waardoor plannen telkens veranderden. "Het probleem van beleid dat niet consistent wordt uitgevoerd is dat het niet leidt tot een continue daling van de emissies", zegt PBL-directeur Hekkert.

Ook de minister ziet dit als probleem. "Stabiliteit van beleid is voor iedereen belangrijk. Dat betekent dat bedrijven ook de rust hebben om te investeren en die beslissingen ook durven te nemen. Ik denk dat de wisselingen in beleid mensen ook wel eens onzeker hebben gemaakt."

Om weer vaart te krijgen, zijn volgens het PBL ambitieuze plannen nodig in Den Haag en Brussel. Maar de politieke aandacht voor klimaat is verschoven naar bijvoorbeeld defensie en de concurrentie met China. In juli presenteerde klimaatcommissaris Wopke Hoekstra juist voorstellen om het Europese klimaatbeleid te versoepelen zodat de industrie kan blijven concurreren.

Kabels en leidingen vertraagd

Er zijn ook praktische oorzaken waardoor de energietransitie vastloopt. Het stroomnet zit overvol en er zijn dringend nieuwe hoogspanningsstations en kabels nodig. De bouw gaat niet snel genoeg. Tienduizenden bedrijven en mensen die willen verduurzamen staan op wachtlijsten. Afgelopen vrijdag maakte het kabinet maatregelen bekend om de bouw te versnellen, maar tot dusver worden wachtlijsten vooral langer.

Ook vertraagd zijn de bouw van waterstofleidingen en bouwprojecten om broeikasgassen af te vangen en op te slaan. Zolang deze niet klaar zijn, kunnen met name bedrijven uit de zware industrie nauwelijks verduurzamen. Het gebrek aan technisch personeel en traag verlenen van vergunningen hindert bouwplannen.

Wat je ziet is echt een enorme kloof tussen de ambitie aan de ene kant en het beleid aan de andere kant.

Toch zien de onderzoekers ook positieve ontwikkelingen. Zo gaat de verduurzaming van het vervoer steeds sneller. Dieselauto's gebruiken vaker biobrandstoffen en elektrisch rijden wint terrein. De kans dat de vervoerssector zijn doelen haalt, is afgelopen jaar juist groter geworden.

Beleid en blokkade

Dit is te danken aan succesvol beleid, stelt het PBL. Door innovatie zijn elektrische auto's, bussen en vrachtwagens enorm ontwikkeld. En door Europese afspraken is het financieel steeds aantrekkelijker duurzaam te rijden. "Het succes van de mobiliteit is het continu inzetten op innovatie en het veranderen van de oude technologie naar de nieuwe technologie. Dat wordt door beleid afgedwongen en nu ook consistent doorgevoerd", zegt PBL-directeur Hekkert.

Natuurlijk maakt ook de situatie in de wereld elektrisch rijden aantrekkelijker. Door de Iran-oorlog is het vervoer van ruwe en geraffineerde olie via de straat van Hormuz, en inmiddels ook de Bab al-Mandab-straat, verstoord. En door Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen komt minder diesel op de wereldmarkt.

Minister Van Veldhoven: "De hoge prijzen aan de pomp maken natuurlijk ook dat mensen zeggen: ik wil graag van die drie euro per liter naar een elektrische auto. Daarbij moeten we er wel weer voor zorgen dat iedereen dat kan meemaken, en dat niet een kleine groep achterblijft."