Cóż tam, panowie, w polityce? To już trzy lata rządów koalicji 15 października

Dziś mijają trzy lata od wyborów, w których koalicja 15 października przejęła władzę po rządach PiS. Koalicję zawiązali: Donald Tusk - Koalicja Obywatelska, Szymon Hołownia i Władysław Kosiniak-Kamysz - Trzecia Droga (Polska 2050 i PSL) oraz Włodzimierz Czarzasty i Robert Biedroń - Lewica. Układ przeszedł istotne zmiany. Zakończył się m.in. wspólny projekt PSL i Polski 2050. Jakie sukcesy ma na swoim koncie koalicja rządząca, a co nie wyszło?

Liderzy koalicji 15 października po podpisaniu umowę koalicyjnej, 2023; fot. Piotr Molecki /East News

PiS zgarnęło rząd dusz, ale nie miało z kim stworzyć koalicji

W wyborach 15 października 2023 roku Prawo i Sprawiedliwość zdobyło najwięcej głosów, ale nie uzyskało większości w Sejmie. KO, Trzecia Droga - wspólny projekt Polski 2050 i PSL - oraz Nowa Lewica zdobyły łącznie większość mandatów. 10 listopada liderzy tych ugrupowań podpisali umowę koalicyjną, a 13 grudnia powstał rząd Donalda Tuska. Wicepremierami zostali wówczas szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz z PSL oraz szef resortu cyfryzacji Krzysztof Gawkowski z Nowej Lewicy. Marszałkiem Sejmu zaś Szymon Hołownia. Umowa koalicyjna przewidywała, że w połowie kadencji zastąpi go Włodzimierz Czarzasty - co też nastąpiło 18 listopada 2025 roku. W lipcu 2025 roku do grona wicepremierów dołączył minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski. 

Pierwsze miesiące współpracy koalicji upłynęły pod znakiem zmian w instytucjach państwowych i sporów z opozycją. Jednym z najbardziej newralgicznych działań były zmiany w mediach publicznych przeprowadzone w grudniu 2023 roku przez ówczesnego ministra kultury Bartłomieja Sienkiewicza. Równolegle rząd rozpoczął działania dotyczące rozliczeń poprzedniej władzy, które jednak nie powiodły się tak, wyborcy tego oczekiwali. Rządowi udało się odblokować fundusze europejskie, w tym z Krajowego Planu Odbudowy, który miał wesprzeć państwa UE po pandemii koronawirusa. 

Sukcesy i porażki, czyli zamiast szklanych domów - wciąż plac budowy

W ciągu minionych trzech lat poza odblokowaniem środków z KPO rządząca koalicja podniosła wynagrodzenia dla nauczycieli, przywróciła finansowanie in vitro, wprowadziła pełny dostęp do darmowych badań prenatalnych, wprowadziła też m.in. program Aktywny Rodzic i rentę wdowią. Zwiększono także wydatki na obronność i wynegocjowano największy pakiet pożyczek w ramach unijnego programu zbrojeniowego SAFE. Doprowadzono też m.in. do tego, że ocena z religii została wykreślona ze świadectw szkolnych, zlikwidowano prace domowe na ocenę, a VAT dla sektora „beauty” został obniżony do 8 proc. Przywrócono też finansowanie Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.

Współpracę koalicjantów utrudniały przez minione trzy lata różnice programowe, w tym w sprawach światopoglądowych. Tylko częściowo udało się porozumieć w sprawie związków partnerskich, a do kwestii liberalizacji przepisów aborcyjnych powrócono dopiero w ostatnich tygodniach. Nie zlikwidowano też Funduszu Kościelnego, nie wprowadzono zapowiadanych dopłat do najmu dla młodych, nie przeprowadzono reformy ochrony zdrowia. Największe rozczarowanie wyborców dotyczy jednak, jak wynika z sondaży, niedostateczne tempo zmian rozliczeń rządów PiS. Nie doszło do postawienia kluczowych polityków poprzedniej władzy przed Trybunałem Stanu. Postępowania i audyty trwają, ale politycznych finałów w większości brak.

Różnice między koalicjantami stały się szczególnie widoczne w przypadku Trzeciej Drogi, która w wyborach parlamentarnych połączyła PSL i Polskę 2050. Obie partie wystawiły też wspólną listę w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2024 roku, uzyskując jednak znacznie mniej głosów niż przed rokiem. W czerwcu 2025 roku PSL zdecydowało o zakończeniu współpracy w ramach Trzeciej Drogi, pozostając w koalicji rządzącej.

Porażka w wyborach prezydenckich

Istotne dla rządu Donalda Tuska były także ubiegłoroczne wybory prezydenckie. Porażka kandydata KO - prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego skutkowała wystąpieniem przez Donald Tuska o wotum zaufania dla rządu, które otrzymał w Sejmie. Wydaje się też, że zawiodła strategia wzajemnego atakowania się przez kandydatów koalicjantów - i to przy przeważającej liczbie kandydatów prawicowych. 

Wygrana w wyborach prezydenckich kandydata PiS Karola Nawrockiego oznaczała dla rządu trudną kohabitację. Wiąże się to m.in. z licznymi wetami do rządowych ustaw, z których najgłośniejsze to weto do ustawy o SAFE. Program ten umożliwia państwom UE pozyskiwanie pożyczek na zbrojenia.

Rządowy lifting

W lipcu ubiegłego roku przeprowadzono rekonstrukcję rządu. Waldemar Żurek zastąpił na stanowisku ministra sprawiedliwości Adama Bodnara, Marcin Kierwiński został szefem MSWiA, Stefan Krajewski ministrem rolnictwa, Jakub Rutnicki ministrem sportu, Wojciech Balczun szefem MAP, a Miłosz Motyka ministrem energii. Zlikwidowano Ministerstwo Przemysłu.

W listopadzie ubiegłego roku zgodnie z ustaleniami koalicyjnymi, Szymon Hołownia ustąpił z funkcji marszałka Sejmu. Zastąpił go lider Nowej Lewicy - Włodzimierz Czarzasty.

W 2026 roku doszło do przetasowania w obozie Polski 2050. W wyniku wewnętrznych sporów część parlamentarzystów tego ugrupowania odeszła i w lutym utworzyła klub parlamentarny Centrum skupiony wokół Pauliny Hennig-Kloski, a następnie partię Unia Cetrum. Rozłam osłabił liczebnie klub Polski 2050, ale jego uczestnicy nadal deklarują współpracę z rządem. Sam Tusk wielokrotnie zapewniał, że zmiany w obozie koalicjanta nie zagrożą stabilności większości parlamentarnej.

Po trzech latach koalicja 15 października pozostaje u władzy, choć w nieco innym układzie wewnętrznym. Na rok przed wyborami nie jest pewne, które ugrupowania wystartują w przyszłorocznych wyborach parlamentarnych oddzielnie, a które utworzą ewentualnie wspólne listy.

Perspektywę na drugą z rzędu, a historycznie czwartą kadencję Donalda Tuska na fotelu premiera komplikuje obecnie sytuacja mniejszych ugrupowań, wchodzących w skład koalicji 15 października. 

Po rozpadzie Trzeciej Drogi, podziale Polski 2050 i rywalizacji na lewicy między Nową Lewicą a Partią Razem kluczowe przed najbliższymi wyborami parlamentarnymi wydaje się uzgodnienie strategii nie tylko na kampanię, ale i formułę startu w tych wyborach.