Ekmek, eğitim, özgürlük!

Atina ve Selanik sokakları 17 Kasım’da her yıl olduğu gibi, “Ekmek, eğitim, özgürlük! / Psomi, pedia, eleftheria!” sloganını haykıranlarla doldu. 1973’te iktidarda bulunan askeri cunta yönetimine karşı Atina Ulusal Teknik Üniversitesi’ndeki işgal ve direniş eyleminde yaşamını yitirenleri anma törenleri çerçevesinde düzenlenen yürüyüşe sendikalar ve öğrenci derneklerinin yanı sıra siyasi partiler ve halk katıldı.
“17 Kasım Öğrenci Ayaklanması”nın önemini yansıtan söylemler hâlâ kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Üç gün süren direniş, 1967’de askeri darbeyle yönetime el koyan “Albaylar Cuntası”na karşı verilen halk mücadelesinin sembolü olarak kabul ediliyor.
BURASI POLİTEKNİK!
Askeri diktatörlüğe karşı mücadelenin dönüm noktası olarak görülen eylem sırasında öğrencilerin kurduğu korsan radyodan bütün Atina’ya “Burası Politeknik! Burası Politeknik! Özgürlük mücadelesi veren öğrencilerin ve Yunanların radyo istasyonu size sesleniyor!” diye haykıran kişi, sonradan politikaya atılan, denizcilik ve balıkçılık politikalarından sorumlu AB komiseri olarak da görev yapmış olan Maria Damanaki idi. Aradan geçen 53 yılda belleklerden silinmeyen bu cümleler pek çok okulda yine yankılandı.
Politeknik kampüsündeki radyodan yayın yapan öğrencilerin halkı, işçi ve emekçilerini cuntaya karşı özgürlük mücadelesine katılmaya çağırdığı bildirilerle eylem dalga dalga büyürken polislerin müdahalesinin yetersiz kaldığına karar veren Yorgos Papadopoulos liderliğindeki cunta yönetimi, askerleri de devreye sokmuştu. Ardından 14 Kasım’da başlayan direniş, 17 Kasım 1973’te sabaha karşı bir tankın Politeknik’in demir kapısını devirerek bahçeye girmesiyle sona ermişti. Resmi kayıtlara göre 24 kişinin yaşamını yitirdiği (ama hâlâ ölü sayısı hakkında polemiğin sürdüğü), yüzlercesinin yaralandığı ve tutuklandığı olaylardan sonra cunta üyesi Tuğgeneral Dimitrios İoannidis 25 Kasım’da Papadopoulos ve (aynı yılın eylül ayında başbakanlığa atanmış olan) Spiros Markezinis yönetimini devirmeye yönelik bir karşı darbe örgütlemişti.
Sonrasında General Fedon Gizikis cumhurbaşkanı, Adamantios Andruçopulos başbakan ilan edilmişse de “görünmez diktatör” olarak adlandırılan İoannidis arka planda ülkeyi yöneten kişi olmuştu.
KİTLELERİN ESİN KAYNAĞI
Politeknik ayaklanmasının ardından askeri dikta yönetimi sona ermiş ancak İoannidis bunu Markezinis’in başlattığı “liberalizasyon” dönemine son vermek için bir araç olarak kullanmıştı. Atina Politeknik’ten, Selanik ve Patras’a kadar yayılan direnişten önce Papadopoulos cuntası sivilleşme yönüne gitmişti. Direnişten birkaç ay önce eski politikacı Markezinis’i, cumhurbaşkanı olan diktatör Papadopoulos başbakan tayin etmiş, o da sivil bir hükümet kurmuş ve bazı özgürleştirme önlemleri alınmıştı. Yani sivil hükümet ön plandaydı ancak arkada askeri cunta vardı.
Bu, yıllar sonra Türkiye’deki 12 Eylül darbesinin gelişmesine benziyor, yani Kenan Evren cumhurbaşkanı seçildi ve Turgut Özal’ı öne koydu.
Yunanistan’da Teknik Üniversite olayıyla bu süreç gerçekleşmedi ve ardından ikinci bir darbe oldu. Gölgede yaşayan İoannidis, Papadopoulos’u devirdi, ülke yeni ve daha sert bir askeri rejimle karşı karşıya kaldı. Markezinis sivil olduğundan şiddet kullanılmasına pek taraftar değildi. İsyan büyüyünce askeri cunta rahatsız olmaya başladı ve şiddet kullanma kararı aldı. Bu aynı anda hem Atina’da hem de Selanik’te yaşandı.
İoannidis’in 15 Temmuz 1974’te Başpiskopos III. Makarios’a karşı darbe girişiminin ardından gelen Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan kısa bir süre sonra cunta devrilmiş, Fransa’dan çağrılan Konstantinos Karamanlis başbakan olmuştu. Bu süreçte oynadığı rolden öte, Politeknik direnişi kitlelere esin kaynağı olmaya devam edecekmiş gibi görünüyor.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.