Zbiornik Kachowski w Ukrainie. Przepadają szanse na odkrycia

Po opróżnieniu zbiornika Kachowskiego na Dnieprze w Ukrainie archeolodzy dostali rzadką szansę, by zajrzeć na tereny przez dekady ukryte pod wodą. Odsłonięty krajobraz może kryć ślady osadnictwa od późnego paleolitu, przez epokę brązu i miasto Złotej Ordy, aż po obiekty związane z Kozakami zaporoskimi.

Zbiornik Kachowka kryje, zdaniem archeologów, wiele przeoczonych przed laty skarbów, stanowiących ślady dawnych osad i cywilzacji

Źródło zdjęć: © PAP | Oliver Weiken

16 września 2026, 08:51

Najważniejsze informacje:

• Zalany od lat 50. XX wieku obszar miał ok. 200 tys. ha i był zasiedlany od prehistorii po czasy nowożytne.
• Wcześniejsze badania wskazywały m.in. na osadę Babino III z epoki brązu oraz relikty ośrodka Złotej Ordy Mamai-Sarai (Shehr al-Jedid).
• Wojna i nielegalne wykopaliska utrudniają dokumentowanie znalezisk i grożą utratą danych naukowych.

Dno zbiornika, utworzonego w latach 50. XX wieku na Dnieprze, obejmowało ok. 200 tys. ha terenów, które – jak wynika z dotychczasowych ustaleń – były zamieszkiwane od późnego paleolitu aż po czasy nowożytne. Jak podaje portal focus.pl, jeszcze przed zalaniem prowadzono tam prace archeologiczne.

Jednym z ważniejszych odkryć była osada Babino III z epoki brązu (ok. 2100-1600 p.n.e.), gdzie znaleziono charakterystyczną ceramikę, później wykorzystywaną jako punkt odniesienia w badaniach nad kulturami epoki brązu na ukraińskim stepie.

Mamai-Sarai i stanowiska nad Dnieprem: co może kryć odsłonięty teren

Znacznie późniejszą warstwę historii tworzą pozostałości miasta Złotej Ordy, identyfikowanego jako Mamai-Sarai, czyli Shehr al-Jedid. Część XIV-wiecznego ośrodka znalazła się pod wodą, a archeolodzy podkreślają znaczenie obszarów położonych najbliżej dawnego koryta Dniepru.

To były przez wieki tereny zalewowe, gdzie powstawały osady zależne od rzeki, rybołówstwa i lokalnych zasobów. Ich ślady mogą wyglądać inaczej niż stanowiska na wyżej położonych obszarach.

Odsłonięty krajobraz ma też znaczenie dla historii Kozaków zaporoskich. Dolina Dniepru i Wielki Ług należały do najważniejszych obszarów ich działalności od XVI do XVIII wieku. Na wyspach i terenach, które później przykryła woda, znajdowały się kozackie sicze, czyli samorządne ośrodki wojskowe. Opisano dotąd kilka takich miejsc, ale badacze zakładają, że kolejne mogą nadal czekać na identyfikację.

Wojna i nielegalne wykopaliska utrudniają badania w Ukrainie

Pierwsze znaleziska po opróżnieniu zbiornika pokazały, jak wiele mogło pozostawać ukryte pod wodą. W 2023 r. na wyspie Chortyca odnaleziono drewnianą łódź. Początkowo liczono, że może to być wczesna kozacka czajka, jednak ostatecznie ustalono, że to starsza dłubanka wykonana z pnia drzewa, o długości ok. 6,7 m. Znalezisko ma znaczenie, bo pozwala śledzić rozwój konstrukcji łodzi, które w przyszłości doprowadziły do powstania charakterystycznych czajek.

Jednocześnie archeolodzy nie mogą prowadzić prac w pełnym zakresie. Wojna ogranicza dostęp do wielu stanowisk, część miejsc uległa uszkodzeniu w wyniku działań wojskowych, a odsłonięte tereny przyciągają poszukiwaczy skarbów.

Nielegalne wykopaliska oznaczają wydobywanie monet, broni i innych artefaktów bez dokumentacji, a to dla naukowców przekłada się na bezpowrotną utratę informacji o kontekście znalezisk. Przyszłość badań zależy też od decyzji, jaki będzie los infrastruktury kachowskiej i czy zbiornik zostanie odbudowany.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce