Canada twijfelt tussen Saab en Lockheed Martin door tekort aan gevechtspiloten

• Ernstig personeelstekort bedreigt het operationele succes van Canada, ongeacht welk vliegtuig het kiest.
• Het onderhouden van twee afzonderlijke straalvloot zou de toch al overbelaste Royal Canadian Air Force overweldigen.
• Superieure sensorfusie maakt de F-35 tot de meest duurzame strategische keuze voor langdurige aansluiting bij de NAVO.

Canada weegt momenteel de voordelen af van de aanschaf van Zweedse Saab JAS-39 Gripens ten opzichte van Amerikaanse Lockheed Martin F-35’s, maar het debat is verschoven van hardware naar personeel.

Een kritiek tekort aan gekwalificeerde piloten en ondersteunend personeel betekent dat het simpelweg verhogen van het aantal vliegtuigen geen garantie biedt voor operationeel succes. Deze personeelscrisis kwam in de schijnwerpers te staan nadat handelsspanningen met de VS afgelopen maart aanleiding gaven tot een herziening van de aankoopplannen.

Organisatorische druk

De voormalige plaatsvervangend commandant van NORAD en gepensioneerde luitenant-generaal Alain Pelletier heeft zijn bezorgdheid geuit dat het beheer van twee verschillende vliegtuigtypes de Royal Canadian Air Force (RCAF) zou overbelasten.

Hij stelt dat het leger niet zomaar de benodigde experts en instructeurs kan dupliceren, en waarschuwt dat een gelijktijdige overgang naar twee afzonderlijke vloten, terwijl er al een tekort aan personeel is, aanzienlijke organisatorische druk zou veroorzaken.

Tekortkomingen in infrastructuur en opleiding

Deze zorgen worden herhaald in een rapport uit 2025 van de auditeur-generaal, waarin wordt aangegeven dat het opleidingsprogramma voor de F-35 ontoereikend is om tegen de periode 2032-2033 de volledige operationele capaciteit te bereiken.

Het rapport wijst verder op een tekort aan onderhoudstechnici en onthult dat essentiële faciliteiten in Bagotville en Cold Lake meer dan drie jaar achterlopen op hun bouwschema’s. Adjunct-auditor-generaal Andrew Hayes benadrukte tegenover een Senaatscommissie dat de aankoop van meer straaljagers, waaronder die uit Australië, zinloos is zonder het geschoolde personeel dat nodig is om aan de verplichtingen van de NAVO en NORAD te voldoen.

De inzet voor de F-35

Ondanks deze hindernissen blijft de Canadese regering vasthouden aan haar toezegging inzake de F-35. Hoewel het totale aantal aan te schaffen vliegtuigen nog niet bekend is gemaakt, heeft Ottawa al 16 straaljagers vastgelegd en is men begonnen met de financiering van uitrusting voor nog eens 14 toestellen.

Volgens officiële planningen zal de opleiding in 2026 van start gaan op de Luke Air Force Base in Arizona, waarna de overgang naar Canadese operaties in 2028 begint.

Binnenlandse strategie van Saab

Om concurrerend te blijven, heeft Saab de Gripen gepositioneerd als een levensvatbaar alternatief. Deze inspanning kreeg in juli 2026 een impuls toen Magellan Aerospace en GE Aerospace een memorandum van overeenstemming ondertekenden om binnenlandse ondersteuning te bieden voor de F414-motor van de Gripen E, met als doel het opbouwen van eigen lucht- en ruimtevaartdeskundigheid binnen Canada.

Deze overeenkomst houdt echter geen formele aankoop in.

All-domain awareness

Vanuit strategisch perspectief pleit luitenant-generaal Pelletier voor de F-35, waarbij hij verwijst naar de superieure multisensorfusie ervan. Hij is van mening dat deze technologie, die verschillende datastromen integreert tot één tactisch beeld, een doorslaggevend voordeel biedt ten opzichte van tegenstanders.

Volgens Pelletier is de F-35 de meest duurzame keuze voor de komende drie decennia en sluit deze aan bij de normen van de NAVO-bondgenoten. Hij merkt verder op dat dergelijke capaciteiten van vitaal belang zijn voor all-domain awareness, waardoor Canada niet alleen het luchtruim kan bewaken, maar ook maritieme dreigingen van landen als China en Rusland.

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!