Pensioen een zwart gat voor steeds meer mensen die in buitenland werken

Steeds meer Nederlanders wonen of werken een deel van hun leven in een ander Europees land. Precies zoals ooit de bedoeling was van de Europese Unie: het vrije verkeer van personen moet de Europese economie sterker maken. Daardoor bouwt een steeds grotere groep mensen pensioen op in verschillende EU-landen.

Maar hoeveel ze hebben gespaard voor later kunnen ze niet inzien. Er is geen instelling die al hun pensioenaanspraken verzamelt.

"Het is superingewikkeld", zegt de Duitse Lisa Brüggen. "Ik kan niet zomaar de bedragen optellen die ik zie op het Nederlandse mijnpensioenoverzicht.nl en het Duitse portal, want die bedragen worden anders berekend."

Bouw en horeca

Als iemand het zou moeten begrijpen, is zij het wel. Brüggen is hoogleraar financiële dienstverlening aan de Universiteit Maastricht en directeur van Netspar, het kennisinstituut voor pensioen in Nederland.

Omdat ze een deel van haar leven in Duitsland heeft gewoond, zal ze geen volledige AOW krijgen. "Daartegenover staan pensioenrechten die ik in Duitsland heb opgebouwd. Daardoor is het moeilijk om een goed beeld te krijgen van mijn totale toekomstige pensioeninkomen."

Vooral in de bouw, de horeca en het transport verhuizen mensen vaak tussen EU-landen, heeft de Europese Commissie in kaart gebracht(opent in nieuw venster). Dit zijn sectoren waar de salarissen vaak lager zijn en pensioenarmoede een risico is.

Naar Nederland komen veel mensen uit Polen, Roemenië en Spanje om te werken, om later terug te verhuizen. Het pensioen dat ze hier hebben opgebouwd, blijft vaak liggen.

Alleen al bij pensioenfonds APB zitten zo'n 18.000 deelnemers die nu met pensioen zijn, maar geen aanspraak maken op hun geld. Sommigen zijn buitenlanders. Het gaat ook om Nederlanders die nu in het buitenland wonen.

Het fonds mag volgens de pensioenwet niet zelf aan de slag gaan om deze mensen op te sporen, zegt een woordvoerder. Uitwisseling van gegevens is niet toegestaan op grond van privacywet- en regelgeving.

Zelf onthouden

Dat mensen in pensioenarmoede belanden is niet gunstig voor de Europese economie. En vaak is het niet eens nodig, omdat ze ergens dus wel pensioen hebben opgebouwd.

Waar het geld zit en hoe ze eraan moeten komen, dat is de crux. Iemand die decennia geleden pensioen opbouwde bij verschillende pensioenfondsen in het buitenland, moet die zelf onthouden en aanschrijven als het pensioendatum nadert.

"Voor arbeidsmigranten is dit een grote uitdaging. Dat is nu al een grote groep, die enorm gaat groeien de komende jaren", zegt Jelle Lössbroek, onderzoeker arbeidsmigratie aan de Radboud University.

Europees platform

Er wordt gewerkt aan een Europees platform, Find Your Pension, dat alle pensioenpotten van burgers op één plek wil verzamelen. Dat moet duidelijk maken waar iemand pensioen heeft opgebouwd, hoeveel het is, en hoe ze het kunnen aanvragen. Maar Nederland is niet aangesloten bij Find Your Pension.

De Europese Unie heeft geen formele invloed op de pensioenen. "Daarom moeten lidstaten zelf inzien dat het belangrijk is dat burgers inzicht krijgen in hun oudedagvoorziening, en zich aansluiten bij het portal", zegt Claudia Wegner-Wahnschaffe, voorzitter van de organisatie achter Find Your Pension, en ook werkzaam bij het Duitse pensioenfonds VBL. "Vaak houdt dat in dat nationale wetten moeten worden aangepast."

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken en Werk moet de Nederlandse pensioenwet worden gewijzigd, om veilige datadeling te waarborgen. "Het kabinet is druk bezig om ervoor te zorgen dat ook Nederland zich kan aansluiten."

België en Frankrijk

Stefan Taubert, directeur van het pensioenregister dat alle informatie over burgers moet gaan verstrekken, hoopt dat Nederland zich "echt zo snel mogelijk" aansluit. Maar voor 2028 is niet waarschijnlijk. "Het is zeer onzeker hoe wetgevingsprocessen lopen in Nederland, we hebben wel ervaring met kabinetten die vallen. Dan kan het nog langer duren."

Het is daarnaast ook de vraag of Find Your Pension ook echt nuttig zal zijn voor burgers. Claudia Wegner-Wahnschaffe zegt dat zij en haar collega's al meer dan tien jaar bezig zijn met het project. Het zou slechts mogelijk zijn om persoonlijke pensioeninformatie op te halen uit twee landen: België en Frankrijk. Maar ook dat lukt niet helemaal, merken burgers die dit uitproberen. De organisatie achter Find Your Pension kan niet zeggen hoe dat komt.