Tom Bonte over de vernieuwde AB: 'Muziek is zoveel meer dan een concert organiseren'

Zeg tegen de AB niet langer concertzaal, zeg muziekhuis. Of zoals het in zijn nieuwe baseline klinkt: ‘Home of Music’. Die thuishaven wordt deze week in al haar veelkantige diversiteit getoond tijdens een bonte, vijf dagen durende Housewarming.

“Ik ken betere behangers”, grijnst Tom Bonte. De AB-directeur monstert de inderhaast tegen de gevel gelijmde affiches met ‘Home of Music’ die het hoekpand van de Steenstraat en de Anspachlaan klaarstomen voor de Housewarming. Hier huisde lang een schimmig café gerund door Albanezen waar volgens de AB-directeur véél te krijgen was, maar geen pintjes. Volgend voorjaar komt op die plek het nieuwe AB-café, een (uitgesteld) sluitstuk van alweer een nieuwe fase in de transformatie van de concertzaal.

Het vrijkomen van dat hoekpand was een onverwachte opportuniteit, ze zat niet in de oorspronkelijke renovatieplannen die eind jaren 2010 op de tekentafel van directeur ad interim Marc Vrebos belandden. De AB stapte naar concessiehouder Brouwerij Haacht en die zag er een mooi uithangbord in. “De hele AB schenkt nu Super 8”, lacht Bonte. Een mooie win-win.

"Muziek is multi-inzetbaar. Waarom zou je je gebouw alleen ’s avonds gebruiken?"

Algemeen directeur Ancienne Belgique

De make-over die de AB deze week in de kijker zet, is de grootste van de voorbije veertig jaar. Begin jaren 1990 werd de zaal grondig verbouwd, maar dat was binnen de contouren van de bestaande ruimtes. Vandaag zijn er veel vierkante meters bijgekomen, onder meer door twee panden in de Steenstraat in te palmen waar voorheen het Muziekcentrum en het Vlaams-Marokkaans culturenhuis Darna huisden. In AB Connect kan vergaderd worden in zalen met namen als ‘Arno’ en ‘Frontal’, maar er is vooral ook extra publieke ruimte.

Kom van dat dak af

De voornaamste ingrepen bij de huidige verbouwing zijn het verdwijnen van het oude café en het restaurant. In de plaats zit een imposante trappenhal die op de eerste etage toegang biedt tot het vernieuwde AB Salon, een ruimte voor intieme en experimentele muziek, talks, projecties en residenties – het voorbije halfjaar gingen onder meer Fenne Kuppens en Gala Dragot er al aan de slag. Maar de trap leidt ook naar de Antenna, een multifunctionele ruimte die plek zal bieden aan jonge makers, lezingen en workshops en die deel zal uitmaken van AB Lab, de noemer waaronder de AB zijn ondersteuning van jong talent uitbouwt.

“Eigenlijk zou hier het nieuwe restaurant komen”, zegt communicatieverantwoordelijke Jens Van den Wyngaert terwijl hij de deur van de Antenna openzwaait. De keuken is in full operation-modus, maar het plan om zelf nog maaltijden te serveren, laat het concerthuis varen. “De multifunctionele Antenna is een betere invulling. De keuken zouden we vooral ten dienste willen stellen van andere organisaties, zoals bijvoorbeeld Groot Eiland, of een van de vele Brusselse collectieven.”

Ook het dakterras, dat oorspronkelijk toegankelijk zou zijn voor de restaurant- en cafégangers, zal slechts voor speciale gelegenheden opengesteld worden, of voor wie de Antenna-ruimte afhuurt. Het is nochtans een prachtige plek die uitzicht biedt op die wonderlijke wirwar van gebouwen die de skyline van Brussel vormen. “Klopt”, knikt Van den Weyngaert, “maar we moeten de relatie met onze buren ook onderhouden. Er was grote bezorgdheid over lawaaioverlast.”

Een dakterras is sowieso ook een drempel, weet Bonte van toen hij nog aan het roer stond van de Beursschouwburg. “Naar de vijfde verdieping klimmen om iets te gaan drinken, dat is een concept waar veel architecten heel enthousiast over zijn, maar in de praktijk loopt zoiets moeilijk. In die zin is het hoekcafé een godsgeschenk, en het geeft ook veel meer smoel.”

Geen business as usual

Van op het dakterras wordt de ongerijmde constellatie van de concertzaal, geprankt tussen de Anspachlaan, Steen- en Lollepotstraat, nog wat duidelijker. Tussen de trappenhal en het hoekcafé bevinden zich zelfs nog altijd een paar woningen. “Dat is een wankel evenwicht”, beaamt Bonte. “Deze omgeving is ook ingekleurd als woonbuurt.” Hij is stellig dat de huidige uitbreiding geen extra hinder zal veroorzaken. “In de Steenstraat houden we het luw. En het nieuwe café zal voor minder overlast zorgen dan zijn vorige uitbaters.”

"Naar de vijfde verdieping klimmen om iets te gaan drinken, dat is een concept waar veel architecten heel enthousiast over zijn, maar in de praktijk loopt zoiets moeilijk. In die zin is het hoekcafé een godsgeschenk"

Tom Bonte

Algemeen directeur Ancienne Belgique

Bij zijn aanstelling zes jaar terug opperde de directeur meteen het idee om van de AB een huis te maken dat 24/7 openstond om muziek te beleven. Na de opgelegde cesuur door corona wilde hij dan ook vooral níét terug naar business as usual. “Dat was en is nog altijd de ultieme doelstelling, maar in de praktijk hebben we die uitbreiding, voorlopig, moeten downscalen”, geeft hij toe. “De personeelskosten zijn een realiteit waar je niet omheen kunt. We zullen eerst kijken wat er nu draait.”

Dat is heel wat. Deze week zet de Housewarming het muziekhuis op zijn kop met screenings,sound healing sessions, een workshop soundscape painting, een braderie, een expo, een pop-upbar en muzikaal spektakel van het Bankra Bike Soundsystem en het Sound of Brussels Orchestra. Een week later trapt Nederbelg Fulco de Kleine boterhammen op gang, middagconcerten die het overgangsjaar zonder Boterhammen in het Park moeten goedmaken. Op zondagvoormiddag vangt het Salon melomanen op die het spoor naar de kerk bijster zijn. En in de Club, een perfect geïsoleerde box in a box, wordt geëxperimenteerd met clubby all nighters.

Breder draagvlak

“’s Avonds om zeven uur je deuren openen voor een concert en iedereen om halfelf weer naar huis sturen: dat is mooi, maar het is maar één deel van het verhaal”, zegt Bonte. “Muziek is multi-inzetbaar. Waarom zou je je gebouw alleen ’s avonds gebruiken?” Muziek blijft daarbij het kompas, benadrukt hij, al is er af en toe ook plaats voor andere kunstvormen. “Muziek is de meest verbindende culturele kracht. Geen enkele andere cultuurvorm bereikt zoveel mensen. Ze is er op begrafenissen en feesten, voor verdieping en verstrooiing. Daar wilden we nog meer op inzetten.”

Verbinding, community: het zijn modewoorden waar organisaties sinds corona nog harder mee begonnen te jongleren toen bleek dat cultuur voor de ene onmisbaar was en voor de andere onbelangrijk. De Vaartkapoen transformeerde tot open huis dat een hele wijk naar binnen trekt, Rosas maakte van de Van Volxemlaan 164 een gemeenschap van dans en muziek, Kanal zal net zo goed een hub worden waar kunst en stad een gezamenlijk smeltpunt vinden. “De VK heeft die connectie met de lokale gemeenschap altijd opgezocht”, zegt Bonte. “De Beursschouwburg ook. De AB vloog daar altijd wat overheen. Dat was niet nodig, vonden we, we hadden toch elke avond ons publiek.”

Het nieuwe beleid is dan ook niet gericht op een publieksuitbreiding, geeft Bonte aan. Het gaat om een klein percentage op het totale aantal bezoekers. Maar die lokale verankering zorgt er wel voor dat mensen die in de stad wonen, dit huis als hun plek zullen beschouwen. “Dat is de eerste stap richting diversiteit: een breder draagvlak creëren voor wat je doet. Er zijn nog steeds veel Brusselaars die niet weten wie wij zijn.”

Bouwen aan een humuslaag

Organisaties gooien vandaag graag meerdere hengels in het water. Dat is mooi, maar hun identiteit dreigt ook diffuser te worden, waardoor de bezoeker uiteindelijk niet meer weet waar de plek voor staat. “Dat is een aandachtspunt”, beaamt Bonte, “we moeten ervoor zorgen dat mensen ons blijven identificeren met die legendarische concertzaal die we waren en blijven. Maar er gaat niks weg, er komen alleen maar dingen bij.”

Die bijkomende activiteiten mogen dan veelal kleinschalig zijn, ze vragen tijd en personeel die je anders in je kerntaak zou investeren: concerten op poten zetten. Moet de AB zich met talentontwikkeling bezighouden wanneer spelers als Volta en het kersverse Hexagon dat net zo goed of zelfs beter kunnen? “Onze rol is daar vooral versterkend”, denkt Bonte. “Anderen hebben misschien meer knowhow, maar wij hebben bredere schouders. Voor een plek als Super Fourchette, die klein maar geweldig is, kunnen wij echt het verschil maken.”

Het is bouwen aan de humuslaag die Brussel zo rijk maakt, zegt Bonte. “Ik zag onlangs een interview met Brian Eno, waarin die vertelt hoe hij het gehad heeft met het idee van het genie. Genieën werken altijd in een context, de stad, haar creatievelingen. ‘It’s not the genius, it’s the scenius’, zei hij, en die gedachte vond ik heel waardevol en bruikbaar. Het is geweldig om iemand als Gorik van Oudheusden een forum te geven, maar het is ook nuttig om de scene die hem omhooggestuwd heeft te ondersteunen.”

"Het is geweldig om iemand als Gorik van Oudheusden een forum te geven, maar het is ook nuttig om de scene die hem omhooggestuwd heeft te ondersteunen"

Tom Bonte

Algemeen directeur Ancienne Belgique

Er is veel talent en veel vraag, maar er zijn nog altijd relatief weinig mogelijkheden, vindt Bonte. “Er staan veel artiesten te trappelen, maar weinigen breken door. Voor één Zwangere Guy gaan er eerst tien op hun muil. Wij moeten niet degene zijn die elk ontluikend talent meteen een plek biedt, maar we kunnen wel de katalysator zijn voor die extra duw in de rug naar een groter publiek.”

Meerdere hengels betekent ook dat meerdere spelers (pop)muziek zijn beginnen te programmeren. Binnen een paar weken nestelt Erykah Badu zich in Bozar, maar de Amerikaanse soulvernieuwer had net zo goed in de AB kunnen staan. “Sommige huizen zetten daar financieel stevig op in”, zegt Bonte. Met muziek trek je snel media-aandacht, en je haalt ook makkelijker een publiek binnen dan met sommige andere kunstvormen. “Maar ik blijf wel geloven in het metier van een concertzaal.”

Toch is de publieksopkomst voor de AB een aandachtspunt. Na corona beleefde het huis topjaren, met 2024 als absolute uitschieter, waarin de AB met meer dan 450 events bijna 400.000 bezoekers over de vloer haalde, maar dat aantal werd vorig jaar niet gehaald, en dit jaar wellicht ook niet. “Het is nog te vroeg om te zeggen dat het een trend is, maar we moeten dat wel in het oog houden.” Daar is een amalgaam van redenen voor, zegt hij. De recessie is er een van. “Als iedereen in plaats van vijf keer, vier keer per jaar naar een concert gaat omdat hun portemonnee het niet trekt, dan voelen wij dat.”

Het aanbod is nog altijd groter dan het aantal zalen, benadrukt Bonte, maar je voelt wel de impact van dat soort keuzes. De AB probeert zijn publiek ook te verjongen, “en twintigers zijn nu eenmaal minder kapitaalkrachtig dan vijftigers.” Voor 2027 ziet het er wel beter uit, verzekert hij. “We hebben de reeksen met Belgische bands uitgebreid, die doen het altijd zeer goed.”

De vernieuwde werking kost extra geld, terwijl veel van die kleinschalige initiatieven niet rendabel zijn. De komende beleidsperiode wordt daarom financieel cruciaal. “We willen veel dingen doen die we belangrijk vinden, maar ze brengen bijna allemaal geen geld op”, knikt Bonte. “Je wilt je ambities niet loslaten. Dat is de oefening voor de toekomst.”

Wormgat

“Nee, dit gaat niet lukken”, zucht Jens Van den Wyngaert bij de zoveelste deur die een badge nodig heeft. “Er zijn letterlijk veel deuren bij gekomen”, lacht Tom Bonte. “Dat biedt kansen, ze zijn bijvoorbeeld een grote stap vooruit voor bezoekers met een beperking, maar er zijn ook risico’s. We willen niet dat iemand een wormgat ontdekt om stiekem van het Salon naar de Grote Zaal te sneaken.”

Toch ziet hij nog nieuwe mogelijkheden. In de nieuwe ruimtes in de Steenstraat kun je een doorgang maken naar de Foyer van de Grote Zaal, het toekomstige café moet ook nog een verbinding krijgen met de Agora, en vanuit metrohalte Beurs kan zomaar “een tunnel gegraven worden om rechtstreeks in de AB uit te komen.” En zo blijft de AB deuren bijmaken, letterlijk en figuurlijk, maar iemand zal ze moeten blijven opendoen.

De Ancienne Belgique gooit zijn vernieuwde deuren open met een vijfdaagse Housewarming, die loopt van 16 tot 20/9, abconcerts.be