Meydan okudular

Ata Demirer'in kaleme aldığı ve başrolünü üstlendiği, Hakan Algül'ün yönettiği BKM yapımı 'Pervaneler', 8 Ocak'ta sinemaseverlerle buluşmaya hazırlanıyor. Filmin Ayvalık'taki setinde bir araya geldiğimiz başrol oyuncuları Algı Eke ve Ebru Cündübeyoğlu ile 'Pervaneler'in izleyicilerde bırakacağı etkiden kadın oyuncuların sektörde karşılaştığı kronik sorunlara, yapay zekâ tehdidinden senaryo krizine kadar kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirdik.

Ebru Cündübeyoğlu, projeye dahil olma sürecini ve Ayvalık'taki set atmosferini şu sözlerle değerlendirdi: Ata'nın kaleminde insanı yakalayan o samimi, o içten ton hemen hissediliyor. Ayvalık gibi ruhu olan bir coğrafyada, bu ekiple çalışmak adeta zamanın yavaş akmasını sağlayan bir terapi gibi. 'Pervaneler' izleyicilerde sadece anlık bir eğlence değil, uzun süre unutamayacağı sıcak bir tat bırakacak.

Algı Eke ise karakterine hayat verirken yaşadığı heyecanı ve filmin genel dokusunu şu cümlelerle aktardı: Senaryoyu ilk okuduğumda karakterlerin her birinin ne kadar gerçek, ne kadar içimizden biri olduğunu fark ettim. Biz sette sadece bir film çekmiyoruz; adeta o coğrafyanın ruhunu, mahalle kültürünü yeniden canlandırıyoruz. İzleyiciler salondan çıkarken kendi hayatından, komşusundan, geçmişinden bir parça bulacak.

REKLAM

Türk sinemasının son yıllarda en çok tartışılan başlıklarının başında kuşkusuz özgün ve nitelikli senaryo eksikliği geliyor. Dijital platformların sayısının artmasıyla birlikte içerik tüketim hızı tırmanırken, kalıcı hikâyeler üretmek giderek zorlaşıyor. Bu meseleyi sorduğum Algı Eke ile Ebru Cündübeyoğlu, ortak kaygılarını hikâye tıkanıklığı olarak değerlendirdi.

Ebru Cündübeyoğlu, iyi bir senaryonun inşasının uzun bir sabır süreci gerektirdiğine dikkat çekti: Bugün ne yazık ki hızlı tüketim kültürü senaryo masalarını da esir almış durumda. Oysa sinema kalıcı bir sanattır. İzleyicilerin inandığı, karakterle bağ kurabildiği metinler yazmak cesaret ister. Ata'nın yaptığı en büyük fark, kendi gözlem süzgecinden süzülen o samimi matematiği korumasıdır.

Algı Eke ise yapımcıların ve platformların popüler formüllere sığınma eğilimini eleştirdi: İzleyiciler artık ezbere yazılmış, birbirini kopyalayan hikâyelerden yoruldu. 'Pervaneler' gibi işlerin kıymeti tam da burada ortaya çıkıyor; çünkü derdi olan, samimi bir yerden bakan ve insana dokunan bir dili var.

REKLAM

"HAYATIN TAM MERKEZİNDELER"

Türk sinemasında ve dizi sektöründe kadın oyuncuların karşılaştığı yapısal sorunlar; yaş ayrımcılığı, ücret eşitsizliği ve senaryolarda kadın karakterlere biçilen tek tip roller olmaya devam ediyor. Ebru Cündübeyoğlu ile Algı Eke kadın oyuncuların sektördeki konumunu ve yaşadıkları dönüşümü masaya yatırdı.

Yaş ve Temsil Krizi: Sektörde belirli bir yaşın üzerindeki kadın oyunculara yazılan rollerin darlığına dikkat çeken Ebru Cündübeyoğlu, deneyimin bir avantaj değil dezavantaj gibi gösterilmeye çalışılmasının kabul edilemez olduğunu belirtiyor: Kadın oyuncular için ne yazık ki hâlâ belirli kalıplar dayatılmaya çalışılıyor. Oysa hayatın içinde kadınlar her yaşta çok katmanlı, güçlü ve hayatın tam merkezindeler.

Sette Güven ve Eşitlik: Algı Eke ise setlerdeki çalışma koşullarının ve liyakatin önemine vurgu yaptı: Kadın oyuncu olarak sette var olmak sadece kamera önünde durmak değil; hikâyenize sahip çıkmak ve karakterinize alan açmak demek. Şiddetin, eşitsizliğin ve mobbingin olmadığı, emeğin gerçekten karşılığını bulduğu bir set ortamı 'Pervaneler' gibi işlerin başarısındaki en büyük gizli faktördür.

Son dönemin en sıcak gündem maddesi olan yapay zekânın sinema sektörüne sızması pek çok tartışmayı beraberinde getiriyor.

Algı Eke ile Ebru Cündübeyoğlu'na yapay zekânın mesleklerini tehdit edip etmediğini sorduğumda, iki ünlü oyuncu da teknolojinin getirdiği imkânları reddetmemekle birlikte, sanatın ruhunun ve insan faktörünün asla ikame edilemeyeceği konusunda hemfikirler.

Ebru Cündübeyoğlu: Teknolojiyi bir araç olarak kabul etmek ve korkmamak gerekiyor ama sinemanın özü insandır. Bir oyuncunun sette nefes alışı, yönetmenle kurduğu o görünmez bağ yapay zekânın alanına giremez. Bizi insan yapan ve ekrana yansıtan o kusurlarımız, yaşanmışlıklarımız zaten.

Algı Eke: Yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, bir oyuncunun gözündeki o anlık hüznü, kahkahayı ya da izleyicilerle kurduğu o organik bağı taklit edemez. Sinema insanla, insan için yapılan bir paylaşımdır. Algoritmanın yazdığı bir senaryo ya da ürettiği bir performans belki teknik olarak kusursuz olabilir ama ruhsuz kalmaya mahkûmdur.

Kariyerinde komedi ağırlıklı projelerle tanınsa da bağımsız sinemada da güçlü dramalara imza atan Algı Eke, sadece kamera önünde bir icracı değil; aynı zamanda projenin dramaturgi ve senaryo süreçlerine de hâkim bir oyuncu.

ALGI EKE

• Dram olsun komedi olsun, çok yönlü bir oyuncusunuz. Size bir projeye "Evet" dedirten en temel motivasyon nedir?

Tabii ki daha çok komedi oynadığım için komedi ağırlıklı projeler geliyor ama bağımsız sinemada benim çok drama filmim de var. Benim için temel motivasyon, rolü hakkıyla canlandırabileceğime inanmam. Kendimi oraya yakıştırmam ve hakkını verebilecek olma hissi önemli. Aynı zamanda dramaturgum. O yüzden senaryoya da hâkim bir oyuncuyum. Dolayısıyla buna bakıyorum; seçtiğim projelerde daha çok benim o rolde ne kadar inandırıcı olabileceğimle ilgileniyorum. Çünkü iyi performanslarım var, yanına kötü performans eklemek istemem. Hep daha çalışabileceğim, daha bana yakın, dünyasını anlayabileceğim roller seçmeye çalışıyorum.

SEKTÖRÜN DÖNÜŞÜMÜ

• Türkiye'de oyunculuk sektörünün standartları ve beklentileri açısından geçmişe göre nelerin değiştiğini söyleyebilirsiniz?

Mesleğe 19 yaşında başladım. Dolayısıyla neredeyse 20 senelik bir kariyerim var. Özellikle dizilerde minütajlar dolayısıyla senaryoların zayıfladığını görüyorum, o beni üzüyor; ama buna rağmen yine her sezon en azından iki ya da üç tane güzel proje gelebiliyor. Onun dışında sinemayla ilgili, özellikle benim ilk başladığım zamana göre konforumuz ve prodüksiyonel anlamda harcamalar ya da bütçeler bir tık daha yükseldiği için daha rahatız. Benim çok konforsuz koşullarda çalıştığım zamanlar oldu. Tabii izleyicilerin sinemaya olan ilgisinin pandemiden sonra azalması gibi gerçekler de var. Yine de çekimini gerçekleştirdiğimiz 'Pervaneler'de olduğu gibi BKM'nin hâlâ sinemaya bu kadar yatırım yapması çok önemli ve çok değerli. Dolayısıyla hep birlikte inşallah bu sinema sektörünü canlandırabiliriz.

KADIN OYUNCULARIN ROL ÇEŞİTLİLİĞİ VE KAYBOLAN HİKÂYELER

• Kadın oyuncular adına özellikle nelerin değişmesi gerektiğini düşünüyorsunuz?

Vallahi kadınlara biçilen rollerin çok kısıtlı olduğunu düşünüyorum. 20-30 yaş aralığından sonra sadece anne ve teyze gibi rolleri canlandırabilecekleri klişesinin değişmesi gerektiğini düşünüyorum. Tabii bu sadece bize özgü değil, evrensel bir sorun; ama daha yaratıcı senaryoların, daha yaratıcı kadın karakterlerin çeşitliliği, yönlülüğü artırılırsa bizim için hoş olur. Ülkemizde çok fazla iyi kadın oyuncumuz var, onların yeteneklerinden daha fazla faydalanılması gerekiyor, daha iyi değerlendirilebilirler. Biz çok daha gerçek hikâyeler anlatıyorduk. Örneğin 'İkinci Bahar'ı, 'Şehnaz Tango'yu,'Yeditepe İstanbul'u izledik. Açıkçası gözüm yine öyle yapımlar arıyor.

YAPAY ZEKÂ VE OYUNCULUK GELECEĞİ

• Günümüzde bir yapay zekâ tartışması var. Son olarak yapay zekâ üretimi Uyuyan Kadın adlı film Almanya'da 36. Cottbus Film Festivali'ne kabul edildi. Bu durum size neler hissettiriyor, bir endişe oluşturuyor mu?

Hayır, oluşturmuyor. Yapay zekânın özellikle prodüksiyonel sahnelerin maliyetini düşüreceğine inanmakla birlikte, oyunculuk anlamında bize bir tehlike arz ettiğini düşünmüyorum. Hiçbir yapay zekânın gerçek bir insanın duygularını, bir oyuncunun performansını yansıtabileceğine inanmıyorum. Ancak bir taklit olabilir; bunun da sinemada, dizide veya herhangi bir görselde karşılığının olmadığını düşünüyorum açıkçası. O yüzden hiç yapay zekâdan korktuğum bir durum yok.

KARİYERİN 20'NCİ YILI VE OLGUNLUK DÖNEMİ HUZURU

• Kariyerinizin 20'nci yılı, olgunluk dönemi... Neler hissediyorsunuz?

Çok rahatladım. Çünkü küçük yaşın getirdiği bir rekabet duygusu vardı. Sürekli seçildiğiniz bir mesleğin içinde var olabilmek çok zor. Bir önceki projenizde defalarca ödül alsanız da bir sonraki projenizde yeniden seçildiğiniz bir meslekteyiz. Beş kişi arasından, on kişi arasından, belki daha fazla sayıda insan arasından seçildiğiniz bir meslek grubu bu. O yüzden ben bir tık daha rahatladım. İlk baskılar, gençliğin getirdiği endişeler gitti. 39 yaşındayım; daha kendimden emin, daha oturaklı, karakterimi tanıyan biriyim. Başkalarıyla değil de "ben daha fazla ne yapabileceğimle" ilgilendiğim bir yaşta olduğum için daha huzurluyum. Artık bunca emeğin, bunca yaptığım işin sonucunda biraz daha seçebilme şansını elde ettiğimi hissediyorum, o da biraz rahatlama getirdi.

SİNEMA GİŞELERİ, İYİ SENARYO VE YEŞİLÇAM RUHU

• Sinema gişelerinde durum ortada. Yıllar geçtikçe yabancı filmler ne yazık ki Türk filmlerinin önüne geçti. 'Pervaneler', ibrenin tekrar Türk filmlerine dönmesinde önemli misyon üstlenen filmlerden biri. Türk filmlerinin gişelerde tekrar hâkimiyet kurması için yapımcısından oyuncusuna kadar sektörün özellikle neler yapması gerektiğini düşünüyorsunuz?

İyi senaryo çok önemli, iyi hikâyeler olmalı. Zira biz hikâyesi çok olan bir toplumuz. Ezberlerin üstünden dönüp dolaşıldığını hissediyorum. Genç yazarlara daha çok fırsat verilmeli, daha kreatif düşünülmeli. Senaryolar bir kişinin değil, bir senaryo grubunun elinden çıkmalı. Yurt dışındaki örneklerinde çok iyi projeler zaten artık senaryo grupları tarafından yazılıyor. Çünkü istediğiniz oyuncuyu koyun, senaryo iyi değilse izleyiciler ilgi göstermiyor. 'Pervaneler', Yeşilçam tadında bir film. Dolayısıyla Yeşilçam'a baktığımızda; örneğin Ertem Eğilmez filmlerinde hem hikâye, hem yönetmenlik, hem de çok güçlü bir oyuncu kadrosu olduğunu görüyoruz. İzleyicilerin de gerçek ve bizden olan hikâyeleri hak ettiğine inanıyorum. Sanki hiç bizim dünyamızda olmayan şeyler çekiliyor; açıkçası onlar bana inandırıcı gelmiyor. Örnek vermeyeyim, kimseyi yermek istemiyorum ama olmaz. İnandırıcı olmadığı için sinemada da karşılığını bulamıyor zaten. O yüzden 'Pervaneler' çok emin olduğum bir film, inşallah karşılığını bulur.

SEKTÖREL SENDİKALAŞMA VE GÜVENLİK

• Oyuncular sendikasına üye misiniz bilmiyorum ama sizce Türkiye'de sendika yeterli işlevi görüyor mu? Üye olmamanızın nedeni çalışmaları beğenmemeniz mi?

Hayır, üye değilim. Sendikaya inandığım zamanlar oldu ama asıl konularla ilgilenilmediğini düşünüyorum. Asıl konular bizim oyuncularımız, oyuncuların güvenliği, oyuncuların telif hakları... Çalışma saatleriyle biraz ilgilendiler ama iş genel olarak biraz magazinsel kısma kaydı. Bundan dolayı da açıkçası rahatsız oldum. Şu an yeni kadroyu bilmiyorum, çok hâkim değilim, fazla bir şey söylemeyeyim, belki yeni kadro daha iyi işler yapıyordur. Çünkü haklarımızı korumaya ihtiyacımız var. Bir dönem üyeydim, sonrasında güvenim sarsıldı ama bu demek değildir ki her zaman böyle olacak.

• Güvenlikten söz ettiniz, ne demek istediniz?

Oyuncu güvenliği, oyuncu hakları, oyuncunun setteki ve çalışmasındaki güvenli çalışma şartları, sonrasında proje üstündeki hakları... Bunların daha iyi korunması gerektiğini düşünüyorum.

HAYATIN KIRILMA NOKTASI: KAYIP VE FARKINDALIK

• Hayatınızın dönüm noktası, akışınızın istediğiniz yönde değiştiği bir an oldu mu?

2013'te annemi kaybettim. Annemin kaybı bende çok büyük bir kırılma yarattı; ölümle yüzleştiğim bir durum oldu. Ondan önce çocuktum, ondan sonra büyüdüm gibi oldu. Ve bu bende aslında her şeyin veya hayatın çok kolay bitebileceği, dolayısıyla her anımı daha hoş yaşamam gerektiği gibi bir duruma yol açtı. Her an bitecek bir oyunda daha mutlu olmaya, yaşadığım şeyin tadını çıkarmaya, her şeyi dert etmemeye çabalıyorum. İnsan bunları yakınında bir ölümle yüzleşince anlıyor. Ne yazık ki insan acıyla gelişen bir varlık, keşke öyle olmasaydı. Annemi kendime hayran etmek için oyuncu olmuştum. Oyunculara hayranlık duyardı, o yüzden oyuncu oldum. Sonrasında hep "Şimdi her filmimde, her projemde izliyordur belki" diye düşünüyorum.

HAYALLER, GELECEK PLANLARI VE YAZARLIK

• Hayatınız ve kariyeriniz adına en fazla gerçekleştirmeyi düşündüğünüz, planladığınız, hayal ettiğiniz neler vardır?

Fatih Akın ile çalışmak gibi bir hayalim var. Ömrünün sonuna kadar oyunculuk yapan ve gerçekten bu işi hakkıyla yapan bir iki isim var, onlara yaklaşabilmek istiyorum. Biraz da özel hayatımla, yuva kurmakla ilgili hayalim var.

• Sizden çok iyi bir yönetmen olacağını düşünüyorum, bu yönde hayaliniz yok mu?

Yok, hiç yok; hiç de anlamam ama yazıyorum. Kendi projelerimi belki bir gün hayata geçirmek gibi bir niyetim olabilir.

Sanatta ve özellikle oyunculukta ezber formüllerin dışına çıkmanın önemini vurgulayan Ebru Cündübeyoğlu, "En büyük doğruların en küçük ayrıntılarda saklı olduğu" felsefesini savunuyor.