Ebola, Nipah, Hendra. Ocieplenie klimatu zwiększa ryzyko zakażeń
GIS o zagrożeniu ebolą
Źródło zdj. gł.: Shutterstock
Kluczowe fakty:
- Naukowcy z Uniwersytetu w Adelajdzie przeanalizowali drogi przenoszenia chorób wirusowych pochodzących od nietoperzy.
- Nietoperze są naturalnymi rezerwuarami wielu wirusów. Dlaczego?
- Na czym polega proces spillover i jaki ma związek z ebolą?
- Naukowcy rekomendują rozwiązania, które mogą wpłynąć na ochronę zdrowia ludzi. Jakie?
W szeroko zakrojonym przeglądzie badań, opublikowanym w magazynie "The BMJ" naukowcy z Uniwersytetu w Adelajdzie przeanalizowali drogi przenoszenia, metody zapobiegania oraz leczenie niektórych z najniebezpieczniejszych chorób wirusowych związanych z nietoperzami. We wnioskach z analizy ostrzegają, że zmiany klimatu mogą zwiększyć ryzyko zakażeń wirusami Ebola, Nipah i Hendra, australijskim lyssawirusem nietoperzy czy chorobą marburską (rzadką, ciężką chorobą wirusowa z grupy gorączek krwotocznych).
Jak dochodzi do zakażenia od nietoperzy?
- Nietoperze nie produkują wirusów. Są ich gospodarzami - zaznacza Jolanta Węgiel, leśnik, chiropterolog (specjalista przyrodnik zajmujący się nietoperzami) i popularyzatorka nauki w publikacji na stronie Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy.
Jak tłumaczy, im częściej dochodzi do kontaktu między człowiekiem a dzikimi zwierzętami, tym większa szansa, że wirus spróbuje nowego gospodarza. - Ten proces nazywa się spillover, czyli przejście patogenu ze zwierzęcia na człowieka. Dochodzi do niego wtedy, gdy wirus, który wcześniej krążył wyłącznie w populacji zwierząt, trafia do organizmu człowieka i potrafi pokonać biologiczne bariery między gatunkami - wyjaśnia ekspertka.
Podkreśla, że sam kontakt nie wystarcza, bo wirus musi rozpoznać ludzkie komórki, dostać się do ich wnętrza i rozpocząć namnażanie.
- W większości przypadków proces kończy się na pojedynczym zakażeniu i nie prowadzi do dalszego rozprzestrzeniania. Zdarza się jednak, że wirus zdobywa kolejną zdolność i zaczyna skutecznie przenosić się między ludźmi. Wtedy lokalne zdarzenie może stać się problemem globalnym - twierdzi.
Ebola szczególnie groźna
Takim problemem jest w tej chwili epidemia gorączki krwotocznej Ebola, wywołanej wirusem Bundibugyo (BVD), która w Demokratycznej Republice Konga (DRK) odpowiada za ponad 11 tys. zakażeń. Połowa z tych infekcji zakończyła się zgonem.
To najbardziej śmiercionośna epidemia eboli w historii DRK - podkreśla agencja AP w komunikacie z 11 listopada br. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała ognisko choroby w tym kraju i w sąsiedniej Ugandzie za zagrożenie zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC). WHO podała, że rezerwuarem wirusa są najprawdopodobniej owocożerne nietoperze.
Eksperci organizacji, jak również polskiego resortu zdrowia, informują, że do zakażenia człowieka dochodzi początkowo poprzez bliski kontakt z krwią lub wydzielinami zakażonych zwierząt dzikich, takich jak nietoperze i naczelne. Następnie patogen przenosi się z człowieka na człowieka poprzez bezpośredni kontakt z krwią, wydzielinami i innymi płynami ustrojowymi zakażonego.
Chodzi o coraz częstsze kontakty nietoperzy z ludźmi
Jak tłumaczy ekspertka Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy, często pojawiają się one w badaniach nad chorobami odzwierzęcymi, bo jako jedyne ssaki latają na duże odległości, przenosząc mikroorganizmy między różnymi miejscami. Ich fizjologia też jest wyjątkowa - mają specyficzny układ odpornościowy, który pozwala im tolerować obecność wirusów bez silnych objawów choroby. Dlatego są naturalnymi rezerwuarami wielu wirusów.
Australijscy autorzy przeglądu badań zauważają, że wzrost temperatur, wylesianie i utrata różnorodności biologicznej zaburzają funkcjonowanie naturalnych ekosystemów, zmieniają miejsca bytowania i żerowania nietoperzy oraz zwiększają możliwości ich kontaktu z ludźmi i zwierzętami domowymi. Badacze zwracają uwagę, że we wschodnich stanach Australii dochodzi obecnie do masowego wymierania rudawek (nietoperzy owocożernych). Dzieje się to najprawdopodobniej wskutek głodu i warunków pogodowych związanych z utratą siedlisk i zmianami klimatu. "Zmiany klimatu i utrata siedlisk wywierają coraz większą presję na populacje nietoperzy na całym świecie. To zmusza je do przystosowywania się do kurczących się siedlisk naturalnych, co może prowadzić do coraz częstszych kontaktów z ludźmi" - zaznacza dr Jessica Stanhope ze School of Medicine Uniwersytetu w Adelajdzie, współautorka badania. "Właśnie dlatego ochrona nietoperzy i ich naturalnych siedlisk jest tak ważna. Paradoks polega na tym, że zmiany wprowadzane przez ludzi w tych środowiskach mogą ostatecznie mieć poważne konsekwencje dla naszego własnego zdrowia" - ostrzega ekspertka.
Więcej okazji do rozprzestrzeniania się chorób
Zdaniem naukowców, dla zmniejszenia ryzyka przyszłych epidemii ważna będzie ochrona i odbudowa siedlisk nietoperzy, ograniczenie kontaktów ludzi z zakażonymi zwierzętami oraz opracowanie skuteczniejszych szczepionek i metod leczenia.
"Niszczenie siedlisk nie odbywa się wyłącznie w odległych lasach. Dochodzi do niego również w naszych miastach, gdzie wycina się drzewa, aby zrobić miejsce pod nową zabudowę" - mówi prof. Philip Weinstein ze School of Public Health Uniwersytetu w Adelajdzie, współautor publikacji. "Obecnie w Adelajdzie, w związku z rozwojem zabudowy miejskiej, wycina się dojrzałe drzewa. Tymczasem to właśnie takie naturalne siedliska musimy chronić, jeśli poważnie myślimy o zachowaniu różnorodności biologicznej i ograniczeniu ryzyka pojawiania się nowych chorób zakaźnych. Kiedy niszczymy siedliska nietoperzy i pozbawiamy je źródeł pożywienia - ryzykujemy, że zmusimy je do częstszych kontaktów z ludźmi, stwarzając więcej okazji do rozprzestrzeniania się chorób" - przestrzega.
Wirusy przechodzą też z nietoperzy na zwierzęta domowe
Groźny nie jest tylko bezpośredni kontakt ludzi z nietoperzami. Naukowcy podkreślają, że mogą one przenieść choroby także na zwierzęta domowe, które z kolei mogą zakazić człowieka. - Zaobserwowaliśmy to w Australii w przypadku wirusa Hendra, który może przenosić się z nietoperzy na konie, a następnie na ludzi, a także w niektórych częściach Azji w przypadku wirusa Nipah. W jego przenoszeniu istotną rolę odgrywały świnie - tłumaczy prof. Weinstein. Wśród zagrożeń dla nietoperzy, a przez to także dla ludzi, badacze wymieniają także fale gorąca. Powodują one u tych latających ssaków silny fizjologiczny stres, często zwiększający ilość przekazywanych dalej wirusów. Fale upałów mogą też prowadzić do osłabienia, chorób, a nawet śmierci nietoperzy wskutek przegrzania, co zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu ludzi z zakażonymi osobnikami. "Dlatego tak ważne jest, aby nigdy nie dotykać chorych ani martwych nietoperzy. Każdy, kto napotka nietoperza potrzebującego pomocy, powinien skontaktować się z organizacją zajmującą się ratowaniem dzikich zwierząt lub odpowiednimi lokalnymi służbami" - zwraca uwagę prof. Wayne Boardman ze School of Animal and Veterinary Sciences Uniwersytetu w Adelajdzie.
Kluczowa jest ochrona nietoperzy i środowiska
Badacze wskazują też na relatywnie proste sposoby pomocy nietoperzom. W Adelajdzie, na terenie kolonii rudawek, na wysokości ok. 15 metrów nad ziemią, w koronach drzew zainstalowano rozbudowany system zraszaczy, który pomaga nietoperzom ochłodzić się podczas fal upałów. Naukowcy uważają, że zapobieganie chorobom musi jednak opierać się w dużej mierze na ochronie naturalnego środowiska nietoperzy.
"Ostatecznie musimy chronić i odbudowywać siedliska, od których zależą nietoperze, ograniczać czynniki zmuszające je do przenoszenia się na obszary miejskie oraz przeciwdziałać zmianom klimatu. Ochrona nietoperzy i ich naturalnego środowiska to również ochrona zdrowia ludzi" - podsumowuje dr Stanhope. Autorzy przeglądu badań podkreślają, że nietoperze odgrywają także kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych ekosystemów. M.in. zapylają rośliny i rozsiewają nasiona, pomagając zachować lasy i zadrzewienia, zjadają ogromne ilości owadów, w tym komarów i szkodników upraw.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.