Co wydarzy się w Chinach? Europa się obawia, Trump zmienia plany

W europejskich stolicach pojawiają się obawy przed zapowiadanym na czwartek spotkaniem przywódców Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin. Amerykański portal Axios informuje, że europejscy dyplomaci obawiają się nieoczekiwanych deklaracji Donalda Trumpa dotyczących Ukrainy, bezpieczeństwa Europy, a nawet Tajwanu. I właśnie w tym kontekście pojawia się porównanie do Jałty z 1945 roku. Czy historia może się powtórzyć, choć w zupełnie innych okolicznościach?
Dla Polski Jałta stała się symbolem decyzji podejmowanych przez wielkie mocarstwa bez rzeczywistego udziału państw, których przyszłość była przedmiotem negocjacji. Polska znalazła się później w radzieckiej strefie wpływów. Dzisiaj sytuacja jest oczywiście zupełnie inna. Polska należy do NATO i Unii Europejskiej, a Stany Zjednoczone pozostają naszym kluczowym sojusznikiem. Jednak samo porównanie do Jałty pokazuje, jak poważnie część europejskich dyplomatów traktuje możliwość porozumienia między Waszyngtonem, Moskwą i Pekinem.
Według Axios niemiecki kanclerz miał przekazać Amerykanom jasny komunikat: żadnych niespodzianek. Europejczycy chcą wiedzieć, o czym Donald Trump zamierza rozmawiać z Putinem i Xi Jinpingiem, i przede wszystkim mieć pewność, że nie zapadną żadne ustalenia dotyczące bezpieczeństwa Europy bez konsultacji z jej sojusznikami.
Oficjalnie głównym tematem spotkania w Chinach ma być kontrola zbrojeń nuklearnych. Stany Zjednoczone i Rosja posiadają największe arsenały atomowe na świecie, a Chiny szybko rozbudowują swój potencjał. Waszyngton chce włączyć Pekin do rozmów o ograniczaniu broni jądrowej. Chińskie władze dotychczas odrzucały takie propozycje, argumentując, że ich arsenał jest znacznie mniejszy od amerykańskiego i rosyjskiego.
Ale Donald Trump zapowiedział również, że zamierza poruszyć temat zakończenia wojny w Ukrainie. To istotna zmiana, bo jeszcze kilka dni wcześniej przedstawiciele Białego Domu wykluczali, aby ta kwestia znalazła się w oficjalnej agendzie. Kreml sygnalizuje ponadto możliwość osobnego spotkania Putina z Trumpem, choć takie rozmowy nie zostały ostatecznie potwierdzone.
I właśnie kwestia Ukrainy budzi największe zainteresowanie z polskiej perspektywy. Rosja od dawna próbuje doprowadzić nie tylko do zakończenia wojny na korzystnych dla siebie warunkach, ale również do zmiany zasad europejskiego bezpieczeństwa. Według doniesień amerykańskich mediów podczas ostatnich negocjacji w Abu Zabi rosyjscy przedstawiciele mieli ponownie wysunąć postulaty przypominające żądania z grudnia 2021 roku. Moskwa domagała się wówczas ograniczenia obecności wojskowej NATO w państwach przyjętych do Sojuszu po 1997 roku.
Co to oznaczałoby dla Polski? Przede wszystkim podważenie obecnego systemu bezpieczeństwa w naszej części Europy. Rosyjskie żądania mogłyby oznaczać ograniczenie obecności amerykańskich wojsk i infrastruktury NATO na wschodniej flance. A przecież właśnie obecność sił sojuszniczych jest jednym z najważniejszych elementów odstraszania. Trzeba jednak bardzo wyraźnie zaznaczyć, że nie ma informacji, aby administracja Donalda Trumpa zaakceptowała takie postulaty.
Sam fakt, że Moskwa ma próbować ponownie wprowadzać je do negocjacji, pokazuje jednak, jak daleko sięgają rosyjskie oczekiwania. Dla Kremla wojna w Ukrainie jest bowiem częścią znacznie szerszego sporu o układ sił w Europie. W ostatnich dniach obserwujemy jednocześnie wyraźne przyspieszenie działań dyplomatycznych. Jared Kushner, zięć i wysłannik Donalda Trumpa, poinformował o rozmowach z Jurijem Uszakowem, doradcą Władimira Putina. Amerykańscy negocjatorzy kontaktowali się również z przedstawicielami Ukrainy oraz pięciu europejskich państw: Polski, Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch. W rozmowach uczestniczyli także przedstawiciele Unii Europejskiej i NATO.
Kushner przekonuje, że mimo poważnych różnic między stronami negocjacji pojawiają się konstruktywne propozycje. Zapewnił też, że NATO pozostanie filarem europejskiego bezpieczeństwa, a przyszłość Ukrainy powinna opierać się na wiarygodnych gwarancjach bezpieczeństwa, perspektywie członkostwa w Unii Europejskiej i planie powojennej odbudowy gospodarki. To ważne deklaracje, zwłaszcza w kontekście rosyjskich żądań.
Amerykanie chcą również doprowadzić do wznowienia bezpośrednich kontaktów między Europą a Rosją. Kushner argumentuje, że obie strony powinny mieć możliwość przedstawienia swoich obaw i propozycji, aby stworzyć bardziej stabilny system bezpieczeństwa. Mamy więc do czynienia z interesującą sytuacją. Z jednej strony Donald Trump przygotowuje się do rozmów z Putinem i Xi Jinpingiem, z drugiej jego wysłannicy prowadzą negocjacje z Ukraińcami i Europejczykami. Pojawia się pytanie, czy te dwa procesy będą się wzajemnie uzupełniały, czy też podczas spotkania trzech przywódców mogą pojawić się propozycje, których wcześniej nie uzgodniono z sojusznikami.
W tym wszystkim nie można zapominać o Chinach. Xi Jinping ma własne interesy. Pekin chce utrzymać silną pozycję gospodarczą, ograniczyć skutki wojny handlowej ze Stanami Zjednoczonymi i zwiększać swoje wpływy na świecie. Chiny utrzymują bliskie relacje z Rosją, ale jednocześnie nie muszą podzielać wszystkich celów Władimira Putina. Dlatego samo spotkanie trzech przywódców nie oznacza jeszcze, że powstanie wspólne stanowisko w sprawie Ukrainy czy przyszłości Europy.
I tutaj dochodzimy do zasadniczej kwestii. Czy Donald Trump będzie traktował europejskich sojuszników jako pełnoprawnych uczestników rozmów o bezpieczeństwie kontynentu? Czy też najważniejsze decyzje będzie próbował uzgadniać bezpośrednio z przywódcami Rosji i Chin? To pytanie ma szczególne znaczenie dla Polski. Nasze bezpieczeństwo opiera się na członkostwie w NATO, obecności amerykańskich wojsk i wiarygodności zobowiązań sojuszniczych. Każda próba zmiany zasad funkcjonowania europejskiego systemu bezpieczeństwa bez udziału państw wschodniej flanki budziłaby uzasadnione pytania o przyszłość tych gwarancji.
Oczywiście nie można zakładać, że podczas spotkania w Chinach dojdzie do jakiegokolwiek porozumienia kosztem Europy. Nie ma dowodów na to, że taki scenariusz został uzgodniony lub że Donald Trump zamierza zaakceptować rosyjskie żądania. Europejskie obawy wynikają przede wszystkim z niepewności co do przebiegu rozmów i możliwych deklaracji amerykańskiego prezydenta. Ale właśnie dlatego najbliższe dni będą tak istotne. Nie tylko ze względu na to, co zostanie powiedziane podczas spotkania Trumpa, Putina i Xi Jinpinga, ale również na reakcję Ukrainy, Polski i pozostałych europejskich sojuszników. Kluczowe są warunki ewentualnego porozumienia i to, czy zapewni ono trwałe bezpieczeństwo naszemu regionowi.
Czy więc grozi nam nowa Jałta? Na razie to przede wszystkim historyczne porównanie i wyraz obaw części europejskich dyplomatów. Nie ma podstaw, by twierdzić, że światowe mocarstwa już przygotowują nowy podział stref wpływów. Jednak jedno pytanie pozostaje aktualne: czy o przyszłości Europy będą decydować państwa, które ją tworzą, czy też najważniejsze ustalenia zapadną podczas rozmów przywódców mocarstw? I właśnie dlatego wydarzenia w Chinach warto obserwować także z Warszawy czy stąd z Waszyngtonu, bo ich konsekwencje mogą sięgać znacznie dalej niż tylko relacje między Waszyngtonem, Moskwą i Pekinem.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.