Ten nowotwór może nie boleć i rozwijać się bardzo szybko. Ekspertka o objawach u chłopców

Kluczowe fakty:

• Rak jądra może rozwijać się szybko i dotyczyć także nastolatków. Jakie typy nowotworów przeważają w tej grupie?
• Choroba często rozwija się bez bólu, dlatego łatwo przeoczyć jej pierwsze sygnały. Jakie mogą być objawy?
• Czy da się ocalić przyszłe ojcostwo przy raku jądra zdiagnozowanym u nastolatka czy młodego dorosłego?
• Jakie znaczenie mają rozmowy z nastolatkami o zdrowiu intymnym?

W przypadku raka jądra szczególna czujność potrzebna jest u nastolatków. - W przedziale wiekowym 15-19 lat guzy jądra stanowią najważniejszy temat w obszarze zdrowia męskiego. Wywodzą się one przede wszystkim z komórek rozrodczych, a ich biologia oraz obraz histopatologiczny w dużej mierze zależą od wieku pacjenta i momentu pokwitania - tłumaczy prof. Anna Raciborska, specjalistka chorób dzieci, hematolog i onkolog dziecięcy oraz kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka.

O tym, że rak jądra dotyczy przede wszystkim młodych mężczyzn, pisaliśmy już w tvn24.pl. Prof. Paweł Wiechno z Narodowego Instytutu Onkologii zwracał wtedy uwagę, że większość jego pacjentów stanowią mężczyźni młodzi i bardzo młodzi, a kluczowe dla rokowania pozostaje wczesne rozpoznanie choroby. - Im wcześniej wykryjemy nowotwór jądra, tym rokowania pacjenta są lepsze - zaznaczał ekspert.

Rodzaj nowotworu zależy od wieku

Wiek ma znaczenie także dla rodzaju nowotworu. Jak wyjaśnia prof. Raciborska, u dzieci poniżej piątego roku życia najczęstszym, choć skrajnie rzadkim złośliwym nowotworem jądra jest guz pęcherzyka żółtkowego. U nastolatków w wieku 12-18 lat dominują nowotwory zarodkowe nienasieniakowe. Stanowią ponad 50 procent przypadków w tej grupie i często mają mieszaną budowę histopatologiczną. U młodych dorosłych rośnie natomiast udział nasieniaków.

- Różnice nie dotyczą jedynie rodzaju nowotworu, ale także tempa jego rozwoju. Niektóre nowotwory nienasieniakowe mogą postępować bardzo szybko, a istotna progresja choroby może nastąpić już w ciągu kilku tygodni. Nasieniaki zazwyczaj rozwijają się wolniej - wskazuje ekspertka.

Wcześniej w tvn24.pl opisywaliśmy, że właśnie nasieniaki i nienasieniaki należą do najczęstszych nowotworów jądra u młodych mężczyzn. Eksperci podkreślali wówczas, że rokowanie zależy w dużej mierze od tego, jak szybko zostanie postawiona diagnoza.

Problem w tym, że choroba może długo nie dawać dolegliwości bólowych, które skłoniłyby do wizyty u lekarza. - Nowotwór jądra najczęściej jest niebolesny. Do objawów, które powinny wzbudzić czujność, należą niebolesny guzek, stwardnienie lub powiększenie jądra, zmiana konsystencji w dotyku oraz uczucie ciężkości w mosznie lub utrzymujący się dyskomfort. Każda nowa zmiana w okolicy jądra powinna zostać pilnie skonsultowana z lekarzem rodzinnym i zweryfikowana za pomocą badania USG - podkreśla prof. Raciborska. Potwierdził też to niedawno na antenie TVN24 urolog i androlog dr Piotr Świniarski podkreślając, że raka jądra charakteryzuje szybki rozwój.

Pierwszym objawem może być guzek albo uczucie ciężaru, natomiast ból występuje rzadziej. W wykryciu choroby przeszkodą może być również wstyd i strach przed rozmową o zmianach pojawiających się w okolicach intymnych. Nastolatkowie mogą też tłumaczyć objawy urazami mechanicznymi, na przykład otarciami od siodełka rowerowego.

Dlatego ekspertka zachęca do regularnego samobadania jąder, na przykład pod prysznicem, oraz szybkiego reagowania na pojawienie się niebolesnego guzka lub zgrubienia.

"Rola rodziców jest kluczowa"

W przypadku nastolatków równie ważne jest jednak to, jak na zgłaszane przez nich niepokojące zmiany reagują dorośli. - W wykrywaniu tego typu nowotworów rola rodziców jest kluczowa. Zbyt gwałtowna, nadmiernie emocjonalna reakcja na zgłaszane przez dziecko drobne dolegliwości może sprawić, że nastolatkowi trudniej będzie powiedzieć o poważniejszym problemie - zaznacza hematolożka.

Według ekspertów rozmowa o zdrowiu intymnym nie powinna więc zaczynać się dopiero w momencie pojawienia się objawów. Chodzi również o to, by nastolatek wiedział, że niepokojącą zmianę może zgłosić rodzicom bez wstydu i obawy przed ich reakcją. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ wcześnie wykryty nowotwór jądra daje bardzo duże szanse na wyleczenie.

Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie

Nowotwory jąder należą do najlepiej rokujących nowotworów złośliwych. - Pięcioletnie przeżycie w przypadku choroby ograniczonej do jądra wynosi około 99 procent, a dla wszystkich stadiów zaawansowania łącznie - około 95 procent - wskazuje prof. Raciborska.

Wczesne rozpoznanie może również pozwolić uniknąć bardziej obciążającego leczenia. - Wczesne wykrycie sprawia, że często wystarcza sam zabieg chirurgiczny, co przy prawidłowej funkcji drugiego jądra pozwala zachować sprawność seksualną oraz możliwość naturalnego ojcostwa - dodaje.

Jeżeli konieczne jest bardziej zaawansowane leczenie, przede wszystkim chemioterapia oparta na cisplatynie lub radioterapia, pojawia się ryzyko powikłań. Mogą do nich należeć między innymi uszkodzenie słuchu oraz zaburzenia płodności. Dlatego jeszcze przed rozpoczęciem terapii lekarze rozmawiają z nastolatkami i ich rodzicami o możliwościach, które mogą pozwolić w przyszłości na biologiczne ojcostwo.

Leczenie a przyszłe ojcostwo

- Nowotwór jądra na wczesnych etapach, kiedy leczenie często ogranicza się wyłącznie do usunięcia jądra, nie ma większego wpływu na płodność pacjenta - wskazuje prof. Wiechno. Ale sama choroba, jak i terapie onkologiczne mogą na nią wpływać. Dlatego standardem jest rozmowa o sposobach zachowania płodności jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.

- Mamy wielu byłych pacjentów - ojców, którzy cieszą się udanym życiem seksualnym i potomstwem - mówi specjalista. Zaznacza jednocześnie, że w większości przypadków nie obserwuje się istotnych zaburzeń gospodarki hormonalnej, a po usunięciu jednego jądra poziom hormonów zwykle dość szybko się wyrównuje. Należy jednak pamiętać, że leczenie może wiązać się z ryzykiem zaburzeń metabolicznych, dlatego warto omówić z lekarzem sposoby ich ograniczania i odpowiednie postępowanie wspierające zdrowie po zakończeniu terapii.

U chłopców, którzy osiągnęli odpowiedni etap dojrzewania, możliwe jest zamrożenie nasienia. - W Polsce procedura ta jest finansowana ze środków publicznych w ramach programu Ministerstwa Zdrowia. U młodszych chłopców, przed okresem pokwitania, metody te pozostają przedmiotem badań - tłumaczy prof. Raciborska.

Hematolożka podkreśla, że regularne samobadanie oraz szybka reakcja na każdy niebolesny guzek lub zgrubienie dają dużą szansę na wczesne rozpoznanie choroby, a tym samym na uniknięcie intensywnego leczenia. - Najważniejsze pozostaje więc edukowanie młodych ludzi, zdejmowanie piętna tabu z tematu zdrowia intymnego oraz budowanie atmosfery zaufania w relacji rodzic-dziecko - zaznacza specjalistka.