Zo simpel kan het zijn: met schuine oevers miljoenen rode kreeften bestrijden

Tegen de tientallen miljoenen rode kreeften in de Nederlandse sloten lijkt niets meer te doen. Toch is er mogelijk een oplossing. Daarmee verdwijnen de kreeften niet, maar worden het er wel veel minder. Daarvoor moeten de sloten wel anders worden ingericht.

Een verzameling rode scharen aan de oever van een poldersloot herinnert aan een feestmaal van een blauwe reiger. Het zijn de restanten van meerdere rode Amerikaanse rivierkreeften. Ook verderop langs de sloot liggen kreeftenresten.

In eerste instantie lijkt de sloot in het Zuid-Hollandse Oud Ade er een zoals het westen van Nederland er zoveel heeft: weiland, troebel water en het stikt er van de rivierkreeften. Maar wie naar de details van de sloot kijkt, ziet dat niet alles hetzelfde is. Een deel van de oevers is niet recht, maar loopt schuin het water in.

In het Polderlab van Oud Ade wordt onderzocht of in sloten met schuin aflopende oevers minder rivierkreeften zitten dan in sloten met rechte oevers. "We hebben de eerste resultaten en schuine oevers lijken inderdaad goed te werken", zegt Fleur van Duin, onderzoeker van de Universiteit Leiden.

In schuine oevers kunnen kreeften minder goed holletjes graven, die ze nodig hebben om zich te verbergen. Ook zijn ze mogelijk beter zichtbaar voor roofdieren. Meeuwen, futen en reigers weten de kreeften steeds beter te vinden. "Door het gebrek aan 'woonruimte' is er onderling meer concurrentie en eten ze elkaar soms gewoon op", legt Van Duin uit.

Tot zeventien keer minder kreeften

Uit eerder onderzoek, dat in een andere polder bij Leiden is gedaan, bleek dat het aantal rivierkreeften bij schuine oevers enorm verminderde. In het eerste jaar waren er zes tot zeven keer minder kreeften en in het tweede jaar van het onderzoek maar liefst zeventien keer minder.

De laatste decennia wordt steeds duidelijker wat voor schade de rode Amerikaanse rivierkreeft veroorzaakt. Het zijn er inmiddels al tientallen miljoenen en ze graven dus holletjes in oevers, waardoor die instabiel worden. Ze knippen alle waterplanten kapot en woelen de bodem om, waardoor het water troebel wordt. Daarnaast eten ze de jongen van kikkers, vissen en nog meer soorten die in sloten leven.

Maar de schuine oevers laten volgens Van Duin zien dat er wel degelijk een manier is om het aantal uitheemse rivierkreeften terug te brengen. Al is het volgens haar een utopie dat ze allemaal verdwijnen. "De rode Amerikaanse rivierkreeft krijgen we niet meer weg uit het Nederlandse water. Ook met vangen lukt dat niet. Zodra je daarmee stopt, komen de kreeften weer terug."

Dat komt volgens de onderzoeker doordat kreeften zich enorm snel voortplanten. "Een kreeft krijgt honderden nakomelingen per cyclus. Bijna al het Nederlandse water staat in verbinding met elkaar en ze kunnen ook stukjes over land lopen. Je hoeft maar twee kreeften achter te laten en het volgende seizoen zitten er weer honderden in de sloot. Dan schiet vangen niet op."

Kreeft zit schoner water in de weg

Toch is Van Duin niet helemaal tegen het vangen van de kreeften. Het kan een eerste stap zijn om het ecosysteem in de sloot te laten herstellen. "Als in een sloot tien kreeften per vierkante meter leven, dan moet je wel eerst een deel wegvangen voor je het systeem kunt herstellen. Vangen en dan direct de sloot weer zo inrichten dat die weerbaarder is."

Een schuine oever is bij dat herinrichten een begin, maar er is meer nodig, zegt Van Duin. Planten zorgen ervoor dat oevers niet te snel afkalven en alsnog recht worden. Daarnaast kunnen vissen en amfibieën rond die planten eitjes afzetten.

En de planten trekken insecten als waterroofkevers en de larven van libellen. "Verschillende soorten waterinsecten eten jonge kreeften", weet Van Duin. "Die soorten heb je dus nodig in het voedselweb om tegen de kreeften op te werken."

Daarmee zou niet alleen het aantal kreeften worden teruggedrongen, maar ook het ecosysteem in sloten herstellen. Krabbenscheer (een waterplant) zou dan weer kunnen terugkeren, en die zorgt voor schoner water. De doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) die eind volgend jaar behaald moeten worden, komen dan ook weer dichterbij.

"De kreeft is een van de obstakels in het behalen van die doelen", zegt Van Duin. "We moeten zorgen dat we de hele sloot verbeteren. Alleen vangen is echt zonde van het geld."

Job schrijft veel over de natuur, boeren en de stikstofcrisis. Ook maakte hij de podcast Verscheurd door de wolf. Tips of vragen? Mail naar job@nu.nl