Hürmüz’den sonra Babülmendep krizi: ‘Çözülse dahi dizel şokunu atlatmak kolay değil’

İran destekli Husiler, son günlerde Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni birbirine bağlayan Babülmendep Boğazı’nda kontrolünü artırdı. Küresel ticaretin yaklaşık yüzde 10’u bu boğazdan geçerken, enerji sevkiyatı aksıyor. TEPAV Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam, ortaya çıkan tabloyu Cumhuriyet’e değerlendirdi.

GEÇMİŞİ ANIMSATTI

Sağlam, mevcut krizin bir ilk olmadığından söz ederek, “Krizin durumuna baktığımız zaman, fiziksel akış açısından, Hürmüz'le beraber iki boğazın kapanmış olmasının yarattığı bir etkiden bahsedebiliriz. Babülmendep normalde günlük olarak 10-12 milyon varil petrolün geçtiği bir boğazdı. Suudi Arabistan'ın yanı sıra özellikle Süveyş üzerinden petrol akışı sürüyordu. Ancak Husilerin buraya ilk müdahalesi 2023'te yaşandı. Bu, özellikle İsrail bandıralı gemilere dönüktü. Bu müdahale sonrası Babülmendep'ten geçen gemi sayısı 2024 yılı itibarıyla yarıya düşmüş ve yönünü Ümit Burnu'na çevirmişti” diye konuştu.

‘BİR HAFTALIK STOK’

Bugün yaşananları ele alan Sağlam, “Halihazırda, özellikle Suudi Arabistan'ın burada hedef alınması ve geçişlerinin askıya alınması, sigorta firmalarının Suudi Arabistan bandıralı gemilere ya da ülkenin limanlarına uğrayan gemilere sigorta yapmamasına neden oldu. Bunun üzerine Babülmendep'le paralel olacak şekilde daha önce Hürmüz'ü baypas etmek için kullanılan Yanbu, yani doğu-batı hattının da hedef alınması, hattın onarımının zaman alacak olması, Suudi Arabistan'ın özellikle Avrupa'ya petrol akışında ciddi sorunlara neden oluyor. Çünkü Suudi Arabistan, Yanbu üzerinden getirmiş olduğu petrolü bir koldan, Sumed boru hattı üzerinden ve Süveyş Kanalı'ndan Akdeniz'e çıkarıyordu. Aynı şekilde aşağıya indirip Babülmendep’ten Asya piyasalarına aktarıyordu. Babülmendep kapalı olduğu için şu anda bu akış durmuş vaziyette. Hattın kendisi hasar almış olduğu için de hem Süveyş hem de Sumed hattı üzerinden gidecek akışın sadece depolarla sınırlı olduğunu biliyoruz. Bu stoğun yaklaşık bir haftada biteceğini tahmin ediyoruz” dedi.

SORUNLARI BİRER BİRER SAYDI

Sağlam, Babülmendep krizinin dünyadaki diğer krizlerle birlikte taşınması zor hale geldiğini söyleyerek, “Genel resme baktığımız zaman Hürmüz, Babülmendep ve yine Ukrayna-Rusya savaşında, özellikle Rusya petrol altyapısının hedef alınmasıyla piyasada ciddi bir bir darboğazın oluşmaya başladığını görüyoruz. Finansal piyasalardan farklı olarak fiziksel piyasalarda da şu anda ciddi bir sorun yaşanıyor. Gemiler hareket edemiyor. Nitekim gemilerin navlun ücretlerinde, çok büyük petrol taşıyan Very Large Crude Carrier’larda günlük ücretin 1 milyon dolara kadar çıktığını gözlemliyoruz. Giden geminin rotası uzadığı için gemilerin tekrar limana dönüşü zaman alıyor. Aynı şekilde personel bulma sorunu da yaşanıyor. Sigorta ücretleri çok ciddi düzeyde artmış vaziyette. Üstelik bunlar yalnızca petrol taşıyan gemiler için değil, diğer sektörleri de etkileyebilecek niteliğe doğru ilerliyor...

Rusya'nın denklemden çıkması, Suudi Arabistan’a ihracatının çok ciddi bir biçimde kısıtlanması dünyada dizel şokuna neden oldu. Belli bir oranda ham petrol bulunmuş olsa da bunun dizele dönüştürülmesinde kayıp yüksek olduğu için rafineri marjları şişmeye başladı. Buysa aslında daha yüksek petrol fiyatlarının yanı sıra, taşımacılığın her koluna varacak şekilde genel olarak küresel ekonominin baskılanması anlamına geliyor. Dolayısıyla fiziksel şoka bir çözüm bulunmadan finansal piyasaların rahatlamasının mümkün olmadığını söyleyebiliriz” ifadelerini kullandı.

‘AÇILSA DA HER ŞEY ÇÖZÜLMEZ’

Bundan sonra yaşanabileceklere de değinen Sağlam, “Babülmendep açılsa dahi Hürmüz ve Karadeniz'deki durum bu haliyle devam ettiği sürece dünyanın dizel şokuna bir çözüm üretmesi kolay görünmüyor. Nitekim Avrupa piyasalarında, Almanya'da bugün dizel 2,5 euroya satılıyor. Türkiye’de de dizele dönük zamlar art arda geliyor. Halihazırda piyasada bir dizel darboğazı var. Hampetrol ayağında, serbest piyasalarda, geleceğe dönük spot piyasalarda 135-140 dolarları görmeye başladık. Dolayısıyla sistemin fiziksel şoku yavaş yavaş genele yayılıyor. Petrol stoklarında Hürmüz krizi başladığından bu yana çok ciddi bir aşınma var. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre Hürmüz krizinden bu yana, Babülmendep ve Karadeniz'deki sorunlarla birleştirdiğimizde 510 milyon varillik petrol stoklardan çekilmiş görünüyor. Normalde stokların belli bir seviyenin altına düşmemesi gerekiyor. Belli bir seviyenin altına düştüğünde rafinerilerin kapatılması, boru hatlarının işlemez hale gelmesi gibi sorunlarla karşılaşabiliyoruz. O nedenle fiziksel açıdan çok yönlü bir krizle karşı karşıya olduğumuzu, Babülmendep'in de var olan krizleri daha derinleştirici etkiye sahip olabileceğini söylemek mümkün” değerlendirmesini yaptı.