Expert van Museum voor Natuurwetenschap geschorst na vermoedens van gesjoemel

Nadat het bedrijf van de vrouw van Pascal Godefroit een opdracht van het Koninklijk Belgisch Instituut van Natuurwetenschappen (KBIN) had binnengehaald, ontstonden er vermoedens van belangenvermenging. Verschillende paleontologen stellen zich vragen bij de drie aanbestedingen die nodig waren om een nieuw aangekocht skelet op te laten zetten door een privébedrijf.

"Een fossiel van uitzonderlijke wetenschappelijke, erfgoedkundige en museale waarde." Zo werd dino 'Dan' - een diplodocus - ooit omschreven in een brief van het KBIN. Ook op de website is men erg trots op de aanwinst: "De langnekdinosaurus Dan is een uitzonderlijke toevoeging aan onze collectie."

In 2022 zijn de resten van dino Dan in Brussel gearriveerd. Drie jaar daarvoor had het KBIN hem aangeschaft, nadat een Duits team het skelet aan de voet van de Rocky Mountains in de Verenigde Staten had opegegraven. Het Koninklijk Belgisch Instituut van Natuurwetenschappen is bij het grote publiek dan ook vooral bekend van de collectie dinosaurussen die het museum toont in hartje Brussel.

Non-actief

De bezieler van die aanschaf was Pascal Godefroit, op dat moment operationeel directeur bij het KBIN. Hij is een vooraanstaand Belgisch paleontoloog met tal van internationale publicaties op zijn naam. Maar sinds twee weken is hij op non-actief gezet door federaal minister van Wetenschapsbeleid Vanessa Matz. Het kantoor van Godefroit op het KBIN werd verzegeld. De paleontoloog zegt dat hij geen commentaar kan geven omdat hij niet aan het dossier kan.

De aanleiding van de schorsing is een audit van afgelopen zomer door Belspo, het federale overheidsdepartement verantwoordelijk voor het wetenschapsbeleid. Vier verschillende bronnen geven in De Standaard aan dat er al langer wenkbrauwen werden gefronst bij hoe Godefroit het opzetten van diplodocus Dan voorbereidde. Dat opzetten, of 'preparen', is complex: maar weinig bedrijven kunnen van opgegraven botten op verantwoorde wijze een volwaardig dinosaurusskelet maken zoals je dat in musea ziet.

Drie aanbestedingen

Drie aanbestedingen waren er nodig om een geschikte partij te vinden om Dan in elkaar te puzzelen. Uiteindelijk werd het bedrijfje Raphus als meest geschikte partij aangeduid. Maar dat wordt geleid door Jonica Dos Remedios, de vrouw van Godefroit.

Bij de eerste openbare aanbesteding was Raphus de enige ernstige kandidaat. Gezien de connectie met Godefroit werd de aanbesteding de eerste keer ingetrokken. Voor de tweede aanbesteding waren er vier geschikte kandidaten. Behalve Raphus deden ook Ornament uit België en het Franse Eldonia mee, net als Krautworst Naturstein uit Duitsland. Ook die procedure moest worden stopgezet: Godefroit had zich wettelijk gezien moeten terugtrekken (wraken) omdat zijn vrouw meedeed, maar dat was niet gebeurd.

Bij de derde aanbesteding ging het contract wel naar Raphus. Dat kon, omdat Godefroit dan niet meer de leidende ambtenaar in het dossier was. Ornament vroeg bijna 1 miljoen euro om de dino op te zetten, de andere partijen konden het elk voor 165.000 euro doen. Dat drie van de vier partijen dezelfde prijs vroegen, wierp eveneens vragen op. Het ging ook om exact de prijs die de Nationale Loterij veil had voor de preparatie - 200.000 euro inclusief btw. Volgens meerdere bronnen had Raphus bovendien voorkennis omdat het eerder bij opgravingen van het KBIN in Verenigde Staten betrokken was.

Bedrijf uit Sint-Gillis

Volgens Raphus zelf ligt hun prijs niet erg hoog omwille van de lage transportkosten tussen het museum en hun atelier vlakbij, in Sint-Gillis. "Wij zijn een klein bedrijf", zegt Jonica Dos Remedios van Raphus. "Ik werk zelf mee aan de restauraties. Onze marges zijn nooit zeer hoog." Bovendien, zegt ze, werkt haar bedrijf aan meerdere projecten, soms over meerdere jaren, waardoor ze kosten zoals een dure verzekeringen kan drukken. Op de offertes van haar concurrenten wil ze geen commentaar geven.

Bij de Raad van State loopt er ondertussen nog een andere een procedure. De advocaten van Ornament eisen alle communicatie op tussen Godefroit en Raphus, maar het KBIN weigert die door te geven en beroept zich daarvoor op het vertrouwelijkheidsbeginsel en privacybescherming. Van de eerste aanbesteding kan het KBIN bovendien geen documenten terugvinden, "omdat dit voor de aanstelling van de huidige administrateur-generaal gebeurde". Het is nu wachten op een advies van de auditeur hierover bij de Raad van State.

Raphus geniet zeker de nodige internationale expertise in het opzetten van dino's. De firma doet taken voor het Natuurhistorisch museum van Berlijn, Naturalis in Leiden en voor het museum in Bernissart. Wat bij verschillende paleontologen echter wrevel opwekte, was dat Dos Remedios in het verleden gratis gebruik kon maken van werkruimtes in het museum van het KBIN. Het bedrijf had toegang tot het labo, en gebruikte water en elektriciteit. Enkele jaren geleden zou de directie daar wel een stop op hebben gezet.

In een filmpje van de Nationale Loterij - dat de preparatie sponsort - uit 2022 pochte paleontoloog Godefroit met zijn nieuwste aanwinst Dan. Hij maakte zich sterk dat het grote publiek de diplodocus over twee jaar zou kunnen bewonderen in het museum van het KBIN. Het was zijn droom om Dan in een gevechtspositie naast de allosaurus Arkhane te zetten, een van de andere blikvangers. "Zo'n opstelling zou wereldwijd uniek zijn", klonk het.

Maar Dan is vandaag nog steeds niet te bezichtigen. Een deel van de dino zou nog in Duitsland liggen en documentatie ontbreekt - al zegt Raphus dat het naarstig verder werkt aan Diplodocus Dan.