Kabinet wil af van miljardenlast gasopslag, die betaald wordt door de consument

Rob Kosterverslaggever Economie

Energiebedrijven moeten zelf verantwoordelijk worden voor het vullen van de gasopslagen, schrijft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer. Deze seizoens-gasopslagen zorgen voor genoeg gas bij koude winters. De overheid moet zich beperken tot een zogenoemde strategische reservevoorraad voor noodsituaties, zegt het kabinet.

Op dit moment vult de overheid de seizoens-gasopslagen in Norg en Grijpskerk. Voor commerciële partijen is gasopslag nu niet interessant omdat de gasprijs onder meer door het afsluiten van de Perzische Golf op dit moment hoger ligt dan komende winter. Energie Beheer Nederland vult in opdracht van de overheid de gasopslagen daarom met verlies. Hiervoor heeft het overheidsbedrijf bijna een miljard euro subsidie gekregen.

Waar vulgraden van 80 procent voor de gasopslagen eerder het streven waren, is dit inmiddels teruggebracht naar 64 procent. Als het aan het kabinet ligt verdwijnen de door Europa opgelegde vulgraden voor seizoensopslagen helemaal. In overleg met de EU en de Tweede Kamer moet bepaald worden hoe groot de strategische reserve moet zijn. Zo'n reserve is er dan alleen voor fysieke tekorten, niet om hoge gasprijzen te dempen.

De gasopslagen stammen uit de tijd dat Nederland exporteur was van grote hoeveelheden Gronings gas. Gas uit Nederland, Gas was toen nog goedkoop in de zomer en duur in de winter en Noorwegen en Rusland voorzagen een groot deel van Europa via pijpleidingen van energie.

Inmiddels wordt het grootste deel van het gas in vloeibare vorm (lng) aangevoerd met tankers uit de Verenigde Staten en andere delen van de wereld. Deze wereldmarkt heeft de seizoensinvloeden op de gasprijs definitief veranderd.

Het kabinet voelt er niets voor om ieder jaar een miljard euro of meer uit te geven aan verliesgevende gasopslag. Bovendien mag een lidstaat van de Europese Unie dat gas niet voor zichzelf houden: het gas in de Nederlandse opslagen gaat ook naar andere landen.

Vanwege het verleden als grote producent en exporteur heeft Nederland relatief grote opslagen. De Europese regels voor het vullen van de gasopslag zijn gebaseerd op een percentage van de totale opslagcapaciteit van een land. Nederland moet met de grote gasopslagen daardoor relatief veel gas opslaan. Pogingen om andere landen hieraan te laten meebetalen leverden niets op.

Nederland wil daarom dat de EU niet naar de opslagcapaciteit van een land kijkt, maar naar de gasvraag in de winter. Bovendien wil het kabinet dus dat de energiebedrijven en niet de overheid verantwoordelijk worden voor de seizoensopslag.

Grote energiebedrijven als Essent, Eneco, Vattenfall en nog 47 kleinere energieleveranciers moeten dan een deel van hun gas verplicht op voorraad hebben in de winter. Een nog te bepalen deel hiervan moet volgens het kabinet dus fysiek in gasopslagen in Nederland aanwezig zijn. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei verwijst naar Oostenrijk waar al een vergelijkbare verplichting is.

Hoe groot de door de overheid beheerde strategische noodvoorraad moet worden is nog niet duidelijk. Hoe meer zekerheid Europa en de Tweede Kamer willen, hoe duurder het wordt. Nederland heeft een olievoorraad voor drie maanden. Een gasvoorraad die groot genoeg is om een koude winter door te komen zonder leveringen, zal vele miljarden euro's kosten.

Over de noodzaak van seizoens-gasopslag en strategische reserves wordt verschillend gedacht. Gasunie pleit voor hoge vulgraden in de seizoensopslag en een flinke noodvoorraad van de overheid. Volgens de voormalige exploitant van de gasopslagen Gasterra (Shell/Esso) is gasopslag niet meer van deze tijd. Het is goedkoper om bij een koude winter een paar lng-tankers extra naar Rotterdam en de Eemshaven te halen.

Een koude winter zal naar verwachting niet snel meer tot een tekort aan gas leiden. Dat kan wel gebeuren als Rusland de gaspijpleiding met Noorwegen opblaast. Of als de Amerikaanse president besluit geen lng meer naar Europa te sturen.

Op dat moment is waarschijnlijk iedere vorm van opslag op termijn onvoldoende om aan de vraag te voldoen. De mogelijkheid om voor dit soort noodsituaties het Groningenveld beschikbaar te houden is door het kabinet definitief afgesloten.