Kâğıt üzerinde güvenlik, yeraltında ölüm

Manisa’nın Soma ilçesinde İmbat Madencilik’e ait kömür ocağında 1 Ekim’de meydana gelen göçükte 5 işçinin yaşamını yitirmesi, Türkiye’de madenlerde iş sağlığı ve güvenliği sistemini yeniden tartışmaya açtı. Avrupa Birliği ve Türkiye tarafından finanse edilen, bütçesi 17,6 milyon avro olarak açıklanan Madencilikte İş Sağlığı ve Güvenliğinin Geliştirilmesi Projesi’nin (MİSGEP) ardından yaşanan facia, “Milyonlarca avroluk proje madenlerde neyi değiştirdi?” sorusunu gündeme taşıdı.

17,6 MİLYON AVRO PROJE YAPILDI, 501 MADENCİ ÖLDÜ

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın resmi kayıtlarına göre MİSGEP, Kasım 2019’da başlatıldı ve 17,6 milyon avroluk bütçeyle yürütüldü. Bakanlık, projeyi 2023 yılının kasım ayında tamamladığını açıkladı. Proje kapsamında Türkiye’nin 29 ilindeki 30 kömür ve 50 metal madeni olmak üzere toplam 80 işletmeye ulaşıldı. Bakanlığın verilerine göre bu işletmelerde 7 bin 800 çalışana erişilirken, yeraltı madenlerine yönelik 420 saha ziyareti gerçekleştirildi. Ziyaretlerin ardından işletmelere özgü “Tavsiye Raporları” hazırlandı. Bakanlık ayrıca saha ziyaretlerinde önceki önerilerin uygulanma durumunun takip edildiğini ve yeni risklerin tespit edildiğini bildirdi. Bakanlığın 2023 faaliyet raporunda ise saha çalışmalarında “somut olarak yüzde 47 iyileştirme” sağlandığı belirtildi. Aynı rapora göre yeraltı madenlerine 31,9 milyon lira hibe desteği sağlandı; 17 teknik bülten ve 12 iş kazası analizi hazırlandı, 322 tahliye eğitimine destek verildi. Ancak Soma’da yaşanan son facia, bu çalışmaların kalıcı etkisinin ne olduğunu sorgulattı. İSİG Meclisi, DİSK, CHP ve SGK verilerine göre; projelerin başladığı 2019’un ocak ayından bu yana en az 501 emekçi madenlerde yaşamını yitirdi.

“NEDEN HÂLÂ İŞÇİLER ÖLÜYOR?”

İş Sağlığı ve Güvenliği Federasyonu (İSAF) Genel Başkanı Mehmet Şeyhmus Ensari, “Artık her maden kazasından sonra ‘Kaza nasıl meydana geldi?’ sorusunu sormak yeterli değildir. Asıl sormamız gereken ‘Türkiye'de bunca mevzuata, denetime, eğitime ve milyonlarca avroluk projeye rağmen neden işçilerimiz hâlâ madenlerde hayatını kaybediyor?’ olmalı. Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği konusunda temel sorun artık mevzuatın yokluğu değildir. Sorun, mevzuatın sahada ne ölçüde uygulandığı, denetimin ne kadar etkin olduğu, tespit edilen eksikliklerin gerçekten giderilip giderilmediği ve işverenlerin güvenliği üretim kadar öncelikli bir yönetim unsuru olarak görüp görmediğidir” dedi.

Ensari, 2013-2025 yılları arasında maden işkolunda en az 1267 işçinin yaşamını yitirdiğine dikkat çekerek, “Artık tek tek kazaları değil, sistemin kendisini sorgulamamız gerekiyor” dedi. İSİG Meclisi verilerine göre de söz konusu dönemdeki ölümlerin 507’si göçük ve ezilme, 363’ü ise zehirlenme ve boğulma nedeniyle gerçekleşti.

“İMBAT LİSTEDE Mİ?”

Aldığı teşvikler ve Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) ile yaptığı anlaşmalarla bölgedeki en güçlü kömür madenlerinden olan İmbat Madenciliğin MİSGEP kapsamında saha ziyareti yapılan 80 işletmeden biri olup olmadığını soran Mehmet Şeyhmus Ensari, “Eğer listedeyse; Hangi tarihlerde, kaç kez ziyaret edilmiştir? Hangi riskler tespit edilmiştir? Kaç düzeltici ve önleyici öneride bulunulmuştur? Bu önerilerin kaçı yerine getirilmiştir? Son saha ziyareti ne zaman yapılmıştır? Proje tamamlandıktan sonra işletmeye yönelik herhangi bir izleme ve takip mekanizması uygulanmış mıdır?” sorularını yöneltti.

ÖZGÜR ÖZEL 2019’DA SORMUŞTU

YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 13 Ocak 2019’da İmbat Madencilik’te Emin Karaçam’ın yaşamını yitirdiği, Ramazan Çüm’ün yaralandığı kazanın ardından TBMM’ye yazılı soru önergesi verdi. Özel, İmbat ocaklarında 2014-2019 yılları arasında meydana gelen kazaları, denetimleri, tespit edilen eksiklikleri ve uygulanan yaptırımları sordu. Önergeye yanıt veren dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, İmbat’ın faaliyet gösterdiği yeraltı ocağında, Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamında eksiklikler tespit edildiğini ve bunların Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile ruhsat sahibine bildirildiğini söyledi.

İMBAT MADENCİLİK’TE MEYDANA GELEN KAZALAR

24 Mart 2009: 200 metre derinlikte tavan çökmesi: 1 Ölü, 1 Yaralı

18 Ağustos 2014: Dekapaj (hafriyat ve yüzey kazı) sırasında kaza: 1 ölü

2 Eylül 2014: Maden içinde vagon ile direk (tahkimat) arasına sıkışma: 1 Ölü

22 Ağustos 2016: Banda düşme: 1 Ölü

6 Ocak 2017: İş makinesi altında ezilme: 1 Ölü

13 Ocak 2019: Kömür tozu patlaması ve malzeme kayması: 1 Ölü, 1 Yaralı

29 Ağustos 2019: Bant temizliği kazası: 1 Ölü

10 Nisan 2020: Bakım-onarım sırasında tavan göçmesi: 3 Ölü, 1 Yaralı

25 Eylül 2020: Açık maden sahasında kamyon kazası: 1 Ölü

Ekim 2022: Kömür sahasında kepçe kazası: 1 Ölü

1 Ekim 2026: Doğu-5 panosunda tavan göçmesi: 5 Ölü, 2 Yaralı