Medialny nihilizm i szacunek dla żałoby [OPINIA]

To nie jest tekst przeciwko poszczególnym mediom, szczególnie że niektóre z nich, co trzeba docenić, się z tych działań – choć za późno – wycofały, a nawet przeprosiły i usunęły materiały. Nie jest to także atak na jakiś rodzaj mediów, bo do tego typu działań posunęły się zarówno nowe, jak i stare media. Jeśli piszę ten tekst, to raczej dlatego, że mam wciąż wrażenie, że pewnych standardów – moralnych, cywilizacyjnych, estetycznych – trzeba w mediach i naszym świecie pilnować, bo gdy się przestaje to robić, to osuwamy się w przestrzeń nie tylko barbarzyństwa, ale także głębokiego nihilizmu.

Nihilizmu, bo tego nie da się usprawiedliwić żadnymi argumentami medialnymi ani etycznymi. Wejście do domu starszej pani, która najpierw z mediów dowiedziała się, że jej wnuk dokonał masakry w Krakowie, a krótko potem o tym, że jej syn, jego żona i jej wnuczka zostali także zamordowani przez wnuka, nie ma żadnego sensu informacyjnego. Nic nie wnosi. Co może powiedzieć w takiej sytuacji osoba w szoku, która dopiero co dowiedziała się o śmierci bliskich? A już opatrywanie jej słów sformułowaniami "babcia sprawcy zdecydowała się zabrać głos" jest absolutnie żenujące. Ona na nic się nie zdecydowała, została złapana przed dziennikarzy i wyrzuciła z siebie jakieś zdania, których - biorąc pod uwagę stan szoku - nie należy traktować jako jakiegokolwiek stanowiska.

Ale jest też inny, już moralny wymiar tego, co się wydarzyło. To proste pytanie, czy ktokolwiek, kto pojechał tam na miejsce i postanowił dopytywać się starszej pani o jej emocje, pomyślał w pogodni za newsem, w jakiej ona jest sytuacji? Ona - a przecież trudno mówić o jakiejkolwiek jej winie czy odpowiedzialności za to, co się stało - właśnie dowiedziała się o tym, że jej bliscy zginęli z rąk jej wnuka, że jej wnuk został masowym zabójcą, że wszystko, co stanowiło jej życie, właśnie przestało istnieć. Trudno ogarnąć jej sytuację, ale wystarczy minimum empatii, by zobaczyć, że i jej dramat jest ogromny, a jej uczucia, prawo do wizerunku powinno zostać uszanowane. Także dlatego, że w takiej sytuacji każdy z nas chciałby zachować minimum prywatności.

WIDEO

Ślady po kulach i rozbite szyby. Tak wygląda Kraków po ataku

Szacunek dla pewnych norm wymaga również, by pozwolić zachować rodzinom sprawców zbrodni minimum przestrzeni na ich własną żałobę. Oni - wiem, że w sytuacji, gdy mówimy o innych ofiarach to trudne do przyjęcia przez część opinii publicznej - też mają prawo do mierzenia się z własnymi emocjami, które - co oczywiste - pozostaną zawsze ambiwalentne. Trudno wymagać od babci albo od rodziców (tu mowa o innych sytuacjach, bo w tej rodzice zostali zamordowani), by ci przestali kochać swoje dziecko - nawet jeśli jest ono przestępcą. Ono będzie dla nich zawsze kimś szczególnie bliskim, kimś, kogo się obserwowało, gdy dorastał, kimś, kogo się przytulało, kto pomagał, kochał i był kochany. Tego nie da się przekreślić nawet tak strasznym czynem… Czynem, który zanim zostanie uświadomiony, zanim dotrze do świadomości, będzie wypierany.

Jeszcze trudniej pogodzić w sobie emocje, miłość do wnuka z miłością do zamordowanych przez niego wnuczki, syna i synowej. To także muszą być emocje absolutnie ponadstandardowe, których nie da się wypowiedzieć po kilku godzinach od wydarzeń, a być może nie da się wyrazić nigdy. Szacunek dla nich, szacunek dla drugiej osoby, dla jej tragedii (tak, bo również ta rodzina przeżyła tragedię) powinna także nas, dziennikarzy, powstrzymywać od pewnych działań. Szczególnie że w przypadku tych doniesień nie ma żadnej wartości informacyjnej, żadnej korzyści społecznej. Tu nie ma realnego konfliktu wartości, jest prosta moralność.

Dlaczego trzeba o tym mówić? Bo to wcale nie jest tak, że atmosfera nihilizmu (a wiele na tym etapie wskazuje na to, że zabójca z Krakowa był właśnie nihilistą) bierze się znikąd. Ona - nawet jeśli jest podsycana przez rozmaite fora społecznościowe, grupy w darknecie, zaczyna się w świecie rzeczywistym. Zaczyna się od braku dostrzeżenia cudzego cierpienia, od braku akceptacji dla jego własnej żałoby, od braku zdolności do empatii, od porzucenia - dla klikalności - absolutnie podstawowych zasad. Jeśli media chcą zachować wiarygodność i powagę, to powinny umieć uderzyć się także we własne piersi i jasno przyznać, że pewne działania były zwyczajnie nieakceptowalne, a do tego pozbawione sensu.