EU en Canada lanceren plan om oceaanonderzoek te redden na bezuiniging VS

De Europese Unie en Canada gaan samenwerken om belangrijke oceaanmetingen veilig te stellen. Nu de Verenigde Staten onder president Donald Trump de ene na de andere bezuiniging op wetenschap doorvoert, neemt de druk op andere landen toe. Ook Nederland draagt bij.

De EU en Canada hebben de samenwerking bekendgemaakt bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Ze riepen andere landen op om bij te dragen aan het wereldwijde netwerk van boeien, meetsystemen en onderzoeksschepen in de oceaan. Die bijdragen kunnen financieel zijn, maar ook technologie of kennis is welkom.

De EU maakt zelf 100 miljoen euro vrij en Canada legt 82 miljoen dollar (zo'n 72 miljoen euro) in. Premier Rob Jetten heeft beloofd 27 miljoen euro te investeren in nieuwe meetsystemen. Verder hebben nog dertig landen zich tot nu toe aangesloten bij het initiatief.

"Oceaanobservaties helpen levens te redden", zei EU-chef Ursula von der Leyen bij de presentatie in New York. En toch staan de metingen onder grote druk door gebrek aan geld.

Het meetnetwerk leunt nog veel te veel op een kleine groep geldschieters, zeggen Von der Leyen en de Canadese premier Mark Carney. Daardoor is het ook gevoeliger voor "financiële en geopolitieke verstoringen".

VS laat groot gat achter

De aankondiging komt op een moment dat de VS zich steeds verder vervreemdt van de wetenschap. Sinds Trump opnieuw president is, zoekt hij de confrontaties op met universiteiten en bezuinigt hij gigantisch op wetenschappelijke instanties. Sommige kunnen daardoor zelfs verdwijnen.

Ook dreigde een groot netwerk van meetinstrumenten uit de Atlantische Oceaan te verdwijnen na bezuinigingen, terwijl klimaatwetenschappers wereldwijd afhankelijk zijn van die data. De Senaat blokkeerde dat uiteindelijk.

De VS heeft de geavanceerdste meetnetwerken ter wereld én is altijd een grote geldschieter geweest. "De Amerikanen onderhouden nu zo'n 65 procent van de lijnen waarmee we de Atlantische oceaanstroming meten", weet oceanograaf Sjoerd Groeskamp van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ).

Nog geen geld voor AMOC-onderzoek

Nederlandse oceaanonderzoekers zijn blij met het Europees-Canadese initiatief, maar hopen dat het ook snel iets kan betekenen. In gesprek met NU.nl vertellen ze dat er binnenkort geen geld meer is voor onderzoek in de Atlantische Oceaan. Daarvan kwam een groot deel uit de VS.

Zo is er na 2028 nog geen zicht op geld voor het monitoren van de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC). Die 'transportband' van warm water kan stil komen te vallen en heeft grote invloed op het klimaat in Nederland en het Caribisch gebied.

Onderzoekers gaan jaarlijks twee keer met een schip naar de boeien en andere meetinstrumenten, waar ze data verzamelen van de oceaantemperatuur, het zoutgehalte en stromingen.

Dat geeft belangrijke inzichten over zeespiegelstijging, klimaatverandering en hoeveel warmte en CO2 de oceaan opneemt, vertelt Groeskamp. "Zonder die metingen kunnen we de grote vragen waar de samenleving voor staat, niet beantwoorden."

Apparatuur al zes jaar hergebruikt

Femke de Jong is oceaanonderzoeker bij het NIOZ en doet zelf ook metingen op zee. Ze vertelt dat die nu vooral afhankelijk zijn van tijdelijke potjes geld dankzij een paar onderzoekers die voorstellen schrijven.

"Ik wil niet zeggen dat alles met plakband aan elkaar hangt, maar ik heb de apparatuur wel al zes jaar hergebruikt omdat het geld er gewoon niet is", zegt De Jong.

Het gevolg is dat metingen stil kunnen komen te liggen. Lange meetreeksen geven wetenschappers inzicht in veranderingen in de oceaan en als daarin gaten ontstaan, kunnen die niet eenvoudig worden hersteld.

De onderzoekers hopen daarom dat Nederland naast deze bijdrage ook structureel geld vrijmaakt, net zoals dat gebeurt voor weerstations. Volgens Groeskamp is ongeveer 1 miljoen euro per jaar nodig om het Nederlandse deel van de meetinstrumenten overeind te houden.

Emma schrijft over klimaat, de energietransitie en wetenschap. Ze volgt hoe die ontwikkelingen de samenleving en ons dagelijks leven veranderen. Mail je tips of vragen.