Zniknął podczas wojny. Po latach obraz będzie można oglądać w Warszawie

Ministra Cienkowska oceniła, że to "jedna z najcenniejszych, odzyskanych strat wojennych malarstwa polskiego".

Jak dodała, odzyskany obraz "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" Alfreda Wierusza-Kowalskiego "nawiązuje do porażki Napoleona pod Moskwą w 1812 roku i przedstawia powrót zwyciężonego wodza przez bezlitosną, rosyjską zimę".

- Dzieło pochodzi z kolekcji Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych kolekcji dzieł sztuki polskiej w pierwszej połowie XX wieku. Kolekcja została założona przez jego ojca, Stanisława Rotwanda, obejmowała dzieła sztuki najwybitniejszych polskich malarzy, m.in. Jana Matejki, Wojciecha Gersona czy Józefa Brandta. Obrazy z tej kolekcji prezentowane były na najważniejszych wystawach organizowanych przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie - opowiadała szefowa resortu kultury.

Konfiskowali obrazy i dekorowali biura

Poinformowała, że obraz "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" znalazł się na odbywającej się od czerwca do września 1939 roku wystawie "Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861 -1900", na którą wypożyczono 31 obrazów i rysunków z kolekcji Rotwandów.

- Z powodu wybuchu wojny wystawa nie została formalnie zakończona, a prezentowane na niej dzieła, wraz z innymi obrazami z warszawskiej Zachęty, na polecenie władz niemieckich zostały przetransportowane do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. Zgromadzone tam obiekty były następnie konfiskowane przez okupanta, a także wykorzystywane do dekoracji biur i mieszkań niemieckich urzędników. Następna wzmianka historyczna o obrazie to 15 października 1940 roku. Trafił on do dekoracji Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie - powiedziała Cienkowska.

"Takie postawy są rzadkie"

Szefowa resortu kultury zaznaczyła, że podczas poniedziałkowego wydarzenia "szczególne znaczenie ma fakt, że obraz sam odnalazł swoją historię, dzięki osobom, które zdecydowały się ją zbadać i przekazać to dzieło do publicznych zbiorów".

O chęci przekazania obrazu do zbiorów publicznych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowała Ewa Tsonis z domu Koryzna, dotychczasowa posiadaczka dzieła, która przy wsparciu Mieczysława Węglewicza ustaliła jego prawdziwą historię. Badania, przeprowadzone we współpracy z ekspertami z Muzeum Narodowego w Warszawie, potwierdziły tożsamość odnalezionego obrazu. Dzieło zachowało się w bardzo dobrym stanie, w swojej oryginalnej oprawie.

Cienkowska podziękowała Tsonis oraz jej rodzinie za "niesamowicie odpowiedzialną i obywatelską postawę".

Podkreśliła, że "restytucja nie jest możliwa bez udziału wielu osób i instytucji". - Zarówno po stronie państwa, ale także właścicieli, jak i posiadaczy odnalezionych dzieł - dodała. Zwróciła uwagę także na odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe. Oceniła, że "takie postawy są rzadkie".

Tsonis w dowód uznania za swoją postawę otrzymała dyplom ministra kultury i dziedzictwa narodowego.

- Obraz był zakupiony przez mojego tatę Michała Stefana Koryznę w latach 60., zdaje się, że w Krakowie. Wychowałam się z tym obrazem. Był w naszej rodzinie bardzo doceniany i lubiany. W pewnym momencie przyszedł czas, żeby ujrzał całą Polskę - mówiła wzruszona Tsonis.

Dzieło przedstawiciela szkoły monachijskiej

Dyrektorka muzeum Agnieszka Lajus podkreśliła, że Alfred Wierusz-Kowalski to jeden z najbardziej rozpoznawalnych artystów drugiej połowy XIX wieku oraz główny przedstawiciel szkoły monachijskiej. Jego prace były prezentowane i nagradzane na wielu wystawach europejskich.

- Obraz "Zima - Odwrót Napoleona spod Moskwy" jest wyjątkowy w dorobku Wierusza-Kowalskiego ze względu na historyczny temat. Artysta specjalizował się głównie w scenach rodzajowych: potyczkach, napadach, wypadkach w podróży, samotnych wilkach w śnieżnej scenerii, tu mamy jeden z ważnych momentów XIX-wiecznej historii, klęska armii Napoleona - zauważyła Lajus.

W wyniku działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury. Obecnie resort prowadzi ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.