آلودگی منابع خوزستان به تیلاپیا؛ فشار شیلات برای مجوز پرورش گونه مهاجم

فشار برای صدور مجوز پرورش تیلاپیا در ایران در حالی افزایش یافته است که مقام‌های محیط‌زیستی می‌گویند این گونه مهاجم به بخش بزرگی از منابع آبی خوزستان راه یافته و به ماهیان بومی و معیشت صیادان آسیب زده است.

پیام ما خبر داد کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در جلسه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، مصوبه سازمان حفاظت محیط‌زیست برای توقف تولید تیلاپیا در سال ۱۳۹۷ را غیرقانونی دانست و یک ماه مهلت داد تا کارگروهی موضوع را بررسی کند. وزارت کشور نیز اول مهر مصوبات مربوط را به استانداران ابلاغ کرد. رییس‌ کمیسیون اصل ۹۰ چهارم آبان گفت‌ پرورش تیلاپیا در ۲۴ استان گسترش یافته و قرار است درباره ادامه فعالیت مراکز موجود و صدور مجوزهای جدید تصمیم‌گیری شود.

در مقابل، سازمان حفاظت محیط‌زیست با گسترش پرورش این ماهی مخالفت کرده است. حمید ظهرابی، معاون محیط‌زیست طبیعی این سازمان، با انتشار نامه‌هایی خطاب به مقام‌های دولتی و نمایندگان مجلس، درباره پراکندگی تیلاپیا در منابع آبی طبیعی، از جمله تالاب شادگان و هورالعظیم، هشدار داده است. در مقررات موجود، پرورش این گونه‌ فقط در یزد، سمنان، قم و خراسان جنوبی مجاز اعلام شده است.

در خوزستان، شورای پدافند غیرعامل استان در سال ۱۳۹۵ تیلاپیا را تهدیدی زیستی معرفی کرد. این ماهی نخستین‌بار در سال ۱۳۹۰ در تالاب شادگان و رودخانه کارون دیده شد. سید عادل مولا، معاون محیط‌زیست طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، گفته است تالاب‌های شادگان، هورالعظیم و بامدژ و رودخانه‌های کارون، دز، کرخه، جراحی و زهره به این گونه آلوده شده‌اند. به گفته او، برآوردها نشان می‌دهد تیلاپیا به ۶۰ درصد منابع آبی استان راه یافته است. محیط‌زیست خوزستان می‌گوید تاکنون مجوزی برای پرورش این ماهی در استان صادر نشده است.

تیلاپیا به‌دلیل تکثیر سریع، همه‌چیزخواری و مقاومت در برابر شرایط محیطی، عرصه را بر گونه‌های بومی تنگ می‌کند. مولا گفته است جمعیت این ماهی به آبزیان و تخم آن‌ها آسیب می‌زند و گونه‌هایی مانند گطان، بنی و برزم را محدود کرده است. او افزود که صید تیلاپیا در هر زمان و مکانی مجاز شده، اما برنامه‌ای برای کاهش جمعیت آن اجرا نشده است.

تغییر ترکیب صید به درآمد ماهیگیران محلی نیز آسیب زده است. یکی از صیادان شادگان به پیام‌ما گفته است تیلاپیا اکنون ۶۰ تا ۷۰ درصد صید آن‌ها را تشکیل می‌دهد؛ اما صیادان محلی به‌دلیل نبود بازار، تمایلی به صید و فروش این ماهی ندارند.

سیدمحمدرضا فاطمی، ماهی‌شناس و استاد دانشگاه، صدور مجوز پرورش تیلاپیا را برای خوزستان پرخطر دانسته و گفته است این کار می‌تواند خسارت گونه مهاجم را بیشتر کند. او پیشنهاد کرده است سازمان شیلات خرید تیلاپیای صیدشده را برعهده بگیرد تا صیادان برای کاهش جمعیت آن ترغیب شوند.