NAZA laat zien hoe Israëlische leger met AI-systemen massaal kon doden in Gaza

"Het ging om kwantiteit, niet om kwaliteit", zegt een van de geïnterviewde militairen in de documentaire NAZA, over het massaal doden van Palestijnen in Gaza door het Israëlische leger met behulp van AI-systemen. In de documentaire vertellen 24 officieren en soldaten, die betrokken waren bij inlichtingenwerk, hoe het leger Gaza in korte tijd kon verwoesten.

De Israëlische filmmakers Yuval Abraham en Rachel Zsor interviewden de militairen in de nacht op daken in Tel Aviv, zodat de sprekers onherkenbaar bleven en vrijuit konden spreken over hun rol in oorlogsvoering op afstand. NAZA, een acronym voor het Hebreeuwse woord nezek agavi, betekent nevenschade. Met die term werd het aantal burgerslachtoffers aangeduid. Zij werden geen mensen, maar naza genoemd.

Na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober was de roep om vergelding groot in Israël. Gaza werd "een fabriek", waar "efficiënt" werd gebombardeerd. Hoeveel burgers daarbij omkwamen was "geen issue". "Het idee dat niemand onschuldig was, verspreidde zich in het leger. Ineens bliezen we hele gebouwen op", vertelt een van de klokkenluiders.

De documentaire leidde nog voordat het uitkwam tot grote woede in Israël, waar kritiek op het leger niet getolereerd wordt. De filmmakers kregen bij het filmfestival in Venetië een staande ovatie van 25 minuten, het langste applaus ooit, en kregen de juryprijs mee naar huis. In hun thuisland worden ze als landverraders bestempeld, Abraham en Szor zitten ondergedoken.

De getuigenissen waren grotendeels al bekend door publicaties(opent in nieuw venster) van Abraham in +972 Magazine. Daarin werd onthuld dat Palestijnen voornamelijk thuis met hun familie erbij werden gebombardeerd. Voor een prominent Hamas-lid mochten tot wel honderden burgers gedood worden. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen volwassenen en kinderen. Palestijnse journalisten hebben hier uitgebreid verslag van gedaan.

De gedetailleerde beschrijvingen van de militairen maken de documentaire huiveringwekkend. Zo vertelt een van de geïnterviewden over hoe door scherpschutters op ongewapende Palestijnen werd geschoten die buiten de rij naar de voedseldistributie renden. "Ze vielen op hun gezicht. De lichamen stapelden zich op." Een ander vertelt hoe zijn collega's op camerabeelden keken hoe lichamen door honden werden opgegeten.

Gaza kon in korte tijd massaal gebombardeerd worden door de massasurveillance die het leger uitrolde. Militairen drongen de woonkamers van gezinnen binnen door telefoons te hacken en af te luisteren, waardoor de bewoners geïdentificeerd werden. "Ik hoorde de laatste momenten van iemands leven", getuigt een van de klokkenluiders. Hij hoorde de tv die aanstond, een gesprek, een baby die huilde. Daarna werd groen licht gegeven om te bombarderen.

De vernietiging moest zo snel mogelijk gebeuren, "voor we internationale legitimiteit zouden verliezen". Nadat Palestijnen massaal werden verjaagd, verwoestte het leger strook voor strook het gebied door huizen op te blazen en af te branden. Zo zou Gaza onleefbaar worden en Palestijnen nooit meer terug naar huis keren. "We hebben de geschiedenis uitgewist", zegt een van de klokkenluiders.

Sommige militairen voelen desondanks trots over het werk dat ze hebben gedaan. Een missie voltooien met het team gaf een goed gevoel. Het was net een videospel. Anderen zeggen slechts een "radartje" te zijn in een groot systeem, of zeggen geen verantwoordelijkheid te voelen vanwege hun "technische rol" als analist. "Als ik het niet had gedaan, had iemand anders het gedaan."

Er is ook twijfel, en spijt. Een van de militairen vraagt zich af waarom niemand in opstand kwam tegen een systeem waarin het leger massaal burgers doodde. "Ik vroeg me af hoe Duitsers met zichzelf konden leven", zegt een van hen. "Maar nu begrijp ik het. Ik zie de nazi's nog steeds als slecht. Maar wie ben ik dan?", vraagt hij zich af. Als hem gevraagd wordt of er in Gaza sprake is van genocide, zegt hij volmondig ja.

Het Israëlische leger bestrijden de aantijgingen van de militairen. De cultuurminister kondigde aan stappen te ondernemen om het staatsburgerschap van de "verachtelijke regisseurs" in te trekken. Premier Netanyahu reageerde woedend en beloofde de makers "keihard te raken". Extreemrechtse activisten kwamen bij elkaar voor het huis van Rachel Szor en eisten dat ze zou worden opgehangen.

De documentaire gaat morgen in tientallen landen in première, ook in Nederlandse filmtheaters is hij te zien. In Israël zelf wordt de film niet vertoond, maar in november zal de film gratis online beschikbaar komen, zodat iedereen de getuigenissen kan zien. Met de documentaire hopen de makers te laten zien dat het doden van Palestijnse burgers geen tragisch gevolg van de oorlog was, schrijven ze(opent in nieuw venster), maar een "voorbedachte, gecalculeerde en opzettelijke daad".

Door de daders aan het woord te laten willen Abraham en Szor met name kijkers in Israël confronteren, waar de oorlogsmisdaden tegen Palestijnen in Gaza door een groot deel van de bevolking ontkent of goedgepraat worden. "Die ontkenning is mede de reden dat deze misdaden tot op de dag van vandaag kunnen voortduren", aldus de filmmakers.