Kimi koruyor, kimi yok ediyoruz? - Gülay Ertürk

Yarın 4 Ekim Dünya Hayvanları Koruma Günü. Hayvanları korumak deyince çoğumuzun aklına kedi ve köpekler geliyor. Oysa hayvanları korumak, yalnızca evimizin kedisini, köpeğini korumak anlamına gelmiyor. Asıl soru şu: Biz gerçekten hayvanları mı koruyoruz, yoksa yalnızca bize yakın olan hayvanları mı?

4 Ekim’in öyküsü yaklaşık bir asır öncesine uzanıyor. Alman hayvan koruma savunucusu Heinrich Zimmermann’ın 1925 yılında başlattığı farkındalık çalışmaları, 1931 yılında 4 Ekim’in Hayvanları Koruma Günü olarak kabul edilmesine uzandı.

Aradan geçen yıllarda insanlığın hayvanlara bakışı önemli ölçüde değişti. Bir zamanlar hayvanların acı çekmediği, düşünemediği ve duygularının olmadığı ileri sürülüyordu. Bugün ise hayvanların ağrı, korku ve stres yaşayabildiğini biliyoruz. 1965 yılında yayımlanan Brambell Raporu da hayvan refahının temel ilkelerini ortaya koydu.

Yani sorun yalnızca “hayvanı yaşatmak” değildir. Sorun, nasıl yaşattığımızdır.

ÇÖZÜM ÖLDÜRMEK OLAMAZ 

Türkiye’nin bugün önemli sorunlarından biri sahipsiz köpeklerin kontrolsüz çoğalmasıdır.

Bu sorunu görmezden gelmek de çözüm değildir. Sokakta yaşayan hayvanlar açlık, hastalık, trafik kazaları ve kötü muamele gibi risklerle karşı karşıyadır. İnsanlar açısından da trafik kazaları, ısırılmalar, çevre kirliliği ve bazı zoonotik hastalıklar gibi sorunlar söz konusu olabilmektedir. Ancak bir sorunun varlığı, her yöntemin çözüm olarak kabul edilmesini gerektirmez.

Resmi açıklamalara ve kamuoyuna yansıyan verilere göre Türkiye’deki sahipsiz köpek popülasyonunun, mükerrer kayıtların ayıklanmasının ardından yaklaşık 1 milyon 250 bin olarak hesaplandığı belirtilmektedir. Yine resmi açıklamalarda sokaklardaki hayvanların yüzde 97 ila yüzde 99.2’sinin toplandığı ifade edilmiştir.

Öte yandan kamu kurumlarının açıkladığı çeşitli verilere göre Türkiye genelindeki bakımevi kapasitesinin yaklaşık 200 bin ile 400 bin arasında olduğu yönünde bilgiler bulunmaktadır.

Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde önemli bir soru ortaya çıkıyor:

Toplandığı ifade edilen hayvanların tamamı bugün nerede ve hangi koşullarda bulunmaktadır?

Kaçı bakımevlerinde, kaçı doğal yaşam alanlarında? Kaçı sahiplendirildi? Kaçı kısırlaştırıldı ve aşılandı? Ötanazi uygulanan hayvanların sayısı nedir?

Bunlar toplumun bilmek isteyebileceği meşru sorulardır.

Çünkü bir hayvanı gözümüzün önünden kaldırmak ile onu korumak aynı şey değildir.

POPÜLASYON KONTROLÜ NASIL SAĞLANIR?

Dünya geçmişte sahipsiz hayvan sorununu toplu öldürme yöntemleriyle çözmeye çalıştı. Ancak zaman içinde bu yöntemlerin kalıcı bir popülasyon kontrolü sağlamadığı görüldü.

Bugün bilimsel yaklaşım; kısırlaştırma, aşılama, kayıt, sahiplendirme, terklerin önlenmesi, sorumlu hayvan sahipliği ve etkin denetimin birlikte yürütülmesini gerektiriyor.

Çünkü bir hayvanı ortadan kaldırmak, popülasyonun üreme dinamiğini ortadan kaldırmıyor.

Bu nedenle sahipsiz hayvanların kontrolsüz çoğalmasının çözümü, toplu öldürme değil; bilimsel, insancıl ve sürdürülebilir popülasyon yönetimidir.

KENDİ ÜRETTİĞİMİZİ YOK ETMEK 

Burada daha büyük bir çelişki var. İnsan nüfusu büyürken evcilleştirdiğimiz kedi ve köpeklerin sayısı da arttı. Buna karşılık doğal yaşam alanlarında yaşayan birçok yaban hayvanının popülasyonu ciddi biçimde azaldı.

Kurtlar, aslanlar, büyük kediler ve diğer yırtıcılar; yaşam alanlarının daralması, avcılık ve insan baskısı nedeniyle geçmişe göre çok daha küçük popülasyonlara geriledi. Bir tarafta doğadaki hayvanların yaşam alanlarını daraltıyoruz. Diğer tarafta kendi yaşam alanlarımızda çoğalttığımız hayvanların sayısını kontrol edemiyor, sonra da ortaya çıkan soruna çözüm arıyoruz. Bu çelişkiyi görmeden hayvanları korumaktan söz edebilir miyiz? Anadolu, binlerce yıldır zengin bir yaban yaşamına ev sahipliği yaptı.

Anadolu parsı, yaban eşeği, ceylan, dağ keçisi, sırtlan, boz ayı ve akbaba gibi birçok tür insan baskısından, habitat kaybından ve çevresel değişimlerden etkilendi. Bazıları artık geçmişin hikâyesi, bazıları ise hâlâ korunmayı bekliyor.

Bu nedenle 4 Ekim’de yalnızca sokaktaki köpeği değil; ormandaki kurdu, dağdaki keçiyi, gökyüzündeki akbabayı, bozkırdaki ceylanı da konuşmalıyız.

Çünkü hayvanları korumak, yalnızca insanların sevdiği hayvanları korumak değildir.

ÇİFTLİK HAYVANLARI UNUTULMASIN

Sığırdan koyuna, keçiden tavuğa ve ata kadar pek çok hayvandan yararlanıyoruz. Etinden, sütünden, yumurtasından ve emeğinden faydalandığımız hayvanların da yaşamları boyunca refah içinde olmalarını sağlamak zorundayız. Temiz suya erişim, uygun barınma, hastalıklardan korunma ve gereksiz ağrı ve stresten uzak yaşam koşulları hayvan refahının temel unsurlarıdır.

Hayvan refahı yalnızca kedi ve köpeklerin refahı değildir. 4 Ekim bize hayvanlarla kurduğumuz ilişkinin sorumluluğunu hatırlatmalı. Sokak hayvanlarının kontrolsüz çoğalmasını bilimsel yöntemlerle önlemeli, yaban hayatının yaşam alanlarını korumalı, çiftlik hayvanlarının refahını sağlamalıyız.

Çünkü hayvanları korumak, yalnızca onların yaşamını değil, onların yaşadığı dünyayı ve dolayısıyla kendi geleceğimizi korumaktır.