از عملیات فریب تا مذاکره؛ ونس دیدار با محسن رضایی را بررسی می‌کند!

جمهوری اسلامی در حالی بر پایان محاصره و آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده ایران پیش از مذاکرات اصرار می‌ورزد که از یکسو وزیر خارجه ایالات متحده آن را «خنده‌دار» و «غیرواقع‌بینانه» می‌داند و از سوی دیگر ترامپ به معاون اول خود اختیار داده تا مذاکرات با رژیم ایران را پیش ببرد.

دونالد ترامپ به معاون خود جی. دی. ونس اختیار داده تا مذاکرات با جمهوری اسلامی را هدایت کند و دوحه به عنوان محل احتمالی مذاکرات در نظر گرفته شده است. رژیم ایران همچنان خواستار پایان محاصره و آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده ایران پیش از شروع مذاکرات است، در حالی که مارکو روبیو وزیر امور خارجه ایالات متحده این خواسته‌ها را «کاملاً غیرواقع‌بینانه» و «خنده‌دار» خوانده است.

بر اساس گزارش «وال‌استریت ژورنال» به نقل از مقامات آمریکایی و خاورمیانه‌ای و همچنین افراد آگاه از روند مذاکرات،  جی. دی. ونس معاون اول رئیس جمهور ایالات متحده در حال فراهم آوردن امکان برگزاری گفتگوهای رو در رو با یکی از مقامات «ارشد امنیتی» رژیم ایران است.

این خبر در حالی منتشر شده که اکنون ونس به عنوان مذاکره‌کننده‌ی اصلی آمریکا با جمهوری اسلامی ظاهر شده که هدف‌اش پایان دادن به جنگی است که به ادعای او، به عامل مهمی در شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندوره‌ای تبدیل شده است.

این گزارش می‌افزاید، ونس دیدار مستقیم با محسن رضایی دبیر شورای عالی «امنیت ملی» جمهوری اسلامی و فرمانده‌ سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بررسی می‌کند. به نوشته‌ی این روزنامه، رضایی که از طولانی‌ترین دوره‌های فرماندهی سپاه پاسداران را در کارنامه دارد، به عنوان یکی از بانفوذترین چهره‌های نظامی- امنیتی جمهوری اسلامی شناخته می‌شود.

مقامات آمریکایی تأکید کرده‌اند که بحث‌ها درباره‌ی سفر جی. دی. ونس برای ملاقات مستقیم با مقامات رژیم ایران هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و هیچ تاریخ قطعی برای چنین دیداری تعیین نشده است.

در روزهای اخیر، دونالد ترامپ به دستیاران ارشد و همتایان خود گفته است که با از سر گرفتن گفتگوهای ونس با رژیم ایران موافق است و به او اختیار لازم برای مذاکره داده است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ونس ماه گذشته نامه‌ای به رضایی ارسال کرده و از قرار معلوم درخواست دیدار کرده بود.

این نامه با اطلاع و موافقت ترامپ فرستاده شد، هرچند خود ترامپ در آن زمان سعی کرد این تماس را بیشتر به مسائل «بشردوستانه» و ارسال کمک‌های پزشکی مربوط کند. با این حال، گزارش‌های بعدی نشان می‌دهد که تمرکز اصلی نامه بر ایجاد چارچوبی برای مذاکرات به‌ ویژه در موضوع هسته‌ای بوده است.

معاون اول رئیس‌ جمهوری ایالات متحده، علناً جنگ با رژیم ایران را عامل اصلی شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندوره‌ای سوم نوامبر در آمریکا معرفی کرده است. او پس از نتایج انتخابات، به صراحت گفت که پیامدهای جنگ و فشارهای اقتصادی و سیاسی ناشی از آن، باعث پیروزی دموکرات‌ها و افزایش مطالبه‌ی عمومی برای تغییر در سیاست آمریکا نسبت به منطقه شده است.

این موضع‌ ونس با سابقه‌ی او سازگار است؛ او از ابتدا نسبت به تداوم عملیات نظامی تردیدهایی داشت، هرچند علناً از آن حمایت می‌کرد. حدود یک ماه پس از آغاز درگیری‌ها، ترامپ او را به عنوان مذاکره‌کننده‌ی ارشد با رژیم ایران منصوب کرده است.

ونس در آوریل با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس جمهوری اسلامی، در اسلام‌آباد دیدار کرد و در ژوئن نیز هیئت آمریکایی را در مذاکرات سوئیس رهبری کرد که به توافقی موقت (بدتر از برجام) و «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» منجر شد، اما تعهدی از سوی رژیم ایران در مورد برنامه هسته‌ای یا تنگه هرمز به همراه نداشت.

گزارش‌ها حاکی از آن است که ونس اخیراً نقش فعال‌تری نسبت به فرستادگان ویژه مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر که بیشتر درگیر مذاکرات روسیه و اوکراین هستند، بر عهده گرفته است.

البته تبدیل شدن به چهره‌ی اصلی دیپلماسی با رژیم ایران برای ونس ریسک سیاسی بالایی دارد، زیرا در صورت شکست مذاکرات، او مقصر شناخته خواهد شد. برخی مقامات آمریکایی هشدار داده‌اند که این نقش می‌تواند برای آینده‌ی سیاسی او خطرناک باشد.

از طرف رژیم ایران، واکنش‌ها تا کنون بر پایه‌ی تهدید و عدم نرمش بوده است. محسن رضایی در روزهای اخیر لحن تند‌تری به کار گرفته و گزارش‌های مربوط به مذاکرات را «اخبار جعلی» و «گفتگوهای خیالی» خوانده است.

رضایی در پستی در شبکه‌ی اجتماعی ایکس نوشت: «دستتان را جمع کنید. از ساختن اخبار جعلی درباره‌ی گفتگوهای خیالی دست بردارید.» او همچنین در مصاحبه با شبکه‌ «المیادین»، گزارش‌های مربوط به نشست در قطر را «دروغ محض» دانست و تأکید کرد: «حتی یک ذره از مواد غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد».

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گزارش‌ها درباره‌ی دیدار احتمالی ونس و رضایی را بی‌اساس خوانده و گفته است تا زمانی که آمریکا گام‌های عملی برای برآورده کردن مطالبات رژیم ایران برندارد، مذاکره‌ای در کار نخواهد بود.

مطالبات جمهوری اسلامی شامل رفع محاصره دریایی، آزاد شدن دارایی‌های مسدودشده ایران و کاهش تحریم‌های نفتی است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این مطالبات را «کاملاً غیرواقع‌بینانه» و «خنده‌دار» توصیف کرده، اما افزوده است که اگر رژیم ایران موضع خود را تغییر دهد، واشنگتن آماده‌ی دیپلماسی خواهد بود.

در میان میانجی‌ها، قطر پیشنهادهایی برای اقدامات اعتمادساز مطرح کرده‌ است؛ از جمله عقب‌نشینی ناوهای هواپیمابر آمریکایی و کاهش محاصره بنادر ایران در ازای اجازه‌ی عبور ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز، اما، برخی میانجی‌های خاورمیانه‌ای نسبت به دستیابی به توافق در روزهای آینده تردید دارند و به پیام‌های تندتر مقامات ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مانند احمد وحیدی اشاره می‌کنند.

جی. دی. ونس روز دوشنبه ۹ نوامبر با نخست‌وزیر قطر دیدار داشت. قطر نقش میانجی فعالی داشته و پیشتر نیز نامه‌ی او را به رژیم ایران منتقل کرده بود. ترامپ ابراز امیدواری کرده که توافقی حاصل شود، اما همزمان از اعزام ناو هواپیمابر دیگری (تئودور روزولت) به منطقه خبر داده و گفته است نیروهای آمریکایی «کاملاً آماده» هستند.

در داخل دولت آمریکا، بحث از «آیا جنگ را از سر بگیریم» به این سمت رفته که آیا مذاکرات را از سر بگیرند یا محاصره و فشار تحریم‌ها را ادامه دهند. مارکو روبیو وزیر خارجه و استفان میلر رئیس دفتر کاخ سفید، به ادامه‌ی فشار اقتصادی تمایل دارند و معتقدند این فشارها کارآمد بوده است.

در مجموع، برنامه‌ریزی احتمالی ونس برای گفتگو با محسن رضایی، نشان‌ از شکست مذاکرات دیپلماتیک با مقامات سیاسی جمهوری اسلامی و مذاکره‌ی مستقیم با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌ عنوان تصمیم‌گیران بقایای رژیم دارد. با این حال، شکاف عمیق به دلیل مطالبات یکطرفه‌ی رژیم تهران با آتش‌افروزی روزانه در خلیج‌ فارس همچنان پابرجاست و چشم‌انداز روشنی برای توافق دیده نمی‌شود.